બોઇંગ, વિશ્વની સૌથી મોટી એરોસ્પેસ કંપનીઓમાંની એક, તેની નવીન ટેકનોલોજી અને વિમાનો માટે જાણીતી છે. પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં, બોઇંગના વિમાનો સાથે સંકળાયેલી દુર્ઘટનાઓ અને કંપનીની ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓ પર ઉઠેલા સવાલોએ તેની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. 12 જૂન, 2025ના રોજ અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયાના બોઇંગ 787 ડ્રીમલાઇનરના દુર્ઘટનાએ આ ચિંતાઓને વધુ ઉજાગર કરી છે. આ લેખમાં, અમે બોઇંગની તાજેતરની દુર્ઘટનાઓ, કંપનીની ખામીઓ છુપાવવાના આરોપો અને એક વ્હિસલબ્લોઅરની વાર્તાની ચર્ચા કરીશું, જેમણે બોઇંગની સમસ્યાઓ ઉજાગર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
બોઇંગ શું છુપાવી રહ્યું છે?
બોઇંગ પર આરોપ છે કે તે ઉત્પાદનમાં ખામીઓ, નબળી ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને સલામતી પ્રોટોકોલની અવગણના જેવી સમસ્યાઓ છુપાવી રહ્યું છે. વ્હિસલબ્લોઅર્સે દાવો કર્યો છે કે કંપનીએ ખર્ચ ઘટાડવા અને નફો વધારવા માટે ઉતાવળમાં વિમાનોનું ઉત્પાદન કર્યું, જેના કારણે ખામીયુક્ત ભાગોનો ઉપયોગ થયો. X પરની પોસ્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બોઇંગે વ્હિસલબ્લોઅર્સને ચૂપ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને તેમની ચેતવણીઓને અવગણી, જેના પરિણામે મોટી દુર્ઘટનાઓ થઈ.
અમદાવાદ દુર્ઘટના બાદ, બોઇંગના 787 ડ્રીમલાઇનરની ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન પર નવેસરથી સવાલો ઉભા થયા છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બ્લેક બોક્સ ડેટા અને તપાસના પરિણામો દુર્ઘટનાનું સાચું કારણ જાહેર કરશે, પરંતુ બોઇંગનો ઇતિહાસ ચિંતા ઉભી કરે છે.
બોઇંગની તાજેતરની વિમાન દુર્ઘટનાઓની વિગતો:
નીચે 2018 થી બોઇંગના વિમાનો સાથે થયેલી મુખ્ય દુર્ઘટનાઓની યાદી આપવામાં આવી છે, જેમાં તાજેતરની અમદાવાદ દુર્ઘટનાનો પણ સમાવેશ છે:
લાયન એર ફ્લાઇટ 610 (29 ઓક્ટોબર, 2018)
વિમાન: બોઇંગ 737 MAX 8
સ્થળ: જાવા સમુદ્ર, ઇન્ડોનેશિયા
મૃત્યુ: 189 (બધા મુસાફરો અને ક્રૂ)
વિગતો: ઇન્ડોનેશિયાની રાજધાની જાકાર્તાથી ટેકઓફ કર્યાની થોડી મિનિટોમાં જ વિમાન સમુદ્રમાં ખાબક્યું. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે બોઇંગની મેન્યુવરિંગ કેરેક્ટરિસ્ટિક્સ ઓગમેન્ટેશન સિસ્ટમ (MCAS) માં ખામી હતી, જેના કારણે વિમાનનું નાક આપોઆપ નીચે ધકેલાતું હતું. પાઇલટ્સને આ સિસ્ટમ વિશે પૂરતી તાલીમ આપવામાં આવી ન હતી.
પરિણામ: વૈશ્વિક સ્તરે 737 MAX વિમાનોને ગ્રાઉન્ડ કરવામાં આવ્યા.
