પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે એક મોટો રાજદ્વારી વિકાસ સામે આવ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર સત્તાવાર રીતે સહી થઈ ગઈ હોવાનું અમેરિકી અધિકારીઓએ જાહેર કર્યું છે. આ જાહેરાત બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ સમજૂતીની પુષ્ટિ કરી અને દાવો કર્યો કે ઈરાન પરમાણુ હથિયારો નહીં બનાવે તે બાબતે સંપૂર્ણપણે સહમત થઈ ગયું છે. સાથે જ હોર્મુઝ જળમાર્ગ આંશિક રીતે ખુલવા લાગ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને વેપાર ક્ષેત્રમાં રાહતનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક MoU પર સહી
અમેરિકાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ મીડિયાને માહિતી આપી કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સમજૂતી માટે તૈયાર કરાયેલા મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ પર બંને પક્ષોએ સહી કરી દીધી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જ્યારે ઈરાન તરફથી સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફે સમજૂતીને મંજૂરી આપી હતી.
આ સમજૂતીને પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિરતા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. લાંબા સમયથી ચાલતા તણાવ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને સૈન્ય સંઘર્ષોની પૃષ્ઠભૂમિમાં થયેલી આ સમજૂતીથી પ્રદેશમાં નવી રાજદ્વારી શરૂઆતની આશા જાગી છે.
ટ્રમ્પનો દાવો: ઈરાન પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવે
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump એ સમજૂતી બાદ આપેલા નિવેદનમાં કહ્યું કે અમેરિકા-ઈરાન ડીલ પર સહી થઈ ચૂકી છે અને આ કરાર વૈશ્વિક શાંતિ માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ હવે આંશિક રીતે ખુલ્લો થઈ ગયો છે અને વેપારી જહાજો ફરી પસાર થવા લાગ્યા છે. તેમના અનુસાર આવનારા દિવસોમાં આ માર્ગ સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લો થઈ જશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ઈરાન સાથે અમેરિકાના સંબંધો હવે સકારાત્મક દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે સમજૂતીનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો એ છે કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવે. તેમના શબ્દોમાં, “ઈરાન આ મુદ્દે સંપૂર્ણપણે સહમત થયું છે. અમે ખૂબ સારું કામ કર્યું છે અને આશા છે કે ભવિષ્યમાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો વધુ મજબૂત બનશે.”
તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે સમજૂતી પહેલાં પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ગંભીર હતી અને વધુ સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની શક્યતાઓ પર પણ વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો હતો. જોકે અંતિમ ક્ષણે રાજદ્વારી ઉકેલ મળતા વધુ સંઘર્ષ ટળી ગયો.
હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સામાન્ય સ્થિતિ પરત ફરવાના સંકેતો
વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાં સામેલ હોર્મુઝ જળમાર્ગ છેલ્લા ઘણા અઠવાડિયાથી વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય બન્યો હતો. પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવને કારણે અનેક વેપારી જહાજોની અવરજવર પ્રભાવિત થઈ હતી અને તેલ પુરવઠા અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ હતી.
હવે ટ્રમ્પના નિવેદન મુજબ હોર્મુઝ આંશિક રીતે ફરી ખુલવા લાગ્યો છે અને વેપારી જહાજો પોતાના માર્ગે આગળ વધવા લાગ્યા છે. જો આગામી દિવસોમાં જળમાર્ગ સંપૂર્ણપણે કાર્યરત બની જાય છે તો વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય ચેઇન માટે આ અત્યંત સકારાત્મક સમાચાર સાબિત થઈ શકે છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે હોર્મુઝમાં સ્થિરતા આવવાથી કાચા તેલના ભાવ પર દબાણ ઘટી શકે છે અને વૈશ્વિક બજારોમાં વિશ્વાસ વધશે. ભારત જેવા તેલ આયાત પર આધારિત દેશોને પણ તેનો સીધો લાભ મળી શકે છે.
ટ્રમ્પે તેલના ભાવ અને શેરબજાર અંગે પણ કર્યો ઉલ્લેખ
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું કે સમજૂતીના પરિણામે તેલના ભાવમાં ઝડપી ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર વૈશ્વિક બજારોમાં સકારાત્મક સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે અને શેરબજાર પણ મજબૂત પ્રદર્શન કરી રહ્યો છે.
તેમણે દાવો કર્યો કે મધ્ય પૂર્વમાં હવે ઘણી સકારાત્મક ઘટનાઓ બનવાની શક્યતા છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંવાદ આગળ વધે છે તો તે માત્ર બંને દેશો માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર પ્રદેશ માટે સ્થિરતા લાવી શકે છે.
આર્થિક નિષ્ણાતો પણ માને છે કે જો ઊર્જા પુરવઠા સંબંધિત અનિશ્ચિતતા ઘટે છે તો વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને રાહત મળી શકે છે. ખાસ કરીને ઊંચા ઈંધણ ખર્ચથી પ્રભાવિત ઉદ્યોગો માટે આ વિકાસ લાભદાયક બની શકે છે.
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને માન્યો ફાળો
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ Emmanuel Macron નો પણ આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતીને સફળ બનાવવામાં ફ્રાન્સે મહત્વપૂર્ણ સહયોગ આપ્યો હતો.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે આ ડીલના કારણે વિશ્વને મોટા પ્રમાણમાં લાભ મળશે કારણ કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેલ પુરવઠા સંબંધિત સમસ્યાઓ ઉભી થઈ રહી હતી. તેમણે મેક્રોનના સહયોગને રાજદ્વારી સફળતાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ ગણાવ્યો.
હવે રશિયા-યુક્રેન મુદ્દા પર ધ્યાન આપશે અમેરિકા?
ઈરાન મુદ્દે સમજૂતી બાદ ટ્રમ્પે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અંગે પણ નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે તાજેતરમાં તેમની યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુતિન સાથે સકારાત્મક ચર્ચા થઈ છે.
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર બંને નેતાઓ હાલ ચર્ચા માટે તૈયાર દેખાઈ રહ્યા છે અને હવે અમેરિકા આ દિશામાં વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે ઈરાન મુદ્દે થયેલી સફળતા બાદ રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષમાં પણ રાજદ્વારી ઉકેલ શોધવાની સંભાવનાઓ વધી શકે છે.
