દેશના સૌથી જૂના સ્ટોક એક્સચેન્જોમાંનું એક કલકત્તા સ્ટોક એક્સચેન્જ (CSE) હવે ઇતિહાસનો ભાગ બનવા જઈ રહ્યું છે. મળતી માહિતી મુજબ આ વર્ષના October 20ના રોજ CSE તેની છેલ્લી કાલી પૂજા અને દિવાળી ઉજવશે કારણ કે એક્સચેન્જ હવે સ્વૈચ્છિક રીતે બંધ થવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
દશક જેટલી લાંબી કાનૂની લડાઈ બાદ CSEએ અંતે ટ્રેડિંગ વ્યવસાયમાંથી સંપૂર્ણ રીતે બહાર નીકળવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
ટ્રેડિંગ 2013થી સ્થગિત, હવે લાઇસન્સ સોંપવાની તૈયારી
April 2013માં Securities and Exchange Board of India (SEBI)એ નિયમનકારી પાલનમાં ખામી હોવાને કારણે CSE ખાતે ટ્રેડિંગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. વર્ષોથી ચાલતી કાનૂની પ્રક્રિયા અને SEBIના આદેશોને પડકાર્યા બાદ એક્સચેન્જે હવે સ્વૈચ્છિક રીતે ટ્રેડિંગ લાઇસન્સ સોંપવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
April 25, 2025ના રોજ યોજાયેલી અસાધારણ સામાન્ય સભામાં શેરહોલ્ડરો દ્વારા ઉપાડને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ CSEએ SEBI પાસે ડિલિસ્ટિંગ માટે અરજી કરી છે. હાલમાં નિયમનકાર દ્વારા એક મૂલ્યાંકન એજન્સીને નિયુક્ત કરીને એક્સચેન્જના મૂલ્યનું મૂલ્યાંકન કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.
CSE હવે હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે રહેશે કાર્યરત
CSEના ચેરમેન દીપાંકર બોઝએ જણાવ્યું કે SEBIની મંજૂરી મળ્યા બાદ CSE એક હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે કાર્ય કરશે જ્યારે તેની 100 ટકા માલિકીની પેટાકંપની CSE Capital Markets Private Limited (CCMPL) NSE અને BSEના સભ્ય તરીકે બ્રોકિંગ સેવા ચાલુ રાખશે.
SEBIએ તાજેતરમાં EM Bypass પર આવેલી CSEની 3 એકર મિલકત ₹253 કરોડમાં Srijan Groupને વેચવાની મંજૂરી પણ આપી છે.
ઇતિહાસ અને વારસો: 117 વર્ષના સફરનો અંત
1908માં સ્થાપિત કલકત્તા સ્ટોક એક્સચેન્જ એક સમય એવું નાણાકીય કેન્દ્ર હતું જે ટ્રેડિંગ વોલ્યુમની દૃષ્ટિએ Bombay Stock Exchange (BSE)ને ટક્કર આપતું હતું. કોલકાતાના નાણાકીય વારસાનું પ્રતીક ગણાતું આ એક્સચેન્જ ₹120 કરોડના Ketan Parekh કૌભાંડ બાદ ચુકવણી કટોકટીમાં ફસાયું કારણ કે અનેક બ્રોકરો સેટલમેન્ટ જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા.
આ ઘટનાએ રોકાણકારો અને નિયમનકારો બંનેનો વિશ્વાસ હચમચાવી દીધો અને CSEની ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો.
કાનૂની કાર્યવાહી અને શેરધારકોની મંજૂરી
December 2024માં CSEના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે Calcutta High Court અને Supreme Courtમાં ચાલતા કેસ પાછા ખેંચવા અને સ્વૈચ્છિક ઉપાડ માટે અરજી કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ અરજી February 18, 2025ના રોજ SEBIને સોંપવામાં આવી અને April 25, 2025ના રોજ શેરહોલ્ડરોની મંજૂરી મળી.
કર્મચારીઓ માટે સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ યોજના (VRS)
તૈયારીરૂપે CSEએ બધા કર્મચારીઓ માટે Voluntary Retirement Scheme (VRS) શરૂ કરી છે જેમાં કુલ ₹20.95 કરોડની એકમ રકમ ચૂકવણીનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાથી વાર્ષિક આશરે ₹10 કરોડની બચત થશે.
બધા કર્મચારીઓએ આ યોજના સ્વીકારી છે અને કેટલાકને પાલન કાર્ય માટે કરાર આધારિત રીતે રાખવામાં આવ્યા છે.
ભારતના મૂડીબજારમાં CSEની ભૂમિકા
CSEના વાર્ષિક અહેવાલ (FY 2024-25)માં ચેરમેન અને જાહેર હિતના નિયામક દીપાંકર બોઝે જણાવ્યું છે કે CSEએ ભારતના મૂડીબજારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. તેની પાસે 1,749 લિસ્ટેડ કંપનીઓ અને 650 નોંધાયેલા ટ્રેડિંગ સભ્યો છે.
આ દિવાળી સાથે કોલકાતાનું આ ઐતિહાસિક એક્સચેન્જ તેની Final Bell વગાડવા તૈયારી કરી રહ્યું છે.
