ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં Drone ઝડપથી સામાન્ય જીવનનો ભાગ બની રહ્યા છે, પરંતુ નાના Drone માટે સૌથી મોટી સમસ્યા હંમેશા Navigation રહી છે. હવે યુરોપના વૈજ્ઞાનિકોએ આ મુશ્કેલીનો ઉકેલ કુદરતમાંથી શોધ્યો છે. મધમાખી કેવી રીતે પોતાનો રસ્તો યાદ રાખે છે તે સમજ્યા બાદ સંશોધકોએ એવી નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે જે નાના Droneને ઓછી મેમરી અને ઓછી ઊર્જામાં લાંબા અંતર સુધી ઉડવા અને પાછા ફરવામાં મદદ કરશે.
મધમાખીના દિમાગમાંથી જન્મી નવી ટેક્નોલોજી
યુરોપિયન સંશોધકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ નવી સિસ્ટમનું નામ “Bee-Nav” રાખવામાં આવ્યું છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે શહદની મધમાખીનું દિમાગ ખૂબ નાનું હોવા છતાં તે લાંબા અંતર સુધી ઉડીને ખોરાક શોધી શકે છે અને પછી સરળતાથી પોતાના છત્તા સુધી પાછી આવી શકે છે.
વિજ્ઞાનીઓએ આ કુદરતી ક્ષમતાનો અભ્યાસ કરીને એવી Navigation ટેક્નોલોજી તૈયાર કરી છે જે Drone અને નાના રોબોટ્સને ભારે કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ અથવા મોટા ડિજિટલ મેપ વગર રસ્તો શોધવામાં મદદ કરે છે. આ સંશોધન ખાસ કરીને એવા ભવિષ્ય તરફ ઈશારો કરે છે જ્યાં નાના Drone વધુ હળવા, સસ્તા અને ઊર્જા બચતવાળા બની શકે.
Bee-Nav સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
Bee-Nav સિસ્ટમ યુવાન મધમાખીની શીખવાની પ્રક્રિયા જેવી રીતે કામ કરે છે. જ્યારે Drone પ્રથમ વખત ઉડાન ભરે છે ત્યારે તે આસપાસના વિસ્તારની તસવીરો અને દૃશ્યો કૅપ્ચર કરે છે. ત્યારબાદ તેમાં લાગેલું નાનું Neural Network આ માહિતીનું વિશ્લેષણ કરે છે અને શીખે છે કે શરૂઆતના સ્થાન સુધી પાછું કેવી રીતે પહોંચવું. આ સિસ્ટમમાં Drone “Odometry” નામની ટેક્નિકનો પણ ઉપયોગ કરે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, માણસ ચાલતી વખતે અંદાજે પગલાં ગણીને અંતરનો અંદાજ લગાવે છે, તેવી જ રીતે Drone પોતાની ગતિ અને દિશાના આધારે અંતરની ગણતરી કરે છે. પરંતુ ફક્ત અંતર માપવાથી Navigation સંપૂર્ણ રીતે શક્ય નથી બનતું. તેથી Drone આસપાસના દૃશ્યો, રસ્તાઓ અને પરિસ્થિતિઓને પણ યાદ રાખે છે. આ બંને પદ્ધતિઓનું સંયોજન Droneને વધુ સ્માર્ટ Navigationમાં મદદ કરે છે.
માત્ર થોડાક KB મેમરીમાં કામ કરતી સિસ્ટમ
આ ટેક્નોલોજીની સૌથી ચોંકાવનારી બાબત તેની ઓછી મેમરી જરૂરિયાત છે. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ કેટલાક ટેસ્ટમાં આખું Neural Network માત્ર 3.4KB મેમરીમાં સફળતાપૂર્વક કામ કરતું જોવા મળ્યું.
