છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટે ભરણપોષણ (ગુજારા ભથ્થા) સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે જો કોઈ પત્ની પોતાની મરજીથી લગ્નેતર સંબંધમાં રહેતી હોવાનું પુરાવા સાથે સાબિત થાય, તો તેને પતિ પાસેથી ગુજારા ભથ્થું મેળવવાનો કાનૂની અધિકાર રહેશે નહીં. આ નિર્ણય જશપુર અને રાયપુરના દંપતી વચ્ચેના એક કેસમાં આપવામાં આવ્યો છે.
આ કેસ શું હતો?
કેસ મુજબ જશપુરની રહેવાસી મહિલા અને રાયપુરના યુવકના લગ્ન 19 એપ્રિલ, 2018ના રોજ હિંદુ રીતિ-રિવાજ મુજબ થયા હતા. જોકે લગ્નના થોડા સમય બાદ જ બંને વચ્ચે મતભેદ અને ઝઘડા શરૂ થઈ ગયા હતા. પરિસ્થિતિ એવી બની કે લગ્નના લગભગ આઠ મહિના બાદ બંને અલગ રહેવા લાગ્યા. બાદમાં પત્નીએ કોર્ટમાં અરજી કરીને પતિ અને તેના પરિવાર પર માનસિક તથા શારીરિક હેરાનગતિ તેમજ દહેજની માંગના આરોપ લગાવ્યા હતા અને પોતાના ભરણપોષણ માટે ગુજારા ભથ્થાની માંગ કરી હતી.
મહિલાએ કોર્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે પતિ તેના ચારિત્ર્ય પર સતત શંકા કરતો હતો અને મોબાઇલ પર વાત કરવા બાબતે પણ તેને હેરાન કરવામાં આવતી હતી. ઉપરાંત તેણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ત્રણ લાખ રૂપિયાના દહેજની માંગને કારણે તેણે આત્મહત્યાનો પ્રયાસ પણ કર્યો હતો.
પતિએ કોર્ટમાં રજૂ કર્યા લગ્નેતર સંબંધના પુરાવા
સુનાવણી દરમિયાન કેસમાં મહત્વનો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે પતિએ પત્નીના કથિત લગ્નેતર સંબંધ અંગેના ડિજિટલ પુરાવા કોર્ટમાં રજૂ કર્યા. આ પુરાવામાં ઓડિયો રેકોર્ડિંગ અને તેના ટ્રાન્સક્રિપ્ટનો સમાવેશ થતો હતો. પત્નીના વકીલે આ તમામ પુરાવા પર વાંધો ઉઠાવતા દલીલ કરી હતી કે આ ઓડિયો રેકોર્ડિંગ અસલી નથી અને પતિએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ કરીને મહિલાનો નકલી અવાજ તૈયાર કર્યો છે. આ દાવા બાદ કોર્ટના આદેશથી ડિજિટલ પુરાવાની વૈજ્ઞાનિક તપાસ પણ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ઉપલબ્ધ ડિજિટલ પુરાવા અને અન્ય રેકોર્ડનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
હાઈકોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયને યોગ્ય ગણાવ્યો
બાદમાં મામલો બિલાસપુર સ્થિત છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટ સમક્ષ પહોંચ્યો, જ્યાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ રમેશ સિંહાની સિંગલ બેન્ચે સમગ્ર કેસની સુનાવણી કરી હતી. કોર્ટે બંને પક્ષોની દલીલો, ફેમિલી કોર્ટના રેકોર્ડ અને ડિજિટલ પુરાવાની તપાસ કર્યા બાદ નિષ્કર્ષ આપ્યો કે ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયમાં કોઈ ખામી નથી અને રજૂ કરાયેલા પુરાવા વિશ્વસનીય છે.
કોર્ટે જણાવ્યું કે જો પત્ની પોતાની મરજીથી વ્યભિચારમાં રહેતી હોવાનું સાબિત થાય, તો કાયદા મુજબ તે પતિ પાસેથી ભરણપોષણ અથવા કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય સહાય મેળવવાનો અધિકાર ગુમાવી દે છે. આ સાથે મહિલાની પુનર્વિચાર અરજી પણ ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
કાયદો શું કહે છે?
ભારતમાં ભરણપોષણ સંબંધિત જોગવાઈઓ હિંદુ મેરેજ એક્ટ, 1955 અને ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) / અગાઉની CrPCની કલમ 125 સહિત વિવિધ કાયદાઓ હેઠળ ઉપલબ્ધ છે. જોકે, દરેક કેસમાં કોર્ટ ઉપલબ્ધ પુરાવા અને હકીકતોના આધારે નિર્ણય કરે છે. જો કોઈ પક્ષ સામે કાયદામાં નિર્ધારિત અપવાદો લાગુ પડે અને તે પુરાવા દ્વારા સાબિત થાય, તો ભરણપોષણનો દાવો નકારવામાં આવી શકે છે. એટલે આ ચુકાદો કેસની ચોક્કસ પરિસ્થિતિ અને કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયેલા પુરાવાના આધારે આપવામાં આવ્યો છે.
