Admiral Nakhimov : રશિયાનું પરમાણુ સંચાલિત હેવી મિસાઇલ ક્રૂઝર Admiral Nakhimov ફરી એકવાર વૈશ્વિક રક્ષા વર્તુળોમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. લગભગ ત્રણ દાયકાથી વધુ સમય સુધી સક્રિય સેવામાંથી બહાર રહેલું આ વિશાળ યુદ્ધજહાજ હવે આધુનિકીકરણ બાદ સમુદ્રી પરીક્ષણોના તબક્કામાં છે. ઓગસ્ટ 2025માં Sea Trials શરૂ થયા બાદ રશિયન નૌકાદળના ભવિષ્યમાં તેની ભૂમિકા અંગે નવી ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. ઘણા વિશ્લેષકો તેને શીત યુદ્ધ પછીના સમયગાળામાં રશિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ નૌકાકીય પ્રોજેક્ટ્સમાંનું એક માને છે. સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક રક્ષા-કેન્દ્રિત પ્લેટફોર્મ્સ પર Admiral Nakhimovને ઘણીવાર “વિશ્વનું સૌથી ખતરનાક યુદ્ધજહાજ” અથવા “સમુદ્રી મહાદાનવ” તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. જોકે વાસ્તવિક સૈન્ય વિશ્લેષણ આ દાવાઓ કરતાં વધુ સંતુલિત ચિત્ર રજૂ કરે છે. આધુનિક યુદ્ધમાં માત્ર જહાજનું કદ કે તેની પાસે રહેલી મિસાઇલોની સંખ્યા જ નિર્ણાયક નથી રહેતી. તેના બદલે સેટેલાઇટ ઇન્ટેલિજન્સ, એર કવર, સબમરીન સપોર્ટ, ડ્રોન ક્ષમતાઓ અને નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ પ્રણાલીઓ વધુ મહત્વ ધરાવે છે. આ કારણસર Admiral Nakhimovને એક શક્તિશાળી અને પ્રભાવશાળી પ્લેટફોર્મ તરીકે જોવામાં આવે છે, પરંતુ તેને એકલા હાથે કોઈ દેશના સમગ્ર નૌકાદળને હરાવી શકે તેવું દર્શાવવું તથ્યો કરતાં પ્રચારાત્મક દાવાઓની નજીક ગણાય છે.
સોવિયત મહત્ત્વાકાંક્ષાથી આધુનિક પુનર્જન્મ સુધી
Admiral Nakhimovનું નિર્માણ શીત યુદ્ધના અંતિમ વર્ષોમાં સોવિયત સંઘની સમુદ્રી મહત્ત્વાકાંક્ષાઓના પ્રતીક તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું. તે Project 1144 Orlan અથવા Kirov-Class કાર્યક્રમનો ભાગ હતો, જેનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકન એરક્રાફ્ટ કેરિયર બેટલ ગ્રુપ્સને પડકાર આપવાનો હતો. તે સમયગાળામાં સોવિયત નેતૃત્વ માનતું હતું કે મોટા અને ભારે શસ્ત્રોથી સજ્જ ક્રૂઝર્સ દ્વારા સમુદ્રમાં વ્યૂહાત્મક સંતુલન જાળવી શકાય. 1988માં Kalinin નામે સેવામાં પ્રવેશ્યા બાદ જહાજ થોડા વર્ષો સુધી સક્રિય રહ્યું હતું. પરંતુ 1991માં સોવિયત સંઘના વિઘટન પછી રશિયાની આર્થિક સ્થિતિ ગંભીર રીતે નબળી પડી. પરિણામે મોટા કદના અને ખર્ચાળ યુદ્ધજહાજોની જાળવણી માટે જરૂરી ભંડોળ ઉપલબ્ધ ન રહ્યું. Admiral Nakhimov સહિત ઘણા મોટા નૌકાકીય પ્લેટફોર્મ્સ ધીમે ધીમે નિષ્ક્રિય બનતા ગયા. 1990ના દાયકાના અંતથી જહાજ સેવમાશ શિપયાર્ડમાં ઊભું રહ્યું. શરૂઆતમાં તેની મર્યાદિત મરામત કરવાની યોજના હતી, પરંતુ પછી રશિયાએ તેને સંપૂર્ણપણે નવી પેઢીના યુદ્ધજહાજમાં પરિવર્તિત કરવાનો નિર્ણય લીધો. આ કારણે આધુનિકીકરણનો વ્યાપ અને ખર્ચ બંને નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયા. અનેક ટેક્નિકલ પડકારો, બજેટીય મર્યાદાઓ અને રશિયન સંરક્ષણ ઉદ્યોગની ક્ષમતાઓને કારણે પ્રોજેક્ટમાં વર્ષોનો વિલંબ થયો.
