ફોટોમાં દેખાય રહેલ છોકરી બોલિવૂડનું એક જાણીતું નામ છે.જ્યારે પણ બોલિવૂડમાં કોરિયોગ્રાફરની વાત આવે છે, ત્યારે સરોજ ખાનનું નામ સૌથી મોખરે લેવામાં આવે છે. અલબત્ત, તે આજે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમની યાદો, તેમનો જુસ્સો અને તેમના શાનદાર નૃત્યના મૂવ્સ હજુ પણ આપણા હૃદયમાં છે. 3 જુલાઈ 2020 ના રોજ કાર્ડિયાક એરેસ્ટને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેઓએ 71 વર્ષની ઉંમરે અંતિમ શ્વાસ લીધા અને પોતાનો ઉત્સાહ અને ક્યારેય હાર ન માનવાની શક્તિનં વિદાય આપી હતી. તે આખી જિંદગી નાચતા અને ડોલતા રહ્યા. સરોજ ખાનનું સાચું નામ નિર્મલા નાગપાલ હતું. તેમની શૈલીમાં કંઈક ખાસ હતું જે દરેક ગીતને વધુ ખાસ બનાવતું હતું. તેઓએ માધુરી દીક્ષિત, શ્રીદેવી, ઐશ્વર્યા રાય જેવી મોટી અભિનેત્રીઓને નૃત્ય શીખવ્યું. તેઓમાં ગુરુની ગંભીરતા અને માતાનો સ્નેહ એકસાથે હતો. તેઓ જેટલા કડક દેખાતા હતા તેટલા જ નરમ હૃદયના પણ હતા.પ્રખ્યાત બોલીવુડ કોરિયોગ્રાફર બોસ્કો માર્ટિસે તેમના એક ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે કેવી રીતે તેઓ અને તેમના સાથી સીઝરે બોલીવુડમાં પશ્ચિમી નૃત્ય શૈલીઓ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમને સૌથી મોટો ડર સરોજ ખાનજીના ગુસ્સાનો હતો. બોસ્કો માર્ટિસે કહ્યું, "જ્યારે હું અને મારા પાર્ટનર સીઝર અમારી ડાન્સ સ્ટાઇલને બોલિવૂડમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અમને ફક્ત સરોજ ખાનથી ડર લાગતો હતો, કારણ કે તે પરંપરાગત અને ભારતીય શૈલીની રાણી હતી. પરંતુ, જ્યારે હું તેને નજીકથી મળ્યો, ત્યારે અમને ખબર પડી કે તે ખરેખર ભારતીયતાની શુદ્ધતા જાળવવા માંગે છે. તેઓએ અમને તેમની સાથે કામ કરવાની તક આપી, અમને આશીર્વાદ આપ્યા અને હંમેશા અમને પ્રોત્સાહન આપ્યું. હું મારી જાતને ભાગ્યશાળી માનું છું કે મેં તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ડાન્સ વધુ સારી રીતે શીખ્યો. મને યાદ છે, 'ડાન્સ ઇન્ડિયા ડાન્સ'ના સેટ પર, તેઓએ મને પ્રશંસામાં 100 રૂપિયાનું ઇનામ આપ્યું હતું. તે ક્ષણની ખુશીનું વર્ણન કરવું મારા માટે અશક્ય છે. તેમનો માતૃત્વનો સ્નેહ અને કડક શૈલી બંને એકસાથે દેખાતા હતા.''સરોજ ખાનની બાળ કલાકાર તરીકેની કારકિર્દી માત્ર 3 વર્ષની ઉંમરે 'નઝરાના' ફિલ્મથી શરૂ થઈ હતી, પરંતુ તે ધીમે ધીમે નૃત્ય તરફ વળવાં લાગ્યાં. શરૂઆતના દિવસોમાં, તે બેકગ્રાઉન્ડ ડાન્સર તરીકે કામ કરતા હતા અને 13 વર્ષની ઉંમરે, તેઓએ કોરિયોગ્રાફી શીખવાનું શરૂ કર્યું. તે પ્રખ્યાત ડાન્સ ડિરેક્ટર બી. સોહનલાલના સહાયક તરીકે કામ કરતા હતા અને ઝીણવટભરી બાબતો સમજતા હતા. તેમણે નૃત્યની કળાને ઊંડાણપૂર્વક શીખી હતી.