'દરેક પ્રેમ સંબંધનો અંત લગ્ન જ જરૂરી નથી' : દુષ્કર્મના કેસમાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની ટીપ્પણી

પ્રેમ સંબંધો અને લગ્નના વચનના આધારે દાખલ થતા દુષ્કર્મના કેસોને લઈને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું છે. કોર્ટે એક કેસમાં દુષ્કર્મ સહિતની ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરતાં સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે દરેક પ્રેમ સંબંધનો અંત લગ્નમાં થાય જ એવું જરૂરી નથી. વ્યક્તિગત કારણો, પરસ્પર મતભેદો અથવા જીવનની બદલાતી પરિસ્થિતિઓને કારણે સંબંધો તૂટી શકે છે, પરંતુ દરેક તૂટેલા સંબંધને ફોજદારી ગુનાનું સ્વરૂપ આપવું યોગ્ય નથી.

જસ્ટિસ વિવેક કુમાર સિંહની એકલ બેન્ચે કેસની સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અદાલતો સમક્ષ આવા કેસોની સંખ્યા વધી રહી છે, જેમાં બે પુખ્ત વયના લોકો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા સહમતિ આધારિત સંબંધોમાં મતભેદ સર્જાયા બાદ તેને ગુનાહિત રંગ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. કોર્ટે કહ્યું કે કોઈ પણ સમજદાર અને સ્વતંત્ર વયસ્ક વ્યક્તિને પોતાના નિર્ણય અને તેના પરિણામોની જાણ હોવી જોઈએ.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

આ કેસ ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજનો છે. ફરિયાદી મહિલા વર્ષ 2014થી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરી રહી હતી. તે દરમિયાન તેની ઓળખ એક યુવક સાથે થઈ હતી. બંને વચ્ચે મિત્રતા બાદ પ્રેમ સંબંધ વિકસ્યો હતો. મહિલાનો આરોપ હતો કે યુવકે લગ્ન કરવાનો વિશ્વાસ આપીને તેની સાથે શારીરિક સંબંધો બાંધ્યા હતા અને બાદમાં લગ્ન કરવાની ના પાડી હતી.

મહિલાએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે લગ્નનું વચન માત્ર સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે આપવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ યુવકે તેને છોડી દીધી હતી. આ આરોપોના આધારે 10 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ પ્રયાગરાજમાં યુવક વિરુદ્ધ દુષ્કર્મ, મારપીટ અને ધમકી સહિતની કલમો હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવવામાં આવી હતી. ફરિયાદ નોંધાતા જ મામલો ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો.

આ પણ વાંચો: ગુજરાત સહિત દેશનાં 8 રાજ્યોમાં વરસાદ-વાવાઝોડાનું એલર્ટ : અનેક વિસ્તારોમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદની આગાહી

કેસ બાદ બંનેએ કર્યા હતા લગ્ન

એફઆઈઆર નોંધાયા બાદ બંને પરિવારો વચ્ચે ચર્ચા થઈ હતી. ત્યારબાદ 27 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ આર્ય સમાજ મંદિરમાં બંનેના લગ્ન પણ કરાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે લગ્ન થયા પછી પણ મહિલાએ પોતાની ફરિયાદ પાછી ખેંચી નહોતી અને કાનૂની કાર્યવાહી ચાલુ રાખી હતી.

મહિલાનો દાવો હતો કે લગ્ન બાદ પણ પતિએ તેને પત્ની તરીકે સ્વીકારી નહોતી અને વૈવાહિક જીવન સામાન્ય રીતે આગળ વધ્યું નહોતું. બીજી તરફ, જાન્યુઆરી 2020માં પોલીસ દ્વારા તપાસ પૂર્ણ કરીને કોર્ટમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ આરોપી પતિએ સમગ્ર ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરવાની માંગ સાથે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો હતો.

