અમદાવાદમાં વધતા વાંદરાના હુમલાઓ અને રેસ્ક્યુ કોલ્સને ધ્યાનમાં રાખીને ફોરેસ્ટ વિભાગે શહેરમાં પ્રથમવાર મંકી સેન્સસ શરૂ કરવાની મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે. અત્યાર સુધી ફરિયાદ આધારિત કાર્યવાહી કરતા તંત્ર હવે ડેટા આધારિત વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે, જે શહેરી વન્યજીવ સંઘર્ષને નિયંત્રિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
તાજેતરના સમયમાં શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં વાંદરા અને લંગૂર દ્વારા લોકો પર હુમલા, ઘર સુધી ઘૂસણખોરી અને ખોરાક માટે ત્રાસ આપવાના બનાવોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ પરિસ્થિતિને ‘શહેરી વન્યજીવ સંકટ’ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
27 મુદ્દાનો સર્વે શરૂ, નાગરિકોને જોડાશે
આ પહેલના પ્રથમ તબક્કામાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના વિવિધ ઝોનમાં 27 મુદ્દાવાળો ઓનલાઈન સર્વે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. ગૂગલ ફોર્મ્સ મારફતે રહેણાંક સોસાયટીઓ અને નાગરિકો પાસેથી માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી રહી છે.
આ સર્વેમાં વાંદરાઓના જૂથનું કદ, તેમના વર્તન, ત્રાસના પ્રકાર, ખોરાકના સ્ત્રોત, કચરાના નિકાલની સ્થિતિ અને તેમના હલનચલન અંગે માહિતી લેવામાં આવી રહી છે.
આ સર્વે પૂર્ણ થયા બાદ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હાથ ધરાશે, જેના આધારે સમગ્ર શહેરમાં સંપૂર્ણ ગણતરી કરવાની પદ્ધતિ નક્કી કરવામાં આવશે.
198 વિસ્તારો હોટસ્પોટ તરીકે ઓળખાયા
તંત્રના પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન મુજબ, અમદાવાદમાં ઓછામાં ઓછા 198 સ્થળો એવા છે જ્યાં વાંદરાઓનો ઉપદ્રવ વારંવાર જોવા મળે છે.
તેમાં વસ્ત્રાપુર, નવરંગપુરા, થલતેજ, બોપલ, ઘુમા, અંબાવાડી, પાલડી, શાહીબાગ, ચાંદખેડા, નરોડા, નરોલ, સાબરમતી, મણિનગર અને આસર્વા જેવા વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
આ વિસ્તારોમાં રહેવાસીઓએ વારંવાર વાંદરાઓ દ્વારા ઘરમાં પ્રવેશ, સામાન છીનવી લેવું, મિલકતનું નુકસાન અને લોકો પર હુમલાની ફરિયાદો નોંધાવી છે.
વાંદરાને ખવડાવવાથી થશે જેલ
ફોરેસ્ટ વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વાંદરા અથવા લંગૂરને ખવડાવવાની પ્રથા હવે ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. અગાઉ ધાર્મિક અથવા માનવતાવાદી માનવામાં આવતી આ પ્રવૃત્તિ હવે સંઘર્ષનું મુખ્ય કારણ બની છે.
અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે Wildlife Protection Act હેઠળ વાંદરાને ખવડાવવું દંડનીય ગુનો છે. પ્રથમ ગુનામાં રૂપિયા 25,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે, જ્યારે વારંવાર ભંગ થાય તો જેલની સજા પણ થઈ શકે છે.
સંશોધન આધારિત અભિગમ તરફ આગળ વધતું તંત્ર
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ Ahmedabad Social Forestry Circle દ્વારા સંચાલિત છે અને સંશોધક દીપા ગાવલીના માર્ગદર્શન હેઠળ આગળ વધી રહ્યો છે.
આ પ્રસ્તાવ ડેપ્યુટી કન્સર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટ મીનલ જાની દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને રાજ્ય ફોરેસ્ટ વિભાગે તેને મંજૂરી આપી છે. ચીફ કન્સર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટ કે. રમેશના જણાવ્યા મુજબ, અંતિમ સેન્સસ દ્વારા વાંદરાઓની સંખ્યા, પ્રજનન સ્થિતિ, હલનચલન, વસવાટના સ્થળો અને સંઘર્ષ ઝોન અંગે વિગતવાર માહિતી મળશે.
શહેર માટે વધતી ચિંતા
વાંદરાના વધતા ઉપદ્રવનો અસર માત્ર નાગરિક જીવન સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ શહેરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર પણ પડી રહ્યો છે.
કેટલાક કેસોમાં મેટ્રો ટ્રેન સેવાઓને પણ અસર પહોંચી છે, જ્યાં ટ્રેક નજીક વાંદરા આવી જતા ટ્રેનોને ધીમી ગતિએ ચલાવવી કે હોર્ન વગાડવું પડતું હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદની 2038 એશિયન ગેમ્સ બિડને મોટું પ્રોત્સાહન : OCA ટીમ ટૂંક સમયમાં કરશે મુલાકાત
સેન્સસ પૂર્ણ થયા બાદ શું થશે?
આ સેન્સસ પૂર્ણ થયા બાદ તંત્ર પાસે વૈજ્ઞાનિક ડેટા ઉપલબ્ધ થશે, જેના આધારે રેસ્ક્યુ ઓપરેશન, રિલોકેશન, ટીમ તહેનાતી અને લાંબા ગાળાની હેબિટેટ મેનેજમેન્ટ નીતિઓ ઘડાશે.
અમદાવાદ માટે આ મંકી સેન્સસ માત્ર ગણતરી નથી, પરંતુ વધતા માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષને નિયંત્રિત કરવા માટેનો વ્યાપક પ્રયાસ છે.