તેમની કારકિર્દીમાં ખરો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે તેમને સ્વતંત્ર કોરિયોગ્રાફર બનવાની તક મળી. તેમણે 'ગીતા મેરા નામ' ફિલ્મથી સ્વતંત્ર કોરિયોગ્રાફર તરીકે શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ 1986માં આવેલી ફિલ્મ 'નગીના'ના સુપરહિટ ગીત 'મૈં તેરી દુશ્મન'થી તેમને ઓળખ મળી. આ ગીતમાં શ્રીદેવીના અદ્ભુત નૃત્યે દર્શકોના દિલ જીતી લીધા અને સરોજ ખાનની લોકપ્રિયતા પણ વધી. આ પછી, 1987માં 'મિસ્ટર ઇન્ડિયા'ના 'હવા હવાઈ' ગીતે તેમને દરેક ઘરમાં પ્રખ્યાત બનાવી દીધા.સરોજ ખાનની કારકિર્દી સાતમા આસમાને પહોંચી ગઈ જ્યારે તેમણે 1988માં આવેલી ફિલ્મ 'તેઝાબ'ના 'એક દો તીન' ગીતનું કોરિયોગ્રાફી કર્યું. આ ગીતે માધુરીને રાતોરાત સ્ટાર જ નહીં બનાવી , પરંતુ સરોજ ખાનને 'હિટ મશીન'નો દરજ્જો પણ આપ્યો.આ ગીતની સફળતા એટલી બધી હતી કે પહેલી વાર ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સમાં 'શ્રેષ્ઠ કોરિયોગ્રાફી'ની શ્રેણી શરૂ કરવામાં આવી અને પ્રથમ એવોર્ડ સરોજ ખાનને આપવામાં આવ્યો.
'ઢોલી તારો'' જેવા ગીતો ' 'હમકો આજકલ હૈ ઇન્તેઝાર', 'ચોલી કે પીછે', 'ધક ધક કરને લગા', 'ડોલા રે ડોલા' અને 'નિમ્બુડા' એ તેમને કોરિયોગ્રાફીની દુનિયાની રાણી બનાવ્યા.સરોજ ખાને 2,000 થી વધુ ગીતો કોરિયોગ્રાફ કર્યા. બોલિવૂડની બધી મોટી અભિનેત્રીઓ તેમના કોરિયોગ્રાફી પર નાચતી જોવા મળી. તેમણે સાધના, વૈજયંતીમાલા, હેલેન, શર્મિલા ટાગોર, વહીદા રહેમાન, ઝીનત અમાન, રેખા, શ્રીદેવી, માધુરી દીક્ષિત, કરિશ્મા, ઉર્મિલા, રવિના ટંડન, ઐશ્વર્યા રાય અને કરીના કપૂર જેવી અભિનેત્રીઓને નૃત્ય શીખવ્યું.
સરોજ ખાનની ખાસિયત એ હતી કે તેઓ નૃત્યને ફક્ત સ્ટેપ્સ સુધી મર્યાદિત રાખતા નહોતા. તેઓ માનતા હતા કે નૃત્યમાં અભિવ્યક્તિ હોવી જોઈએ, વાર્તા ચહેરા પર દેખાતી હોવી જોઈએ. તેઓ દરેક ગીતની દરેક લાઇનને તોડી નાખતા અને તે મુજબ અભિવ્યક્તિઓ અને હલનચલન બનાવતા. તેમણે ભારતીય લોકનૃત્ય અને શાસ્ત્રીય નૃત્યને મુખ્ય પ્રવાહની ફિલ્મોમાં લોકપ્રિય બનાવ્યું. તેઓ તેમની અનોખી શૈલી, સરળતા અને શિસ્ત માટે જાણીતા હતા.સરોજ ખાનને ત્રણ વખત રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર અને આઠ વખત ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તેઓએ ટીવી રિયાલિટી શોમાં જજ તરીકે પણ ભાગ લીધો અને નવા કલાકારોને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમણે કોરિયોગ્રાફીને માત્ર એક વ્યવસાય જ નહીં, પણ એક આદરણીય કલાનો દરજ્જો આપ્યો.
