Astro Tourism : હવે ના પહાડ, ના બીચ! યંગસ્ટર્સ લઈ રહ્યા છે 'એસ્ટ્રો ટુરિઝમ'ની મજા

ભારતના અવકાશયાત્રી ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લા હાલમાં ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશનમાં છે. આ અંગે સમગ્ર દેશમાં ગર્વ અને ખુશીનો માહોલ છે. પરંતુ હવે અવકાશ યાત્રા ફક્ત અવકાશયાત્રીઓ સુધી મર્યાદિત નથી. આજકાલ સામાન્ય લોકો પણ અવકાશ અને આકાશની દુનિયાને નજીકથી જાણવામાં રસ લઈ રહ્યા છે. આ કારણોસર, 'એસ્ટ્રો ટુરિઝમ'નો ટ્રેન્ડ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ચાલો જાણીએ કે આ એસ્ટ્રો ટુરિઝમ શું છે?

એસ્ટ્રો ટુરિઝમ શું છે?
એસ્ટ્રો ટુરિઝમ એટલે તારાઓ, ગ્રહો, ચંદ્ર અને તારાવિશ્વોને જોવાનો અનોખો અનુભવ. થોડા વર્ષો પહેલા જ્યારે સુનિતા વિલિયમ્સ અવકાશથી પૃથ્વી પર પરત ફર્યા હતા, ત્યારે તેમની ચર્ચા આખી દુનિયામાં થઈ હતી. આ પછી, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના 'મન કી બાત' કાર્યક્રમમાં ખગોળશાસ્ત્ર સાથે સંબંધિત ભારતના વારસાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પ્રખ્યાત ગાયિકા કેટી પેરીને પણ અવકાશ સાથે સંબંધિત અનુભવ થયો હતો, જેના પછી એસ્ટ્રો ટુરિઝમની ચર્ચા વધુ વધી ગઈ હતી. હવે શુભાંશુ શુક્લાની અવકાશ યાત્રાએ લોકોની ઉત્સુકતામાં વધુ વધારો કર્યો છે. હવે લોકો તારાઓ અને ગ્રહોની દુનિયાને નજીકથી જોવા માટે એસ્ટ્રો ટુરિઝમ તરફ આકર્ષાઈ રહ્યા છે.

એસ્ટ્રો ટૂરિઝમની ખાસિયતો
સ્ટારગેઝિંગ: રાત્રે આકાશમાં તારાઓ, ગ્રહો અને નક્ષત્રોનું નિરીક્ષણ કરવું. આ માટે ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ થાય છે, જેનાથી શનિ, ગુરુ જેવા ગ્રહોની નજીકથી ઝાંખી કરી શકાય છે.
એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફી: રાત્રિના આકાશની સુંદર તસવીરો ખેંચવી, જેમાં મિલ્કી વે, ઉલ્કાવર્ષા અને અન્ય આકાશી ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
સૌર નિરીક્ષણ: ખાસ સૌર ટેલિસ્કોપ દ્વારા સૂર્યની સપાટી પરના સનસ્પોટ્સ અને અન્ય ઘટનાઓનું અવલોકન.
કેમ્પિંગ: રાત્રે તારાઓ નીચે કેમ્પિંગ કરવું, જે એક અનોખો અને રોમાંચક અનુભવ આપે છે.
શૈક્ષણિક સત્રો: ખગોળશાસ્ત્રના નિષ્ણાતો દ્વારા વેબિનાર અને સેમિનાર, જેમાં બ્રહ્માંડના રહસ્યો વિશે શીખવામાં આવે છે.

ભારતમાં એસ્ટ્રો ટૂરિઝમનો ઉદય
ભારતમાં એસ્ટ્રો ટૂરિઝમનો ટ્રેન્ડ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, ખાસ કરીને 2021 કોવિડ-19 મહામારી બાદ પ્રવાસન ફરી શરૂ થતાં, લોકોમાં નવા અનુભવો મેળવવાની ઇચ્છા વધી, જેના કારણે એસ્ટ્રો ટૂરિઝમમાં 30-40%નો વધારો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢી અને શાળાના બાળકો આ પ્રકારના પ્રવાસન પ્રત્યે વધુ રસ દાખવે છે. આ ટ્રેન્ડને વેગ આપવામાં ખાનગી કંપનીઓ જેવી કે સ્ટારસ્કેપ્સ અને એસ્ટ્રોસ્ટેસે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે, જે રિસોર્ટ્સ, હોમસ્ટે અને હોટેલ્સમાં ખગોળીય સાધનો અને સત્રોનું આયોજન કરે છે.