અદાલતમાં બંને પક્ષોની દલીલો

સુનાવણી દરમિયાન આરોપી પક્ષના વકીલે દલીલ કરી હતી કે બંને વચ્ચે લગભગ પાંચ વર્ષ સુધી સતત સંપર્ક અને સંબંધ રહ્યો હતો. આ સમગ્ર કેસ તૂટેલા પ્રેમ સંબંધનું પરિણામ છે અને તેને દુષ્કર્મ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

વકીલે એ પણ જણાવ્યું કે ફરિયાદી મહિલા ઉચ્ચ શિક્ષિત છે. તેની પાસે એમએ, એલએલબી અને બીએડ જેવી શૈક્ષણિક ડિગ્રી છે. તેથી તે પોતાના નિર્ણયો અને સંબંધોના પરિણામોને સમજવામાં સંપૂર્ણ રીતે સક્ષમ હતી. આરોપી પક્ષે દાવો કર્યો કે સંબંધ બંનેની સહમતિથી ચાલતો હતો અને તેમાં કોઈ પ્રકારની છેતરપિંડી કે બળજબરીનો પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી.

બીજી તરફ, મહિલાના વકીલ તેમજ સરકારી વકીલે આરોપી પક્ષની દલીલોનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે મહિલાનું લાંબા સમય સુધી શોષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને યુવકે માત્ર કાનૂની કાર્યવાહીથી બચવા માટે દેખાવ પૂરતા લગ્ન કર્યા હતા. તેમના મત મુજબ શરૂઆતથી જ લગ્ન કરવાનો ઇરાદો ન હોવાથી સંબંધ માટે આપવામાં આવેલી સંમતિને સ્વૈચ્છિક ગણાવી શકાય નહીં.

આ પણ વાંચો: "કૂતરાઓ ભસે છે… વાઘની ચામડી પહેરવાથી વરુ વાઘ નથી બની જતો" : એકનાથ શિંદેનો ઉદ્ધવ ઠાકરે પર સીધો પ્રહાર, મહારાષ્ટ્રનું રાજકારણ ગરમાયું

હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ અભિપ્રાય

બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે કેસના તથ્યો પરથી એવું સ્પષ્ટ થાય છે કે ફરિયાદી મહિલા શિક્ષિત, સમજદાર અને પરિપક્વ વ્યક્તિ છે. કોર્ટે કહ્યું કે તે પોતાના નિર્ણય અને તેના પરિણામોને સમજવામાં સંપૂર્ણ રીતે સક્ષમ હતી.

કોર્ટના મત મુજબ રજૂ થયેલા પુરાવાઓના આધારે એવું કહી શકાય નહીં કે મહિલાની સંમતિ કોઈ છેતરપિંડી, ખોટી રજૂઆત અથવા ભ્રમના આધારે મેળવવામાં આવી હતી. અદાલતે નોંધ્યું કે બંને વચ્ચે લાંબા સમય સુધી પ્રેમ સંબંધ રહ્યો હતો અને ઉપલબ્ધ હકીકતો આ મામલાને તૂટેલા સંબંધના વિવાદ તરીકે દર્શાવે છે.

જસ્ટિસ સિંહે પોતાના ચુકાદામાં કહ્યું કે દરેક નિષ્ફળ પ્રેમ સંબંધને દુષ્કર્મ જેવા ગંભીર ગુનાના દાયરામાં લાવવું યોગ્ય નથી. જો સંબંધ બંનેની સહમતિથી ચાલ્યો હોય અને બાદમાં વ્યક્તિગત કારણોસર તૂટી ગયો હોય તો માત્ર તે આધારે ફોજદારી ગુનો સાબિત થઈ શકતો નથી.

આ પણ વાંચો: તૃષ્ણા મિશન : ભારત-ફ્રાન્સનું મહત્ત્વાકાંક્ષી સેટેલાઇટ મિશન પાણી સંકટ અને ખેતી માટે બનશે ગેમચેન્જર

કાર્યવાહી રદ કરવાનો આદેશ

હાઈકોર્ટે અંતે નિષ્કર્ષ આપ્યો કે આ કેસમાં દુષ્કર્મનો ગુનો પ્રથમ દ્રષ્ટિએ બનતો નથી. કોર્ટે સ્થાનિક અદાલતમાં ચાલી રહેલી કાર્યવાહી સમય અને ન્યાયિક સંસાધનોનો બિનજરૂરી ઉપયોગ હોવાનું ગણાવી સમગ્ર કેસ રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

આ ચુકાદો લગ્નના વચન અને સહમતિ આધારિત સંબંધોને લગતા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય ભવિષ્યમાં આવા કેસોની સુનાવણી દરમિયાન માર્ગદર્શક બની શકે છે અને સહમતિ આધારિત સંબંધો તથા ફોજદારી જવાબદારી વચ્ચેની રેખાને વધુ સ્પષ્ટ કરી શકે છે.