મોટા Outdoor ટેસ્ટ દરમિયાન પણ સંપૂર્ણ Navigation સિસ્ટમ માત્ર 42KB મેમરીમાં ચાલતી રહી. આજના સમયમાં મોટા ભાગના Drone Navigation સિસ્ટમને ઘણી વધારે Storage અને Processing Powerની જરૂર પડે છે. એ કારણે Drone ભારે અને મોંઘા બને છે. Bee-Nav આ સમસ્યાને ઘટાડીને નાના અને સસ્તા Drone માટે નવા રસ્તા ખોલી શકે છે.
600 મીટર દૂર જઈને સફળતાપૂર્વક પાછું ફર્યું Drone
વૈજ્ઞાનિકોએ Bee-Nav ટેક્નોલોજીનું Indoor અને Outdoor બંને પ્રકારના વાતાવરણમાં પરીક્ષણ કર્યું હતું. નેધરલેન્ડ્સના Drone Testing Centerમાં Droneને 600 મીટરથી વધુ દૂર મોકલવામાં આવ્યું અને તે સફળતાપૂર્વક શરૂઆતના સ્થળે પાછું ફર્યું. જો કે Outdoor પરીક્ષણ દરમિયાન તેજ પવન Drone માટે પડકારરૂપ બન્યો હતો. પવનના કારણે Droneનું સંતુલન બગડતું હતું અને તેને આસપાસના દૃશ્યો ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડી રહી હતી. તે છતાં પરીક્ષણોમાં લગભગ 70 ટકા સફળતા મળવી વૈજ્ઞાનિકો માટે મોટું સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.
ખેતી અને Greenhouse Monitoringમાં થઈ શકે મોટો ઉપયોગ
વિજ્ઞાનીઓ માને છે કે Bee-Nav ટેક્નોલોજીનો સૌથી મોટો ઉપયોગ Agriculture ક્ષેત્રમાં થઈ શકે છે. ભવિષ્યમાં નાના અને હળવા Drone ખેતરોમાં પાકોની તપાસ કરી શકશે, રોગચાળો ઓળખી શકશે અને જીવાતોનું નિરીક્ષણ પણ કરી શકશે. ખાસ કરીને Greenhouse Farmingમાં આવા Drone સતત Monitoring કરી શકશે. કારણ કે આ Drone નાના અને હળવા હશે, તેઓ છોડને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર કામ કરી શકશે. આ ઉપરાંત Disaster Management, Search and Rescue Operations અને Industrial Inspection જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
કુદરત બની રહી છે ભવિષ્યની ટેક્નોલોજી માટે પ્રેરણા
આ સંશોધન ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે કુદરત માનવ ટેક્નોલોજી માટે સૌથી મોટી પ્રેરણા બની શકે છે. નાના જીવજંતુઓની ક્ષમતાઓને સમજીને વૈજ્ઞાનિકો વધુ સ્માર્ટ અને Energy Efficient ટેક્નોલોજી વિકસાવી રહ્યા છે. મધમાખીના દિમાગની કાર્યપદ્ધતિને આધારે બનેલી Bee-Nav સિસ્ટમ એ બતાવે છે કે Artificial Intelligence અને Nature-based Designનું સંયોજન ભવિષ્યમાં કેટલી મોટી ક્રાંતિ લાવી શકે છે.
Drone Industry માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ શોધ?
વિશ્વભરમાં Drone Industry ઝડપથી વધી રહી છે. Delivery Service, Surveillance, Farming અને Security જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં Droneનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. પરંતુ નાના Drone માટે Navigation હંમેશા મોંઘી અને ભારે ટેક્નોલોજી પર આધારિત રહ્યું છે. Bee-Nav જેવી ટેક્નોલોજી આ ખર્ચ ઘટાડીને નાના Droneને વધુ ઉપયોગી અને સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી શકે છે. ખાસ કરીને GPS વગર અથવા ઓછી Connectivityવાળા વિસ્તારોમાં આ સિસ્ટમ ભવિષ્યમાં ગેમચેન્જર બની શકે છે.
