બુરહાનપુર: મધ્યપ્રદેશના બુરહાનપુર જિલ્લામાં સતપુડાની ગીચ પર્વતમાળાઓની વચ્ચે આવેલો 'અસીરગઢ કિલ્લો' માત્ર એક ઐતિહાસિક સ્મારક નથી, પરંતુ રહસ્યોની એક એવી માયાજાળ છે જે સદીઓથી લોકોની ઉત્સુકતા વધારી રહી છે. મહાભારતના મહાયુદ્ધના સાક્ષી અને ગુરુ દ્રોણાચાર્યના પુત્ર અશ્વત્થામા સાથે જોડાયેલી એક એવી માન્યતા અહીં પ્રચલિત છે, જે વિજ્ઞાન અને આસ્થા વચ્ચે હંમેશા એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન બનીને ઉભી રહી છે.
કોણ હતા અશ્વત્થામા?
મહાભારતકાળ એટલે કે દ્વાપરયુગના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓમાં અશ્વત્થામાની ગણના થતી હતી. તેઓ ગુરુ દ્રોણાચાર્યના પુત્ર અને કુરુવંશના રાજગુરુ કૃપાચાર્યના ભાણા હતા. દ્રોણાચાર્યે જ કૌરવો અને પાંડવોને શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ બનાવ્યા હતા. હસ્તિનાપુર રાજ્ય પ્રત્યેની નિષ્ઠાને કારણે દ્રોણાચાર્યએ કૌરવોનો સાથ આપ્યો હતો, અને અશ્વત્થામા પણ પોતાના પિતાની સાથે ધર્મયુદ્ધના મેદાનમાં ઉતર્યા હતા.
યુદ્ધના અંતિમ ચરણમાં જ્યારે શ્રીકૃષ્ણે કૂટનીતિનો સહારો લઈ "અશ્વત્થામા હતો નરો વા કુંજરો વા" (અશ્વત્થામા મૃત્યુ પામ્યો છે, પણ તે માણસ હતો કે હાથી તે ખબર નથી)ની વાત ફેલાવી, ત્યારે દ્રોણાચાર્યએ પુત્રમોહમાં શસ્ત્રો ત્યાગી દીધા હતા. ત્યારબાદ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તેમનો વધ કર્યો હતો. પિતાની મૃત્યુના બદલામાં અશ્વત્થામાએ જે કર્યું, તેનાથી સૃષ્ટિના નિયમો બદલાઈ ગયા. પાંડવ પુત્રોનો વધ અને માતા ઉત્તરાના ગર્ભમાં રહેલા પરીક્ષિત પર બ્રહ્માસ્ત્ર ચલાવવાના ગુના બદલ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમને યુગો-યુગો સુધી પૃથ્વી પર રક્તસ્ત્રાવ થતા ઘા સાથે ભટકતા રહેવાનો શ્રાપ આપ્યો હતો.
અસીરગઢ કિલ્લાનું રહસ્ય: પૂજા આજે પણ અકબંધ!
સ્થાનિક લોકવાયકાઓ મુજબ, અશ્વત્થામા અસીરગઢના ગઢમાં આવેલા 'ગુપ્તેશ્વર મહાદેવ'ના મંદિરમાં રોજ સવારે સૌથી પહેલા પૂજા કરવા આવે છે. અચરજની વાત એ છે કે, આ મંદિર ચારે બાજુથી ખાઈઓ અને ગાઢ જંગલથી ઘેરાયેલું છે. અહીં આધુનિક સુવિધાઓનો અભાવ છે અને અંધારામાં ત્યાં કોઈનું જવું અશક્ય છે, છતાં સવારે શિવલિંગ પર તાજા ફૂલ અને ગુલાલ ચડેલા જોવા મળે છે.
માનવામાં આવે છે કે કિલ્લાની અંદર આવેલું એક પ્રાચીન તળાવ, જે ક્યારેય સુકાતું નથી, ત્યાં અશ્વત્થામા સ્નાન કરવા આવે છે. એક લોકકથા એવી પણ છે કે ખાઈઓમાં એક ગુપ્ત માર્ગ છે જે સીધો ખંડવાના ખાંડવ વન સાથે જોડાયેલો છે, જેનો ઉપયોગ અશ્વત્થામા કરે છે.
