વિશ્વના સૌથી ભયાનક વિમાન આતંકવાદી હુમલાઓમાં સામેલ એર ઈન્ડિયા ફ્લાઇટ 182 ‘કનિષ્ક’ બોમ્બ બ્લાસ્ટને લઈને કેનેડાએ 41 વર્ષ બાદ મહત્વપૂર્ણ સ્વીકાર કર્યો છે. વર્ષો સુધી ભારત જે દાવો કરતું આવ્યું હતું, તેને હવે કેનેડાની ગુપ્તચર એજન્સી CSISએ જાહેર રીતે માન્યતા આપી છે. કેનેડિયન સિક્યોરિટી ઇન્ટેલિજન્સ સર્વિસે સ્વીકાર્યું છે કે 23 જૂન 1985ના રોજ થયેલા આ ભયાનક વિસ્ફોટ પાછળ કેનેડામાં સ્થિત ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓનો હાથ હતો. આ સ્વીકાર માત્ર એક ઐતિહાસિક નિવેદન નથી, પરંતુ ભારત-કેનેડા સંબંધો અને આતંકવાદ વિરુદ્ધની વૈશ્વિક લડત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
329 લોકોના જીવ લેનારો ભયાનક હુમલો
23 જૂન 1985ના રોજ એર ઈન્ડિયા ફ્લાઇટ 182, જેને ‘કનિષ્ક’ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી, મોન્ટ્રીયલથી લંડન થઈને નવી દિલ્હી જવા માટે ઉડાન ભરી રહી હતી. પરંતુ મુસાફરી દરમિયાન આયર્લેન્ડના હવાઈ ક્ષેત્ર નજીક આશરે 9,400 મીટરની ઊંચાઈએ વિમાનમાં શક્તિશાળી બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો. વિસ્ફોટ એટલો ગંભીર હતો કે વિમાન હવામાં જ તૂટી પડ્યું અને એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં સમાઈ ગયું.
આ દુર્ઘટનામાં વિમાનમાં સવાર તમામ 329 લોકોના મોત થયા હતા. મૃતકોમાં મોટાભાગના કેનેડિયન નાગરિકો હતા, જેમાં ભારતીય મૂળના પરિવારોની સંખ્યા પણ મોટી હતી. આ ઘટના આજે પણ કેનેડાના ઇતિહાસના સૌથી ઘાતક આતંકવાદી હુમલા તરીકે નોંધાયેલી છે.
દાયકાઓ સુધી આ હુમલાની તપાસ, રાજકીય ચર્ચાઓ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓ ચાલતી રહી, પરંતુ કેનેડાની સત્તાવાર સંસ્થાઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓની જવાબદારી સ્વીકારી નહોતી. હવે ચાર દાયકાથી વધુ સમય બાદ પ્રથમ વખત કેનેડાની મુખ્ય ગુપ્તચર એજન્સીએ જાહેર નિવેદનમાં આ સત્યને માન્યતા આપી છે.
CSISએ શું કહ્યું?
કેનેડિયન સિક્યોરિટી ઇન્ટેલિજન્સ સર્વિસ (CSIS)એ રાષ્ટ્રીય આતંકવાદ પીડિત સ્મૃતિ દિવસ નિમિત્તે જાહેર કરેલા સંદેશમાં એર ઈન્ડિયા ફ્લાઇટ 182માં મૃત્યુ પામેલા 329 લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. એજન્સીએ પોતાના નિવેદનમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવ્યું કે 23 જૂન 1985ના રોજ કેનેડામાં સ્થિત ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા પ્લાન્ટ કરાયેલા બોમ્બના કારણે વિમાનમાં વિસ્ફોટ થયો હતો.
CSISએ આ હુમલાને “ઘૃણાસ્પદ આતંકવાદી કૃત્ય” ગણાવતાં જણાવ્યું કે આ ઘટના કેનેડાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે એક મહત્વપૂર્ણ ટર્નિંગ પોઇન્ટ સાબિત થઈ હતી. એજન્સીએ એ પણ યાદ અપાવ્યું કે તે સમયે CSISની સ્થાપનાને એક વર્ષથી પણ ઓછો સમય થયો હતો અને ત્યારથી અત્યાર સુધી તે રાજકીય, ધાર્મિક તથા વિચારધારાત્મક હિંસાથી કેનેડિયન નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખવા માટે કાર્યરત છે.
