US-Iran tensions: મધ્યપૂર્વ ફરી એકવાર ભારે યુદ્ધની આગમાં ધકેલાઈ ગયું છે. અમેરિકન સૈન્ય દ્વારા ઈરાન પર કરવામાં આવેલા શ્રેણીબદ્ધ હુમલાઓ બાદ તેહરાન અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભયાનક વિસ્ફોટોના અવાજોથી પરિસ્થિતિ તણાવપૂર્ણ બની ગઈ છે. બીજી તરફ, ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાનો દાવો કરીને સમગ્ર વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષાને સીધો પડકાર આપ્યો છે. આ ઘટનાએ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવને જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને તેલ પુરવઠા ચેઇનને પણ ગંભીર જોખમમાં મૂકી દીધું છે.
અમેરિકા–ઈરાન તણાવ કેવી રીતે ભડક્યો?
અહેવાલો અનુસાર, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump દ્વારા આપવામાં આવેલી કડક ચેતવણી બાદ અમેરિકન સેનાએ ઈરાનના અનેક લક્ષ્યો પર હુમલા શરૂ કર્યા છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર આ કાર્યવાહી “સ્વ-રક્ષણ” તરીકે કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે, પરંતુ ઈરાન તેને સીધી આક્રમક કાર્યવાહી તરીકે જોવે છે.
આ હુમલાઓ એવા સમયે થયા છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને મધ્યપૂર્વમાં પ્રભાવને લઈને લાંબા સમયથી તણાવ ચાલતો રહ્યો છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ તાજી ઘટનાએ બંને દેશોને ખુલ્લા સંઘર્ષની નજીક લાવી દીધા છે.
તેહરાન અને અનેક શહેરોમાં ધડાકાઓથી હાહાકાર
ઈરાનની રાજધાની તેહરાન સહિત એશ્તેહાર્ડ, અબ્યેક, વરામિન અને કારાજ જેવા વિસ્તારોમાં રાત્રિ દરમિયાન ભારે વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા. રાજ્ય મીડિયાના અહેવાલ મુજબ દક્ષિણ ઈરાનના બંદર શહેરો બંદર અબ્બાસ, સિરિક અને મીનાબમાં પણ હુમલાની અસર જોવા મળી છે.
આ ઉપરાંત પર્સિયન ગલ્ફ નજીક આવેલા મહત્વપૂર્ણ તેલ કેન્દ્ર ખાર્ક આઈલેન્ડ પાસે પણ વિસ્ફોટોની માહિતી સામે આવી છે, જે ઈરાનની ઊર્જા નિકાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધનો દાવો અને વૈશ્વિક ચિંતા
ઈરાનની સેનાએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકી હુમલાઓના જવાબમાં Strait of Hormuzને તમામ શિપિંગ માટે તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવામાં આવશે.
હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંથી એક છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયનો મોટો ભાગ પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ ખરેખર બંધ થાય તો:
આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ કિંમતોમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે
એશિયા અને યુરોપમાં ઊર્જા સંકટ ઊભો થઈ શકે છે
શિપિંગ ઈન્શ્યોરન્સ ખર્ચ આકાશને સ્પર્શી શકે છે
જોકે યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે આ દાવાને નકારી કાઢ્યો છે, પરંતુ બજારમાં ગભરાટ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા અને યુએનનું વલણ
United Nations Security Councilમાં ઈરાનના પ્રતિનિધિએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે દેશ દબાણ હેઠળ કોઈ પણ પ્રકારની વાટાઘાટ નહીં કરે. ઈરાનના રાજદૂત અમીર સઈદ ઈરાવાની અનુસાર, “ઈરાન ક્યારેય ધમકી અને દબાણ હેઠળ સંવાદ કરતું નથી.”
બીજી તરફ, બહેરીનમાં મિસાઈલ ચેતવણીના સાયરન વાગ્યા હોવાનું પણ અહેવાલોમાં જણાવાયું છે, જે દર્શાવે છે કે સમગ્ર ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા જોખમ વધ્યું છે.
સંઘર્ષ આગળ શું દિશામાં જઈ શકે?
આ તણાવ હવે ત્રણ સંભવિત દિશાઓ તરફ આગળ વધી શકે છે:
1. નિયંત્રિત સૈન્ય ટકરાવ
બંને દેશો સીધી સંપૂર્ણ યુદ્ધની જગ્યાએ મર્યાદિત હુમલાઓ ચાલુ રાખી શકે છે.
2. પ્રોક્સી વોરનો વિસ્તરણ
ઈરાન સમર્થિત જૂથો અને અમેરિકા સમર્થિત સાથી દેશો વચ્ચે લડાઈ વધુ તેજ થઈ શકે છે.
3. રાજનૈતિક દબાણ અને વાટાઘાટ
આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ બંને દેશો ફરીથી ડિપ્લોમસી તરફ વળે તેવી શક્યતા પણ છે, ખાસ કરીને તેલ બજારના સંકટને કારણે.
આ ઘટનાનો વૈશ્વિક અસરકારક અર્થ શું છે?
આ સંઘર્ષ માત્ર બે દેશો સુધી મર્યાદિત નથી. તેનું પ્રભાવ:
વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટ
ભારત સહિત એશિયન દેશોની ઊર્જા આયાત
શિપિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ ઉદ્યોગ
આંતરરાષ્ટ્રીય શેરબજાર
પર સીધો પડી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત જે પોતાના તેલનો મોટો ભાગ મધ્યપૂર્વથી આયાત કરે છે, તે માટે આ પરિસ્થિતિ ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: ઓમાન નજીક જહાજ પર હુમલા બાદ ભારતનો કડક વિરોધ : અમેરિકાના રાજદ્વારી અધિકારીને બોલાવી વ્યક્ત કરી ચિંતા
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અસ્થિરતા વધી શકે?
આ ઘટના મધ્યપૂર્વના ભૂ-રાજનીતિક સંતુલનને ફરી એકવાર બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવી મહત્વપૂર્ણ વેપાર નળી પર જોખમ ઊભું થવાથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે. આ સાથે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનું સંઘર્ષ લાંબુ ચાલે તો તે સમગ્ર ક્ષેત્રને અસ્થિર બનાવી શકે છે.
