Screwworm Parasite: અમેરિકામાં લગભગ છ દાયકાઓ બાદ ફરી એક વખત એવા ખતરનાક પરજીવી જીવના કેસે ચિંતા વધારી છે, જેને સામાન્ય ભાષામાં "માંસ ખાઈ જતો કીડો" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે તેને સ્ક્રૂવોર્મ (Screwworm) કહેવામાં આવે છે. આ જીવંત પ્રાણીઓના શરીરમાં ઘૂસી જઈને તેમનું માંસ ખાવાની ક્ષમતા ધરાવતો પરજીવી હોવાથી પશુપાલન અને જાહેર આરોગ્ય બંને માટે ગંભીર જોખમ માનવામાં આવે છે. તાજેતરમાં અમેરિકાના ટેક્સાસ રાજ્યમાં ત્રણ અઠવાડિયાના વાછરડામાં સ્ક્રૂવોર્મના લાર્વા મળી આવ્યા બાદ સત્તાવાળાઓ હરકતમાં આવ્યા છે. લગભગ 60 વર્ષ પછી નોંધાયેલા આ કેસે અમેરિકી કૃષિ અને આરોગ્ય એજન્સીઓને સતર્ક બનાવી દીધી છે. સંક્રમણ વધુ ન ફેલાય તે માટે હવે કરોડો વંધ્ય માખીઓ છોડવાની અને વિશેષ તાલીમબદ્ધ કૂતરાઓની મદદ લેવાની યોજના અમલમાં મૂકાઈ રહી છે.
શું છે સ્ક્રૂવોર્મ અને કેમ છે એટલો ખતરનાક?
સ્ક્રૂવોર્મ વાસ્તવમાં એક પ્રકારની પરજીવી માખી છે. તેની માદા ખુલ્લા ઘા, શરીરના ભેજવાળા ભાગો અથવા નાભિ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ઈંડા મૂકે છે. ઈંડામાંથી બહાર આવતા લાર્વા જીવંત માંસમાં ઘૂસી જાય છે અને અંદરથી શરીરના ટિશ્યૂને નુકસાન પહોંચાડવાનું શરૂ કરે છે. આ પરજીવી માત્ર પશુઓ માટે જ નહીં પરંતુ મનુષ્યો માટે પણ જોખમી બની શકે છે. લાર્વા ઝડપથી વિકસતા હોવાથી ઘા વધુ ગંભીર બની શકે છે અને યોગ્ય સમયે સારવાર ન મળે તો ગંભીર ચેપ ફેલાવાનો ભય રહે છે. અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર તાજેતરમાં મળેલા કેસમાં ત્રણ અઠવાડિયાના વાછરડાની નાભિમાં સ્ક્રૂવોર્મના લાર્વા જોવા મળ્યા હતા. આ ઘટનાએ લાંબા સમય પછી ફરી એકવાર આ પરજીવી સામે લડવાની જરૂરિયાત ઉભી કરી છે.
મેક્સિકો સરહદ નજીક મળ્યો કેસ, નિયંત્રણ વિસ્તાર જાહેર
આ કેસ ટેક્સાસના લા પ્રાયર વિસ્તારમાં નોંધાયો છે, જે મેક્સિકોની સરહદથી આશરે 30 માઈલ દૂર આવેલું છે. સંક્રમણ વધુ ફેલાય નહીં તે માટે સત્તાવાળાઓએ 20 કિલોમીટરનો વિશેષ નિયંત્રણ વિસ્તાર જાહેર કર્યો છે. nઆ વિસ્તારમાં પશુઓની હેરફેર પર નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું છે અને સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે. સંભવિત સંક્રમિત પશુઓને અલગ રાખવા તેમજ નવા કેસોની શોધ માટે વિશેષ સર્વેલન્સ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર સ્ક્રૂવોર્મના લાર્વા આગળ જતાં માખીઓમાં પરિવર્તિત થાય છે, જે ટૂંકા અંતર સુધી ઉડી શકે છે. જોકે લાંબા અંતરે તેનો ફેલાવો મોટાભાગે પશુઓના પરિવહન અથવા માનવ પ્રવૃત્તિઓના કારણે થતો હોય છે.