ઇથિયોપિયન એરલાઇન્સ ફ્લાઇટ 302 (10 માર્ચ, 2019)
વિમાન: બોઇંગ 737 MAX 8
સ્થળ: બિશોફ્ટુ, ઇથિયોપિયા
મૃત્યુ: 157 (બધા મુસાફરો અને ક્રૂ)
વિગતો: એડિસ અબાબાથી ટેકઓફ કર્યાની થોડી મિનિટોમાં વિમાન ક્રેશ થયું. લાયન એર દુર્ઘટનાની જેમ, MCAS સિસ્ટમની ખામીને કારણે વિમાન નિયંત્રણ બહાર ગયું. આ દુર્ઘટનાએ બોઇંગની ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અને નિયમનકારી દેખરેખ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા.
પરિણામ: 737 MAX ને લગભગ બે વર્ષ સુધી ઉડાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો, અને બોઇંગે $2.5 બિલિયનનો દંડ ચૂકવ્યો.
એર ઇન્ડિયા એક્સપ્રેસ ફ્લાઇટ 1344 (7 ઓગસ્ટ, 2020)
વિમાન: બોઇંગ 737-800
સ્થળ: કોઝિકોડ, ભારત
મૃત્યુ: 21 (18 મુસાફરો, 2 પાઇલટ, 1 ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફ)
વિગતો: દુબઈથી કોઝિકોડ જતું વિમાન લેન્ડિંગ દરમિયાન રનવે પરથી લપસીને ખીણમાં પડ્યું. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ખરાબ હવામાન અને પાઇલટની ભૂલ મુખ્ય કારણો હતા, પરંતુ વિમાનની ડિઝાઇન કે ઉત્પાદનમાં કોઈ ખામી નોંધાઈ નહીં.
પરિણામ: એર ઇન્ડિયાએ સલામતી પ્રોટોકોલ સુધારવા પગલાં લીધાં.
એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ AI171, અમદાવાદ (12 જૂન, 2025)
વિમાન: બોઇંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર
સ્થળ: મેઘાણીનગર, અમદાવાદ, ગુજરાત
મૃત્યુ: 241 (242 મુસાફરો અને ક્રૂમાંથી), ગ્રાઉન્ડ પર 24+ મૃત્યુની શક્યતા
વિગતો: અમદાવાદથી લંડનના ગેટવિક એરપોર્ટ જતી ફ્લાઇટ ટેકઓફની થોડી મિનિટોમાં જ BJ મેડિકલ કોલેજના હોસ્ટેલમાં ક્રેશ થઈ. વિમાને 625 ફૂટની ઊંચાઈએ પહોંચ્યા બાદ ઊંચાઈ ગુમાવી, અને પાઇલટે ‘મેડે’ કોલ જારી કર્યો. એકમાત્ર બચનાર, વિશ્વાસકુમાર રમેશ (સીટ 11A), એક બ્રિટિશ-ભારતીય નાગરિક હતા. દુર્ઘટનામાં ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીનું પણ મૃત્યુ થયું.
સંભવિત કારણો: એન્જિન નિષ્ફળતા, બર્ડ સ્ટ્રાઇક અથવા યાંત્રિક ખામી શંકાસ્પદ છે. બ્લેક બોક્સમાંથી એક મળી આવ્યો છે, અને તપાસ ચાલુ છે.
પરિણામ: બોઇંગના શેરમાં 8%નો ઘટાડો થયો, અને કંપની પર નવેસરથી દબાણ વધ્યું. એર ઇન્ડિયા અને ટાટા ગ્રૂપે પીડિતોના પરિવારોને વળતરની જાહેરાત કરી.
બોઇંગની ખામીઓ ઉજાગર કરનાર વ્હિસલબ્લોઅર: જોન બાર્નેટ
કોણ હતા જોન બાર્નેટ?