આ નિવેદન એટલા માટે પણ મહત્વનું છે કારણ કે વર્ષો સુધી ભારત ખાલિસ્તાની આતંકી નેટવર્કની ભૂમિકાનો મુદ્દો ઉઠાવતું રહ્યું હતું, જ્યારે કેનેડાની અંદર આ મુદ્દે રાજકીય સંવેદનશીલતા જોવા મળતી હતી.
ભારત વર્ષોથી કરતું આવ્યું હતું દાવો
ભારત સતત કહેતો આવ્યો છે કે કનિષ્ક વિસ્ફોટ પાછળ ખાલિસ્તાની આતંકી સંગઠનો અને તેમના સમર્થકો જવાબદાર હતા. ભારતીય તપાસ એજન્સીઓ અને સુરક્ષા તંત્રે અનેક પ્રસંગોએ આ હુમલાને આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદનું ઉદાહરણ ગણાવ્યું હતું. જોકે, કેનેડાની તરફથી લાંબા સમય સુધી સ્પષ્ટ સ્વીકાર ન મળતા આ મુદ્દો બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાનો વિષય રહ્યો હતો.
હવે CSIS દ્વારા કરવામાં આવેલા ખુલ્લા સ્વીકારને ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી સ્થિતિને સમર્થન મળ્યું હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે આ નિવેદન આતંકવાદ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ભવિષ્યમાં ભારત અને કેનેડા વચ્ચે વધુ સહયોગનો માર્ગ પણ મોકળો કરી શકે છે.
જયશંકરે શહીદોને અર્પી શ્રદ્ધાંજલિ
વિદેશ મંત્રી S. Jaishankarએ કનિષ્ક બોમ્બ વિસ્ફોટની 41મી વરસી નિમિત્તે મૃત્યુ પામેલા તમામ લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત દરેક પ્રકારના આતંકવાદ સામે લડવાના પોતાના સંકલ્પને ફરીથી દોહરાવે છે.
જયશંકરે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આતંકવાદ કોઈપણ સ્વરૂપમાં સ્વીકાર્ય નથી અને આવી ઘટનાઓની યાદ માત્ર ભૂતકાળને યાદ કરાવવા માટે નહીં પરંતુ ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ રોકવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
કેનેડાના વડાપ્રધાનનું નિવેદન
કેનેડાના વડાપ્રધાન Mark Carneyએ પણ આ ઘટનાને યાદ કરતાં તેને કેનેડાના ઇતિહાસનો સૌથી ભયાનક આતંકવાદી હુમલો ગણાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે કેનેડા તમામ પ્રકારના હિંસક ઉગ્રવાદ અને આતંકવાદ સામે મક્કમપણે ઉભું છે.
કાર્નીએ કહ્યું કે કનિષ્ક વિસ્ફોટ માત્ર 329 નિર્દોષ લોકોના જીવનનો અંત નહોતો, પરંતુ સમગ્ર કેનેડિયન સમાજ માટે એક ઊંડી ઘા સમાન ઘટના હતી. તેમણે પીડિત પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી અને આતંકવાદ વિરુદ્ધ વૈશ્વિક સહકારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
ચાર દાયકાઓ પછી કેમ મહત્વનો છે આ સ્વીકાર?
કનિષ્ક બોમ્બ બ્લાસ્ટ માત્ર ભારત અથવા કેનેડાનો મુદ્દો નહોતો, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન સુરક્ષાને હચમચાવી નાખનાર ઘટના હતી. આ હુમલાએ વિશ્વભરમાં એરપોર્ટ સુરક્ષા, સામાનની ચકાસણી અને આતંકવાદ વિરોધી નીતિઓમાં મોટા ફેરફારો લાવ્યા હતા.
હવે 41 વર્ષ બાદ કેનેડાની સત્તાવાર ગુપ્તચર એજન્સી દ્વારા ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓની ભૂમિકા સ્વીકારવામાં આવતાં આ કેસ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક અને રાજકીય પ્રશ્નોને નવી દિશા મળી છે. સાથે જ આતંકવાદ સામે લડવા માટે રાજકીય સંકોચ કરતાં સત્ય અને જવાબદારીને પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂરિયાત પણ ઉજાગર થઈ છે.
