વિદેશમાં આકર્ષક પગાર અને ઉજ્જવળ કારકિર્દીના સપના બતાવી ભારતીય યુવાનોને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં લઈ જઈ ‘સાયબર ગુલામી’માં ધકેલતા આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ તસ્કરી રેકેટ સામે CBIએ મોટી કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. આ કેસમાં તપાસ એજન્સીએ બે મુખ્ય આરોપીઓની ધરપકડ કરી છે, જેમણે ભારતીય નાગરિકોને નોકરીના બહાને મ્યાનમાર અને કંબોડિયામાં કાર્યરત સ્કેમ કમ્પાઉન્ડ સુધી પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. તપાસમાં ખુલાસો થયો છે કે આ કમ્પાઉન્ડમાંથી વિશ્વભરમાં કરોડો રૂપિયાની ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને સાયબર ગુનાઓનું સંચાલન કરવામાં આવતું હતું.
નોકરીના નામે ફસાવી ભારતીયોને મોકલાતા હતા સ્કેમ કમ્પાઉન્ડમાં
સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) દ્વારા ચાલી રહેલી તપાસ અનુસાર, એક સંગઠિત નેટવર્ક ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાંથી યુવાનોની ભરતી કરતું હતું. તેમને થાઈલેન્ડ, મ્યાનમાર, કંબોડિયા સહિતના દેશોમાં આકર્ષક પગારવાળી નોકરીઓની ઓફર આપવામાં આવતી હતી. શરૂઆતમાં આ ઓફરો કાયદેસર અને વિશ્વસનીય લાગતી હતી, પરંતુ વિદેશ પહોંચ્યા બાદ હકીકત સંપૂર્ણપણે અલગ હોવાનું સામે આવતું હતું.
તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભરતી કરાયેલા ભારતીયોને પહેલાં થાઈલેન્ડના બેંગકોક લઈ જવાતા હતા. ત્યારબાદ તેમને મે સોટ (Mae Sot) વિસ્તાર સુધી પહોંચાડવામાં આવતા અને ત્યાંથી ગેરકાયદેસર રીતે થાઈલેન્ડ-મ્યાનમાર સરહદ પાર કરાવી મ્યાનમારમાં આવેલા સ્કેમ કમ્પાઉન્ડમાં ખસેડવામાં આવતા હતા. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પાછળ માનવ તસ્કરી અને સાયબર ક્રાઈમ સાથે સંકળાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત સંગઠનો કાર્યરત હોવાનું CBIએ જણાવ્યું છે.
શું છે ‘સાયબર ગુલામી’નું ભયાનક નેટવર્ક?
તાજેતરના વર્ષોમાં મ્યાનમાર, કંબોડિયા અને લાઓસ જેવા દેશોમાં અનેક સ્કેમ કમ્પાઉન્ડ સામે આવ્યા છે, જ્યાં વિવિધ દેશોના નાગરિકોને છેતરપિંડીથી લઈ જઈ સાયબર ગુનાઓ કરાવવામાં આવે છે. આ સ્થળોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘સાયબર સ્લેવરી સેન્ટર્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અહીં પહોંચ્યા બાદ પીડિતોના પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેવામાં આવે છે અને તેમની હિલચાલ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મૂકવામાં આવે છે. તેમને ઓનલાઈન રોકાણ છેતરપિંડી, ક્રિપ્ટોકરન્સી ફ્રોડ, રોમાન્સ સ્કેમ, ફેક કોલ સેન્ટર ઓપરેશન અને અન્ય સાયબર ગુનાઓમાં જબરદસ્તી સામેલ કરવામાં આવે છે. જે લોકો આ કામ કરવાનો ઇનકાર કરે છે તેમને શારીરિક તેમજ માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવતો હોવાના ગંભીર આક્ષેપો સામે આવ્યા છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં પીડિતોના પરિવારજનોને તેમના સ્વજનોને મુક્ત કરાવવા માટે લાખો રૂપિયાની ખંડણી જેવી રકમ ચૂકવવાની ફરજ પડી હોવાનું પણ તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે. આ કારણે સમગ્ર મામલો માત્ર સાયબર ક્રાઈમ નહીં પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ તસ્કરી અને માનવ અધિકારોના ગંભીર ઉલ્લંઘન તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓની ભૂમિકા શું હતી?
CBI દ્વારા ધરપકડ કરાયેલા બે આરોપીઓના નામ નિપેન્દ્ર ચૌધરી અને નીલેશ નરપતસિંહ પુરોહિત હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
તપાસ અનુસાર નિપેન્દ્ર ચૌધરી સ્કેમ કમ્પાઉન્ડના સંચાલકો તરફથી કાર્ય કરતો હતો અને ભારતીય નાગરિકોને મ્યાનમાર સુધી પહોંચાડવા માટે જરૂરી લોજિસ્ટિક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસ્થા સંભાળતો હતો. બેંગકોકથી મે સોટ સુધી પીડિતોને પહોંચાડવાની અને ત્યારબાદ સરહદ પાર કરાવવાની પ્રક્રિયામાં તેની સક્રિય ભૂમિકા હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.
બીજી તરફ નીલેશ નરપતસિંહ પુરોહિત સમગ્ર ભરતી નેટવર્કના મુખ્ય સંકલનકર્તાઓમાંનો એક હોવાનું કહેવાય છે. CBIના જણાવ્યા મુજબ તે ભારતભરમાં કાર્યરત અનેક સબ-એજન્ટ્સના નેટવર્કનું સંચાલન કરતો હતો. તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે તે થાઈલેન્ડ-મ્યાનમાર સરહદ નજીક આવેલા એક સ્કેમ કમ્પાઉન્ડમાંથી કામગીરી ચલાવતો હતો અને કમ્પાઉન્ડ સંચાલકો પાસેથી ક્રિપ્ટોકરન્સી મારફતે ચૂકવણી પ્રાપ્ત કરતો હતો.
અગાઉ પણ થઈ હતી કાર્યવાહી
આ જ કેસમાં મે 2026 દરમિયાન CBIએ ચાર અલગ-અલગ રાજ્યોમાં કુલ આઠ સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા હતા. તે કાર્યવાહી દરમિયાન પણ એક આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તાજેતરની ધરપકડોને તપાસમાં મોટી સફળતા માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે બંને આરોપીઓ સીધા આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા હોવાના પુરાવા મળ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
તપાસ એજન્સી હવે આ રેકેટ સાથે સંકળાયેલા અન્ય એજન્ટો, ભરતીકારો અને વિદેશમાં કાર્યરત મુખ્ય સંચાલકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. સાથે જ કેટલા ભારતીયો આ નેટવર્કના શિકાર બન્યા છે અને કેટલા હજુ પણ સ્કેમ કમ્પાઉન્ડમાં ફસાયેલા હોઈ શકે છે તે દિશામાં પણ તપાસ આગળ વધી રહી છે.
