તેહરાન: ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના નિધન બાદ સમગ્ર ઈરાનમાં શોકની લાગણી વ્યાપી ગઈ છે. ઈરાન સરકારે 4 જુલાઈ, 2026થી સત્તાવાર શોક સમારોહનું આયોજન કરવાની જાહેરાત કરી છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આ કાર્યક્રમમાં અનેક દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજરી આપશે. ભારત તરફથી પણ પ્રતિનિધિમંડળ આ શોક સમારોહમાં ભાગ લે તેવી માહિતી સામે આવી છે. ખામેનેઈના નિધન બાદ સોશિયલ મીડિયા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક પ્રશ્ન સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહ્યો છે કે શિયા ઇસ્લામિક પરંપરા અનુસાર તેમનો અંતિમ સંસ્કાર કેવી રીતે કરવામાં આવશે? શિયા પરંપરામાં અંતિમ વિધિ માત્ર ધાર્મિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ મૃતક પ્રત્યે આદર, પવિત્રતા અને શ્રદ્ધાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. તેમાં ગુસ્લ, કફન, નમાઝે જનાઝા, દફન અને તલકીન જેવી અનેક ધાર્મિક વિધિઓનો સમાવેશ થાય છે.
ગુસ્લથી શરૂ થાય છે અંતિમ સંસ્કારની પ્રક્રિયા
શિયા ઈસ્લામમાં કોઈ પણ મુસ્લિમના અંતિમ સંસ્કારની શરૂઆત ‘ગુસ્લ’થી થાય છે. ગુસ્લ એટલે મૃતદેહને ધાર્મિક વિધિ અનુસાર પવિત્ર રીતે ધોવાની પ્રક્રિયા. તેને ફરજિયાત ધાર્મિક વિધિ માનવામાં આવે છે. પરંપરા મુજબ મૃતદેહને ત્રણ અલગ-અલગ તબક્કામાં ધોવામાં આવે છે. પ્રથમ વખત બોર અથવા કમળના પાન મિશ્રિત પાણીથી શરીર ધોવામાં આવે છે. ત્યારબાદ કપૂર મિશ્રિત પાણીથી બીજી વખત ગુસ્લ કરવામાં આવે છે. અંતે સંપૂર્ણ સ્વચ્છ પાણીથી ત્રીજી વખત મૃતદેહને ધોઈને પવિત્ર બનાવવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ખૂબ જ સાવધાની અને ધાર્મિક નિયમોનું પાલન કરીને કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકાએ ભારતને મોટી રાહત આપી! : અમદાવાદની કંપની સહિત 4 કંપનીઓ પરથી પ્રતિબંધો હટાવ્યા, જુઓ લિસ્ટ
સફેદ કફનમાં લપેટવામાં આવે છે મૃતદેહ
ગુસ્લ પૂર્ણ થયા બાદ મૃતદેહને સાદા સફેદ રંગના કપાસના કપડામાં લપેટવામાં આવે છે, જેને 'કફન' કહેવામાં આવે છે. શિયા પરંપરા મુજબ કફન સામાન્ય રીતે ત્રણ અલગ-અલગ ભાગોનો બનેલો હોય છે. તેમાં શરીરના નીચેના ભાગને ઢાંકવા માટે અલગ કપડું, શરીરના ઉપરના ભાગ માટે કમીઝ જેવા વસ્ત્ર અને આખા શરીરને ઢાંકી દે તેવી મોટી ચાદરનો સમાવેશ થાય છે. કફન પહેરાવતા પહેલાં શરીરના સજદા દરમિયાન જમીનને સ્પર્શતા સાત અંગો પર કપૂર લગાવવામાં આવે છે, જેને ધાર્મિક રીતે ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
જનાઝા પહેલાં લોકો કરે છે અંતિમ દર્શન
કફનની વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ મૃતદેહને અંતિમ દર્શન માટે જાહેરમાં રાખવામાં આવે છે. પરિવારજનો, સગાં-સંબંધીઓ, ધાર્મિક આગેવાનો અને સામાન્ય લોકો મૃતકને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરે છે. આ પછી 'નમાઝે જનાઝા' અદા કરવામાં આવે છે. આ પ્રાર્થના અન્ય સામાન્ય ઇસ્લામિક નમાઝથી અલગ હોય છે. તેમાં રુકૂ અથવા સજદા કરવામાં આવતો નથી. આ નમાઝ દરમિયાન મૃતક માટે અલ્લાહ પાસે માફી અને જન્નતની દુઆ કરવામાં આવે છે. અયાતુલ્લાહ ખામેનેઈ જેવા ઉચ્ચ ધાર્મિક અને રાજકીય નેતાના કિસ્સામાં લાખો લોકો અંતિમ દર્શન માટે ઉમટી પડે તેવી શક્યતા છે. ઈરાનમાં આવા પ્રસંગે દેશવ્યાપી શોકનું વાતાવરણ જોવા મળે છે.