અમેરિકામાં 60 વર્ષ ફરી ‘માંસખોર કીડા’નો આતંક: ખુલ્લા ઘામાં ઈંડા મૂકી શરીરના ટિશ્યુને નુકસાન પહોંચાડતા કીડાનો આ રીતે કરાશે ખાતમો
કદ અને પરમાણુ પ્રોપલ્શન તેને કેમ વિશિષ્ટ બનાવે છે?
Admiral Nakhimovનું નામ આજે પણ મુખ્યત્વે તેના વિશાળ કદને કારણે ચર્ચામાં રહે છે. લગભગ 28,000 ટન ડિસ્પ્લેસમેન્ટ ધરાવતું આ જહાજ એરક્રાફ્ટ કેરિયરો સિવાય વિશ્વના સૌથી મોટા સપાટી યુદ્ધજહાજોમાં સામેલ થાય છે. તેની લંબાઈ આશરે 251 મીટર છે, જે ઘણા આધુનિક ડિસ્ટ્રોયર્સ અને ફ્રિગેટ્સ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. આટલા મોટા કદનો હેતુ માત્ર પ્રભાવશાળી દેખાવ નથી. જહાજમાં મોટી સંખ્યામાં મિસાઇલ લોન્ચર્સ, શક્તિશાળી રડાર સિસ્ટમ્સ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને બહુસ્તરીય સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ સમાવી શકાય તે માટે આ માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. તે એક પ્રકારનું તરતું મિસાઇલ પ્લેટફોર્મ છે જે લાંબા અંતરની કામગીરી માટે રચાયું છે. તેની સૌથી અનોખી વિશેષતા તેની પરમાણુ ઊર્જા આધારિત પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ છે. ન્યુક્લિયર રિએક્ટરોના કારણે જહાજ લાંબા સમય સુધી સમુદ્રમાં રહી શકે છે અને તેને વારંવાર ઇંધણ ભરાવવાની જરૂર પડતી નથી. આ ક્ષમતા ખાસ કરીને આર્કટિક જેવા દૂરના વિસ્તારોમાં કામગીરી માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, જ્યાં રશિયા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારી રહ્યું છે.
મિસાઇલ ક્ષમતાઓમાં થયો છે ઐતિહાસિક વધારો
Admiral Nakhimovના આધુનિકીકરણનું સૌથી ચર્ચિત પાસું તેની નવી મિસાઇલ વ્યવસ્થા છે. જૂની P-700 Granit એન્ટી-શિપ મિસાઇલ સિસ્ટમને બદલે હવે તેમાં વધુ આધુનિક Universal Vertical Launch Systems સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. આ બદલાવ જહાજને વિવિધ પ્રકારની મિસાઇલો લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા આપે છે. ખુલ્લા સ્ત્રોતોના અંદાજ મુજબ જહાજમાં લગભગ 176 જેટલા મિસાઇલ લોન્ચ સેલ્સ હોઈ શકે છે, જોકે રશિયાએ તેની સંપૂર્ણ રૂપરેખાની સત્તાવાર વિગતો જાહેર કરી નથી. માનવામાં આવે છે કે આ લોન્ચર્સમાંથી Kalibr, Oniks અને Zircon જેવી વિવિધ મિસાઇલો તૈનાત કરી શકાય છે. ખાસ કરીને Zircon હાઇપરસોનિક મિસાઇલને લઈને સૌથી વધુ રસ જોવા મળે છે. રશિયા દાવો કરે છે કે આ મિસાઇલ Mach 8 અથવા તેથી વધુ ઝડપે ઉડી શકે છે. જો કે પશ્ચિમી નિષ્ણાતો માને છે કે તેની તમામ ક્ષમતાઓ અંગે હજુ મર્યાદિત અને અપૂર્ણ માહિતી ઉપલબ્ધ છે. આ કારણે તેની કામગીરી અંગેના કેટલાક દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હજુ સુધી થઈ નથી.
