રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ ચેક ક્લિયરિંગ સિસ્ટમમાં ઐતિહાસિક સુધારો કર્યો છે. નવો નિયમ 4 ઓક્ટોબર, 2025થી અમલમાં આવ્યો છે. હવે ગ્રાહકોના ચેકને ક્લિયર થવામાં માત્ર થોડા કલાકો લાગશે. જ્યારે પહેલા આ પ્રક્રિયા 2 દિવસ સુધી ચાલતી હતી.
RBIના જણાવ્યા અનુસાર, હવે એક જ પ્રેઝન્ટેશન સત્ર (10 વાગ્યાથી 4 વાગ્યા સુધી) રહેશે. આ દરમિયાન બેંક ચેકને સ્કેન કરી ક્લિયરિંગ હાઉસને મોકલશે. નવી સિસ્ટમ હેઠળ, ચેકનું લગભગ રિયલ-ટાઈમ સેટલમેન્ટ શક્ય બનશે.
મુખ્ય લાભ:
ફાઇનાન્શિયલ નિષ્ણાત વિવેક ઐયર કહે છે કે આ પગલાથી ગ્રાહકોને “ક્વિક એક્સેસ ટૂ ફન્ડ્સ” મળશે, કારણ કે રકમ હવે તે જ દિવસે જમા થશે.
અમે અમલ કેવી રીતે થશે?
પ્રથમ તબક્કો (4 ઑક્ટો 2025 – 2 જાન્યુ 2026):
ચેકની પુષ્ટિ માટે સાંજે 7 વાગ્યા સુધી સમય.
જો પુષ્ટિ ન થાય, તો પણ ચેક સમાધાનમાં સામેલ થશે.
બીજો તબક્કો (3 જાન્યુ 2026થી):
સમાપ્તિ સમય “T+3 કલાક” રહેશે.
પુષ્ટિ ન થતાં ચેક બપોરે 2 વાગ્યે સેટલમેન્ટમાં સામેલ થશે.
દરેક કલાકે સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયા થશે.
ગ્રાહકોને ચુકવણી સફળ સેટલમેન્ટ બાદ એક કલાકની અંદર મળશે.
અસરો:
ગ્રામ્ય અને અર્ધશહેરી વિસ્તારોને ખાસ લાભ મળશે.
બેંકોના બેકએન્ડ ટેકનોલોજીમાં સુધારા થઈ ગયા છે.
નાણાકીય વર્ષ 2024–25માં CTS હેઠળ 609.54 મિલિયન ચેક, ₹71.13 ટ્રિલિયન મૂલ્યના ક્લિયર થયા હતા.
