ઘણા લોકો નવી કાર અથવા બાઈક ખરીદ્યા બાદ થોડા સમય પછી જાળવણીનો ખર્ચ, EMI અથવા અન્ય કારણોસર પોતાનું વાહન વેચી દેતા હોય છે. જોકે, વાહન વેચ્યા પછી પણ અનેક લોકો એક ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરે છે અને તે છે પોતાના નામે ટ્રાફિક e-Challan આવવો. ઘણીવાર વાહન વેચતી વખતે માત્ર પૈસા લઈને ચાવી નવા માલિકને સોંપી દેવામાં આવે છે, પરંતુ RC ટ્રાન્સફર સહિતની કાનૂની પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવામાં આવતી નથી. પરિણામે વાહનનો નવો માલિક ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ કરે કે અકસ્માત સર્જાય તો તેનો પ્રથમ કાનૂની રેકોર્ડ હજુ પણ જૂના માલિકના નામે જ રહે છે. હાઈ-ટેક ટ્રાફિક કેમેરાથી જનરેટ થયેલા e-Challan સીધા જૂના માલિકના મોબાઇલ નંબર અથવા સરનામે પહોંચે છે. આવી સ્થિતિમાં દંડ ઉપરાંત ગંભીર અકસ્માતના કેસમાં પણ શરૂઆતની જવાબદારી જૂના માલિક પર આવી શકે છે. જો તમે પણ તમારું વાહન વેચવાનું વિચારી રહ્યા છો અથવા વેચી ચૂક્યા છો તો કેટલીક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની પ્રક્રિયા જાણવી ખૂબ જરૂરી છે.
વાહન વેચતી વખતે સૌથી પહેલા શું કરવું?
કોઈપણ વ્યક્તિને કાર કે બાઈક વેચતી વખતે સૌથી પહેલું અને મહત્વનું કામ ડિલિવરી નોટ (Delivery Note) તૈયાર કરવાનું છે. આ દસ્તાવેજમાં વાહન કયા દિવસે અને કેટલા વાગ્યે નવા માલિકને સોંપવામાં આવ્યું તેની સ્પષ્ટ વિગતો હોવી જોઈએ. સાથે જ વેચનાર અને ખરીદનાર બંનેના હસ્તાક્ષર ફરજિયાત હોવા જોઈએ. આ ઉપરાંત Form 29 અને Form 30 પર ખરીદનારના હસ્તાક્ષર પણ કરાવવા જરૂરી છે. આ દસ્તાવેજો વાહનની માલિકી બદલવાની પ્રક્રિયામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
જો ભવિષ્યમાં વાહન દ્વારા કોઈ અકસ્માત થાય, ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ થાય અથવા મોટો દંડ ફટકારવામાં આવે તો આ ડિલિવરી નોટ અને ટ્રાન્સફર ફોર્મ્સ તમારા માટે મહત્વના પુરાવા બની શકે છે. તેના આધારે કોર્ટ અથવા ટ્રાફિક પોલીસ સમક્ષ સાબિત કરી શકાય છે કે ઘટના સમયે વાહન તમારા કબજામાં નહોતું અને તેની જવાબદારી નવા માલિકની હતી.
વાહન વેચ્યા પછી RTOને જાણ કરવી કેમ જરૂરી?
મોટર વ્હીકલ એક્ટ અનુસાર વાહન વેચનારની પણ કાનૂની જવાબદારી છે કે વાહન વેચાય ત્યારથી 14 દિવસની અંદર સંબંધિત પ્રાદેશિક પરિવહન કચેરી (RTO)ને લેખિતમાં જાણ કરવામાં આવે. ઘણા લોકો આ પ્રક્રિયાને સામાન્ય માનીને અવગણે છે, પરંતુ આગળ જઈને આ જ ભૂલ ભારે પડી શકે છે.
RTOમાં વાહન વેચાણના દસ્તાવેજો, ડિલિવરી નોટ, Form 29, Form 30 અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજોની નકલ જમા કરાવવી જોઈએ. સાથે જ તેની રસીદ (Acknowledgement) પોતાની પાસે સુરક્ષિત રાખવી જોઈએ. એકવાર RTOના રેકોર્ડમાં વાહન વેચાઈ ગયાની નોંધ થઈ જાય પછી માલિકી બદલવાની પ્રક્રિયા સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ જાય છે. ત્યારબાદ ભવિષ્યમાં કોઈ કાનૂની વિવાદ ઊભો થાય તો જૂના માલિક માટે પોતાનો બચાવ કરવો સરળ બને છે.
RC ટ્રાન્સફર પહેલાં ચાલાન આવી જાય તો શું કરવું?
ઘણી વખત RC ટ્રાન્સફર પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ નવા માલિક દ્વારા ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ કરવામાં આવે છે અને e-Challan જૂના માલિકના નામે જનરેટ થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ગભરાવાની જરૂર નથી. તમે આ ચાલાન સામે ઓનલાઈન વાંધો (Challenge) નોંધાવી શકો છો.
તે માટે ભારત સરકારના સત્તાવાર e-Challan પોર્ટલ પર જઈને ફરિયાદ (Complaint) વિભાગમાં ચાલાન નંબર દાખલ કરવો પડે છે. ત્યારબાદ ફરિયાદમાં સ્પષ્ટ લખવું કે વાહન વેચાઈ ચૂક્યું છે અને તેની સાથે ડિલિવરી નોટ, વેચાણની રસીદ, Form 29-30 અને ખરીદનારના ઓળખપત્રની નકલ જેવા પુરાવા અપલોડ કરવા જોઈએ. સંબંધિત ટ્રાફિક વિભાગ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કર્યા બાદ યોગ્ય જણાય તો ચાલાન નવા માલિકના નામે ટ્રાન્સફર કરી શકે છે અથવા ફરિયાદનું નિરાકરણ લાવી શકે છે.
વાહન વેચ્યા બાદ આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
વાહન વેચતી વખતે માત્ર પૈસા મેળવવા અને ચાવી સોંપવી પૂરતી પ્રક્રિયા નથી. RC ટ્રાન્સફર પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી વાહનની કાનૂની જવાબદારી ઘણી હદ સુધી જૂના માલિક પર જ રહે છે. તેથી ખરીદનારને સમયસર RC ટ્રાન્સફર કરાવવા માટે યાદ અપાવવું પણ જરૂરી છે. શક્ય હોય તો સમગ્ર ટ્રાન્સફર પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ વેચાણને સંપૂર્ણ ગણવું જોઈએ. સાથે જ વાહન સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજોની નકલ અને RTOની રસીદ લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવી જોઈએ.