સહારાના રણમાં કાળચક્ર: પાણી વિના 49 પ્રવાસીઓના તરફડીને મોત
હુમલો જ નહીં, સંરક્ષણ પણ એટલું જ મહત્વનું
ઘણા લોકો Admiral Nakhimovને માત્ર હુમલાખોર જહાજ તરીકે જુએ છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેનું રક્ષણાત્મક માળખું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. આધુનિક યુદ્ધજહાજો માટે માત્ર હુમલાની ક્ષમતા પૂરતી નથી; તેઓને પોતાને અને તેમની આસપાસના ફ્લીટને પણ સુરક્ષિત રાખવું પડે છે. જહાજમાં લાંબા અંતરની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ, મધ્યમ અંતરની મિસાઇલ સંરક્ષણ વ્યવસ્થાઓ અને નજીક આવતા ડ્રોન અથવા ક્રૂઝ મિસાઇલ સામે રક્ષણ આપતી સિસ્ટમ્સ સામેલ છે. ઉપરાંત અદ્યતન ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ્સ દુશ્મનના રડાર અને મિસાઇલ માર્ગદર્શનને ભ્રમિત કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. તેમ છતાં આધુનિક યુદ્ધના અનુભવ દર્શાવે છે કે કોઈ પણ સપાટી યુદ્ધજહાજ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત નથી. યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન બ્લેક સી ક્ષેત્રમાં થયેલા હુમલાઓએ દર્શાવ્યું છે કે ડ્રોન, લાંબા અંતરની ચોકસાઈવાળી મિસાઇલો અને રિયલ-ટાઇમ ઇન્ટેલિજન્સ મોટા યુદ્ધજહાજો માટે પણ ગંભીર જોખમ બની શકે છે.
રશિયા માટે તેનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ શું છે?
Admiral Nakhimovની વાપસી માત્ર એક જહાજની વાપસી નથી. ઘણા નિષ્ણાતો તેને રશિયાના વૈશ્વિક સમુદ્રી પ્રભાવને પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસના ભાગરૂપે જુએ છે. છેલ્લા દાયકામાં મોસ્કોએ આર્કટિક, ઉત્તર એટલાન્ટિક અને પેસિફિક ક્ષેત્રોમાં પોતાની નૌકાકીય હાજરી વધારવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે. આ જહાજ રશિયાને લાંબા અંતરની મિસાઇલ હુમલા, સમુદ્રી નિયંત્રણ અને ફ્લેગશિપ કમાન્ડ પ્લેટફોર્મ જેવી ક્ષમતાઓ પ્રદાન કરી શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર ફ્લીટમાં તેની તૈનાતી રશિયાની વ્યૂહાત્મક ગણતરીઓમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર લાવી શકે છે. જોકે કેટલાક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે એક જ મોટા પ્લેટફોર્મ પર ભારે રોકાણ કરવાને બદલે વધુ નાના, ઝડપી અને આધુનિક જહાજો અથવા સબમરીન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું વધુ અસરકારક હોઈ શકે. આ મુદ્દે રક્ષા ક્ષેત્રમાં ચર્ચા હજુ પણ ચાલુ છે.