નક્ષત્ર સભા: ઉત્તરાખંડનું એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ અભિયાન
ઉત્તરાખંડ ટૂરિઝમ ડેવલપમેન્ટ બોર્ડે સ્ટારસ્કેપ્સના સહયોગથી 'નક્ષત્ર સભા' નામનું ભારતનું પ્રથમ એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ અભિયાન શરૂ કર્યું છે, જે જૂન 2024થી શરૂ થઈને 2025ના મધ્ય સુધી ચાલશે. આ અભિયાનનું ઉદ્ઘાટન મસૂરીના જ્યોર્જ એવરેસ્ટ પીક ખાતે થયું હતું, જે એક મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણ છે અને હિમાલયની બરફીલી ચોટીઓ અને દૂન ખીણના અદભૂત દૃશ્યો આપે છે. આ અભિયાન ઉત્તરાખંડના ઉત્તરકાશી, પિથોરાગઢ, નૈનિતાલ અને ચમોલી જેવા જિલ્લાઓમાં ડાર્ક સ્કાય સ્થળોને આવરી લે છે.નક્ષત્ર સભાનો ઉદ્દેશ્ય ખગોળશાસ્ત્રના શોખીનો, સાહસિકો અને પ્રવાસીઓને બ્રહ્માંડની સુંદરતાનો અનુભવ કરાવવો અને સાથે સાથે ડાર્ક સ્કાયનું સંરક્ષણ કરવાની જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.

આ ઉપરાંત, આ અભિયાન સ્થાનિક લોકો માટે વ્યાવસાયિક તાલીમ અને કૌશલ્ય વિકાસની તકો પૂરી પાડે છે, જે સ્થાનિક અર્થતંત્રને વેગ આપે છે. ઉત્તરાખંડની વિશાળ જંગલો, પ્રકૃતિ આધારિત પ્રવાસન, મુખ્ય શહેરો સુધી સરળ પહોંચ અને સારી રીતે વિકસિત હોસ્પિટાલિટી સેક્ટર તેને એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ માટે આદર્શ સ્થળ બનાવે છે.

ભારતમાં એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળો
ભારતમાં એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ માટે ઘણાં એવાં સ્થળો છે જ્યાં ઓછું પ્રકાશ પ્રદૂષણ અને સ્પષ્ટ આકાશ હોવાને કારણે સ્ટારગેઝિંગનો શ્રેષ્ઠ અનુભવ મળે છે. આમાંથી કેટલાક મુખ્ય સ્થળો નીચે મુજબ છે:

1.ઉત્તરાખંડ:
-બેનિતાલ: ચમોલી જિલ્લામાં 2,600 મીટરની ઊંચાઈએ આવેલું બેનિતાલ ભારતનું પ્રથમ 'એસ્ટ્રો વિલેજ' તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. અહીં બેનિતાલ એસ્ટ્રો કેમ્પ 2023માં સ્ટારગેઝિંગ, એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફી અને અન્ય ખગોળીય પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન થયું હતું.
-નૈનિતાલ: શિયાળામાં મિલ્કી વે અને એન્ડ્રોમેડા ગેલેક્સીનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરવા માટે ટકુલા એક શ્રેષ્ઠ સ્થળ છે.
-જ્યોર્જ એવરેસ્ટ પીક, મસૂરી: નક્ષત્ર સભાનું ઉદઘાટન સ્થળ, જ્યાં શનિનું નિરીક્ષણ અને જ્યોર્જ એવરેસ્ટના જીઓડેસી કાર્ય વિશે શિક્ષણ આપવામાં આવે છે.
-જાગેશ્વર: પ્રાચીન મંદિરોની ખગોળીય ગોઠવણી અને ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કાવર્ષાનું અવલોકન.

2.લદ્દાખ:
-પેન્ગોંગ લેક: દિવસે લેકની સુંદરતા અને રાત્રે નક્ષત્રોનું નિરીક્ષણ, સાથે સ્થાનિક લોકો દ્વારા પરંપરાઓ અને લોકકથાઓની વાર્તાઓ.
-હેનલે: ડાર્ક સ્કાય રિઝર્વ તરીકે ઓળખાય છે, જ્યાં મિલ્કી વેનું નજીકથી નિરીક્ષણ શક્ય છે.

3.હિમાચલ પ્રદેશ:
-સ્પીતિ વેલી: ચંદ્રતાલ લેક પાસે કેમ્પિંગ અને સ્ટારગેઝિંગનો અનન્ય અનુભવ.

એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ ભારતમાં એક નવા અને રોમાંચક પ્રવાસનના સ્વરૂપ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, જે લોકોને બ્રહ્માંડની વિશાળતા અને સુંદરતાનો અનુભવ કરાવે છે. ઉત્તરાખંડનું નક્ષત્ર સભા અભિયાન આ દિશામાં એક મહત્વનું પગલું છે, જે ખગોળશાસ્ત્રને લોકો સુધી પહોંચાડવાનું અને ડાર્ક સ્કાયના સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનું કામ કરે છે. લદાખ, હિમાચલ પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશ જેવા સ્થળો એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ માટે આદર્શ છે, જે દરેક પ્રવાસીને એક અવિસ્મરણીય અનુભવ આપે છે. જો તમે આકાશના રહસ્યોને નજીકથી જોવા માગતા હો, તો એસ્ટ્રો ટૂરિઝમ તમારા માટે એક શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.