જોન બાર્નેટ બોઇંગમાં 32 વર્ષ સુધી ક્વોલિટી મેનેજર તરીકે કામ કરનાર એક અનુભવી કર્મચારી હતા. 2017માં નિવૃત્ત થયા બાદ, તેમણે 2019માં બોઇંગની સમસ્યાઓ વિશે ખુલાસો કર્યો. બાર્નેટે દાવો કર્યો કે બોઇંગે 787 ડ્રીમલાઇનરના ઉત્પાદનમાં ખામીયુક્ત ભાગોનો ઉપયોગ કર્યો અને ગુણવત્તા નિયંત્રણની અવગણના કરી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ડ્રીમલાઇનરની ઇમરજન્સી ઓક્સિજન સિસ્ટમમાં ખામીઓ હતી, જેના કારણે અચાનક ડિકમ્પ્રેશન દરમિયાન મુસાફરોને ઓક્સિજન ન મળી શકે.
શું થયું?
2024ની શરૂઆતમાં, બાર્નેટ બોઇંગ વિરુદ્ધ વ્હિસલબ્લોઅર મુકદ્દમામાં સાક્ષી આપવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. પરંતુ માર્ચ 2024માં, તેમનું મૃત્યુ થયું, જેને "આત્મહત્યા" તરીકે નોંધવામાં આવ્યું. આ ઘટનાએ ષડયંત્રના સિદ્ધાંતોને જન્મ આપ્યો, અને X પર ઘણા લોકોએ દાવો કર્યો કે બોઇંગે તેમને ચૂપ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. બોઇંગે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા, પરંતુ બાર્નેટની ચેતવણીઓ અમદાવાદ દુર્ઘટના બાદ વધુ સુસંગત લાગે છે, કારણ કે તેમણે ખાસ કરીને 787 ડ્રીમલાઇનરની ખામીઓ ઉજાગર કરી હતી.
અસર
બાર્નેટના આરોપોને કારણે યુ.એસ. ફેડરલ એવિએશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (FAA) એ બોઇંગની તપાસ શરૂ કરી. એપ્રિલ 2024માં, FAA એ બોઇંગની ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં ગંભીર ખામીઓ નોંધી, જેમાં 787 ડ્રીમલાઇનરના ફ્યુઝલેજના ભાગો યોગ્ય રીતે જોડાયેલા ન હોવાનો દાવો સામેલ હતો. આ ખુલાસાઓએ બોઇંગની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડ્યું અને સલામતી પર વધુ ધ્યાન આપવાની માંગ ઉભી કરી.
અમદાવાદની દુર્ઘટના એ માત્ર એક દુ:ખદ ઘટના નથી, પરંતુ બોઇંગની લાંબા સમયથી ચાલતી સમસ્યાઓનું પરિણામ હોઈ શકે છે. જોન બાર્નેટ જેવા વ્હિસલબ્લોઅર્સે કંપનીની ખામીઓ ઉજાગર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમની ચેતવણીઓની અવગણના થઈ. બોઇંગનો ઇતિહાસ અને તાજેતરની દુર્ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે કંપનીએ સલામતી કરતાં નફાને પ્રાથમિકતા આપી હશે.
અમદાવાદ દુર્ઘટનાની તપાસ ચાલુ છે, અને બ્લેક બોક્સ ડેટા આ ટ્રેજેડીનું સાચું કારણ જાહેર કરશે. ત્યાં સુધી, આપણે પીડિતોના પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરીએ છીએ અને આશા રાખીએ છીએ કે આવી દુર્ઘટનાઓ ભવિષ્યમાં ન થાય. બોઇંગે તેની જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ અને સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
🚨 THE BOEING WHISTLEBLOWER IS DEAD.
— HustleBitch (@HustleBitch_) June 12, 2025
John Barnett exposed safety failures that could’ve killed hundreds.
Day 3 of testifying against Boeing…
⚠️He’s suddenly found dead in his truck.
⚠️They call it suicide. His family calls BS.
Let’s stop pretending.
Whistleblowers don’t… pic.twitter.com/9EVFgcaSa4