60 કરોડ વંધ્ય માખીઓ છોડવાની અનોખી યોજના
આ ખતરનાક પરજીવીનો પ્રકોપ અટકાવવા માટે અમેરિકાએ એક અનોખી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ અપનાવવાની તૈયારી કરી છે. તેને "સ્ટેરાઈલ ઇન્સેક્ટ ટેક્નિક" (Sterile Insect Technique) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ હેઠળ લેબોરેટરીમાં મોટી સંખ્યામાં નર સ્ક્રૂવોર્મ માખીઓ ઉછેરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમને રેડિએશનની મદદથી વંધ્ય બનાવવામાં આવે છે. આ વંધ્ય માખીઓને પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં છોડવામાં આવે છે. સ્ક્રૂવોર્મની માદા સામાન્ય રીતે જીવનમાં માત્ર એક જ વખત સંભોગ કરતી હોવાથી જો તે વંધ્ય નર સાથે સંભોગ કરે તો તેનાથી ઉત્પન્ન થતા ઈંડા વિકસતા નથી. પરિણામે આગામી પેઢીનો જન્મ અટકી જાય છે અને ધીમે ધીમે સમગ્ર પરજીવી વસ્તી ઘટવા લાગે છે.
આ પણ વાંચો: ઈરાન યુદ્ધ મુદ્દે ટ્રમ્પને મોટો રાજકીય ઝટકો: અમેરિકન સંસદના નીચલા ગૃહે યુદ્ધ રોકવાનો પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો
ઉત્પાદન ક્ષમતા સૌથી મોટો પડકાર
જોકે આ યોજના અસરકારક માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેને અમલમાં મૂકવા માટે મોટા પ્રમાણમાં વંધ્ય માખીઓની જરૂર પડે છે. અમેરિકી અધિકારીઓના અંદાજ મુજબ દર અઠવાડિયે આશરે 60 કરોડ વંધ્ય માખીઓ છોડવી પડશે. હાલમાં અમેરિકા અને મેક્સિકોની લેબોરેટરીઓ મળીને દર અઠવાડિયે અંદાજે 10 કરોડ જેટલી માખીઓ જ તૈયાર કરી શકે છે. તેથી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવી એ સરકાર સામેનો સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે.
‘બીગલ બ્રિગેડ’ કૂતરાઓ પણ કરશે મદદ
માત્ર વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ જ નહીં પરંતુ ખાસ તાલીમબદ્ધ કૂતરાઓની મદદ પણ લેવામાં આવી રહી છે. "બીગલ બ્રિગેડ" તરીકે ઓળખાતા આ કૂતરાઓને ખાસ ગંધ ઓળખવાની તાલીમ આપવામાં આવી છે. આ કૂતરાઓ સંક્રમિત પશુઓ અથવા સ્ક્રૂવોર્મ સંબંધિત સામગ્રીને ઝડપથી ઓળખી શકે છે. સરહદી વિસ્તારો અને એરપોર્ટ પર તેમની તૈનાતી દ્વારા સંભવિત જોખમને વહેલી તકે શોધવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
પશુપાલકો અને લોકો માટે શું છે સલાહ?
અધિકારીઓએ પશુપાલકોને પોતાના પશુઓના ઘા ખુલ્લા ન રાખવાની અને નિયમિત તપાસ કરવાની સલાહ આપી છે. જો કોઈ ઘામાં અસામાન્ય રીતે કીડા જોવા મળે તો તરત જ પશુચિકિત્સક અથવા સંબંધિત વિભાગનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સાથે જ લોકોને પણ પોતાના પાળતુ પ્રાણીઓ તેમજ પોતાનું આરોગ્ય ધ્યાનમાં રાખીને કોઈપણ શંકાસ્પદ લક્ષણ જણાય તો તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. સ્ક્રૂવોર્મનો તાજેતરનો કેસ ભલે એક જ વિસ્તારમાં નોંધાયો હોય, પરંતુ તેના સંભવિત જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકી તંત્ર કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી રાખવા તૈયાર નથી. તેથી વૈજ્ઞાનિક ટેક્નોલોજી, કડક દેખરેખ અને વિશેષ તાલીમબદ્ધ કૂતરાઓના સંયોજનથી આ ખતરનાક પરજીવીને ફરીથી ફેલાતો અટકાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