દફનવિધિ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
નમાઝે જનાઝા પૂર્ણ થયા બાદ મૃતદેહને કબ્રસ્તાન લઈ જવામાં આવે છે. કબર અગાઉથી એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે મૃતકનો ચહેરો મક્કાની દિશા તરફ રહે. મૃતદેહને કબરમાં મૂક્યા બાદ કફનની ગાંઠો ઢીલી કરવામાં આવે છે અને શરીરની સ્થિતિ ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર ગોઠવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ લાકડાના પાટિયા અથવા પથ્થરોની મદદથી કબર બંધ કરવામાં આવે છે અને તેના પર માટી નાખીને દફનવિધિ પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: અફઘાનિસ્તાનનો પલટવાર? : પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને ISIS-Kના ઠેકાણાઓ પર ડ્રોન હુમલો, સરહદે વધ્યો તણાવ
શું છે તલકીનની પરંપરા?
શિયા ઇસ્લામમાં દફનવિધિ પહેલાં 'તલકીન'નું વિશેષ મહત્વ છે. કબર સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવામાં આવે તે પહેલાં કોઈ શિયા ધર્મગુરુ મૃતકને સંબોધીને ધાર્મિક સંદેશ વાંચે છે. આ પ્રક્રિયામાં અલ્લાહમાં વિશ્વાસ, પયગંબર હઝરત મહંમદ અને શિયા ઇમામોના સિદ્ધાંતોનું સ્મરણ કરાવવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ આ ધાર્મિક સંદેશ મૃત્યુ પછીની આધ્યાત્મિક યાત્રામાં મૃતક માટે માર્ગદર્શનરૂપ બને છે.
શિયા પરંપરામાં સાદગી અને શ્રદ્ધાને અપાય છે મહત્વ
શિયા ઇસ્લામમાં અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન ભવ્યતા કરતાં સાદગી પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવે છે. મૃતદેહને શક્ય તેટલી વહેલી તકે દફન કરવાની પરંપરા છે. સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન ધાર્મિક નિયમોનું કડક પાલન કરવામાં આવે છે અને મૃતક પ્રત્યે સંપૂર્ણ આદર જાળવવામાં આવે છે. અયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈ ઈરાનના માત્ર રાજકીય નેતા જ નહોતા, પરંતુ શિયા મુસ્લિમો માટે સર્વોચ્ચ ધાર્મિક માર્ગદર્શક પણ હતા. તેથી તેમના અંતિમ સંસ્કાર માત્ર ધાર્મિક વિધિ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની રહેશે. વિશ્વના અનેક દેશોના પ્રતિનિધિઓ તેમની અંતિમ વિદાયમાં હાજરી આપે તેવી શક્યતા છે. શિયા પરંપરા અનુસાર ગુસ્લથી લઈને તલકીન સુધીની દરેક વિધિ માનવ જીવનના અંતિમ તબક્કાને સન્માનપૂર્વક પૂર્ણ કરવાની ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલી છે. તેથી અયાતુલ્લાહ ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કારને લઈને સમગ્ર વિશ્વમાં વિશેષ રસ જોવા મળી રહ્યો છે.