માત્ર અસીરગઢ જ નહીં, જબલપુર સાથે પણ જોડાણ
અશ્વત્થામા વિશેની માન્યતાઓ માત્ર અસીરગઢ પૂરતી સીમિત નથી. મધ્યપ્રદેશના જબલપુર સ્થિત નર્મદા નદીના કિનારે આવેલા 'ગૌરીઘાટ' વિશે પણ સ્થાનિકો એવી વાતો કરે છે કે ત્યાં તેમને એક ઊંચા કદના વ્યક્તિને જોયા છે, જે પોતાના કપાળના ઘામાંથી વહેતા લોહીને રોકવા માટે અવારનવાર હળદર અને તેલની માંગ કરે છે. ગામના વૃદ્ધોનું કહેવું છે કે, જે કોઈ પણ તેમના આ ભયાનક સ્વરૂપને જોઈ લે છે, તેનું માનસિક સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે.
ઇતિહાસના દ્રષ્ટિકોણથી અસીરગઢ
બુરહાનપુરના ઇતિહાસવિદ ડૉ. મોહમ્મદ શફીના જણાવ્યા અનુસાર, અસીરગઢનો ઇતિહાસ મહાભારતકાળ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. આ વિસ્તાર એક સમયે 'ખાંડવ વન'નો ભાગ હતો. 1380માં ફારૂકી વંશના બાદશાહોએ આ કિલ્લાને તેનું વર્તમાન સ્વરૂપ આપ્યું હતું. આ કિલ્લો દક્ષિણ ભારતનું પ્રવેશદ્વાર (Key to the Deccan) ગણાતો હતો. મુઘલ બાદશાહ અકબરે 1601માં લાંબી ઘેરાબંધી બાદ આ કિલ્લા પર કબજો મેળવ્યો હતો.
અષ્ટ ચિરંજીવીઓમાં અશ્વત્થામાનું સ્થાન
શાસ્ત્રો અનુસાર આ પૃથ્વી પર 8 મહામાનવો એવા છે જે કળિયુગના અંત સુધી અમર છે (ચિરંજીવી છે):
અશ્વત્થામા બલિર્વ્યાસો હનુમાંશ્ચ વિભીષણઃ। કૃપઃ પરશુરામશ્ચ સપ્તૈતે ચિરજીવિનઃ॥ સપ્તૈતાન્ સંસ્મરેન્નિત્યં માર્કણ્ડેયમથાષ્ટમમ્। જીવેદ્વર્ષશતં સોપિ સર્વવ્યાધિવિવર્જિત॥
આ શ્લોક મુજબ અશ્વત્થામા, રાજા બલિ, વેદ વ્યાસ, હનુમાનજી, વિભીષણ, કૃપાચાર્ય, પરશુરામ અને ઋષિ માર્કંડેય આ આઠ ચિરંજીવી છે.
પ્રવાસીઓ માટે માહિતી
જો તમે આ રહસ્યમય કિલ્લાની મુલાકાત લેવા માંગતા હોવ:
કેવી રીતે પહોંચવું: અસીરગઢ બુરહાનપુરથી લગભગ 20 કિમી દૂર છે. બુરહાનપુર રેલવે અને બસ માર્ગે મધ્યપ્રદેશના મુખ્ય શહેરો સાથે જોડાયેલું છે.
નજીકનું એરપોર્ટ: ઈન્દોર (આશરે 180 કિમી).
ક્યારે જવું: ઐતિહાસિક અને રહસ્યમય અનુભવ માટે ચોમાસા પછીનો સમય શ્રેષ્ઠ છે.
નિષ્કર્ષ: અશ્વત્થામા જીવિત છે કે નહીં તે વિષય વિજ્ઞાન માટે હંમેશા અકબંધ રહસ્ય રહ્યો છે. પરંતુ, અસીરગઢની આ લોકવાયકાઓ સાબિત કરે છે કે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં આસ્થા અને ઇતિહાસ કેટલા ઊંડાણપૂર્વક એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે.
