આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ ફોન આપણા જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયો છે. સવારે ઉઠતાની સાથે જ ફોન હાથમાં આવે અને રાત્રે સૂતી વખતે પણ તેને છોડવું મુશ્કેલ લાગે છે. ઘણા લોકોની આદત હોય છે કે, લાઈટો બંધ કરીને અંધારામાં પથારીમાં સૂઈને કલાકો સુધી રીલ્સ જોવા, મેસેજ કરવા કે સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલ કરવામાં સમય વીતી જાય છે. આ આદત મજા તો આપે છે, પરંતુ તેના ગંભીર પરિણામો વિશે ઓછા લોકો જાગૃત છે. નિષ્ણાતો વારંવાર ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે, રાત્રે અંધારામાં મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ આંખોની રોશનીને કાયમ માટે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. મોબાઈલ સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી બ્લુ લાઈટ ઊંઘના ચક્રને ખોરવે છે, આંખોમાં બળતરા અને થાક પેદા કરે છે, અને લાંબા ગાળે દ્રષ્ટિદોષ વધારી શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં આના કારણે ચશ્માના નંબર વધવાના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ આદત માત્ર આંખોને જ નહીં, પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ઊંઘની ગુણવત્તા પર પણ ખરાબ અસર કરે છે.
બ્લુ લાઈટની ખતરનાક અસર
મોબાઈલ સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી બ્લુ લાઈટ શરીરમાં 'મેલાટોનિન' નામના હોર્મોનનું ઉત્પાદન ઘટાડી દે છે, જે ઊંઘ લાવવા માટે જવાબદાર હોય છે. આના કારણે મોડી રાત સુધી ઊંઘ ન આવે, વચ્ચે વારંવાર ઊંઘ ઉડી જાય અને સવારે થાક અને ચીડિયાપણું અનુભવાય. લાંબા સમય સુધી આવું ચાલુ રહે તો તણાવ, ડિપ્રેશન અને માનસિક પરેશાની વધી શકે છે. ડૉ. પવન ગુપ્તા જણાવે છે કે આજના યુવાનોમાં ઊંઘની સમસ્યાઓ અને માનસિક તણાવનું એક મોટું કારણ આ જ છે.
અંધારામાં ફોન જોવાથી આંખો પર દ્રષ્ટિદોષ વધવાનું જોખમ
અંધારામાં મોબાઈલની તેજસ્વી સ્ક્રીન જોવાથી આંખોના પેશીઓ પર વધુ દબાણ પડે છે. આ સમયે આપણે પલકો ઝપકાવવાનું ભૂલી જઈએ છીએ – સામાન્ય રીતે એક મિનિટમાં 15-20 વાર પલકો ઝપકાવીએ છીએ, પરંતુ ફોન જોતી વખતે આ સંખ્યા ઘટીને માત્ર 5-7 થઈ જાય છે. આનાથી આંખોમાં પાણી સુકાઈ જાય છે, બળતરા થાય છે, આંખો લાલ પડી જાય છે અને માથાનો દુખાવો શરૂ થાય છે. લાંબા ગાળે આનાથી ડ્રાય આઈ સિન્ડ્રોમ અને દ્રષ્ટિદોષ વધવાનું જોખમ વધે છે.
બાળકો અને યુવાનો માટે વધુ ખતરનાક
બાળકોની આંખો પુખ્ત વયના લોકો કરતાં વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. જો નાની ઉંમરથી જ અંધારામાં ગેમ્સ રમવા કે વીડિયો જોવાની આદત પડી જાય તો ચશ્માના નંબર વહેલા વધી જાય છે અને ભવિષ્યમાં રેટિના સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે યુવાનોમાં પણ આના કારણે માયોપિયા (નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ દેખાવી)ના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
આ સમસ્યાથી બચવાના સરળ ઉપાયો
આ આદતથી બચવું ખૂબ જ સરળ છે, માત્ર થોડી સાવચેતી અને નિયમોનું પાલન કરવું પડે:
સૂવાના 1 કલાક પહેલા ફોન બંધ કરો, આનાથી મેલાટોનિન હોર્મોનનું ઉત્પાદન સામાન્ય રહેશે અને ઊંઘ સારી આવશે.
નાઈટ મોડ અથવા બ્લુ લાઈટ ફિલ્ટર ચાલુ કરો, મોટા ભાગના ફોનમાં આ ઓપ્શન હોય છે, જે બ્લુ લાઈટને ઘટાડે છે.
ફોનને શરીરથી દૂર રાખો, સૂતી વખતે ફોનને બેડથી દૂર મૂકો જેથી તેને હાથમાં લેવાની લાલચ ન થાય.
બ્લુ કટ ચશ્મા પહેરો, કોમ્પ્યુટર કે ફોનનો વધુ ઉપયોગ કરતા હો તો બ્લુ લાઈટ બ્લોક કરતા ચશ્મા વાપરો.
20-20-20 નિયમ અપનાવો, દર 20 મિનિટે 20 સેકન્ડ માટે 20 ફૂટ દૂરની વસ્તુ જુઓ, જેથી આંખોને આરામ મળે.
આ સરળ ઉપાયો અપનાવીને તમે તમારી આંખો અને સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખી શકો છો. આજથી જ આ આદત બદલો અને સ્વસ્થ જીવન જીવો!
