અમદાવાદના ઘોંઘાટથી દૂર, કુદરતના ખોળે વસેલું નળસરોવર પક્ષી અભયારણ્ય માત્ર ગુજરાતનું જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતનું એક મહત્વનું વેટલેન્ડ છે. શિયાળો બેસતાની સાથે જ અહીં પક્ષીઓનો જાણે મેળો ભરાય છે.
![]()
મુખ્ય આકર્ષણો અને ભૌગોલિક વિગતો
નળસરોવર આશરે 120.82 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છીછરા પાણીનું સરોવર છે. તે અમદાવાદથી આશરે 64 કિમી અને સાણંદ પાસે આવેલું છે.
રામસર સાઇટ: વર્ષ 2012 માં નળસરોવરને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતી 'રામસર સાઇટ' તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે.
36 ટાપુઓ: સરોવરની વચ્ચે 36 જેટલા નાના-મોટા ટાપુઓ આવેલા છે, જેમાં 'ધ્રાબલા ટાપુ' સૌથી પ્રસિદ્ધ છે.
પક્ષી વૈવિધ્ય: સાઇબેરિયાથી નળસરોવર સુધીની સફર
દર વર્ષે શિયાળામાં (નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી) અહીં છેક સાઇબેરિયા, મધ્ય એશિયા, યુરોપ, ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન થી હજારો કિલોમીટરનું અંતર કાપીને યાયાવર પક્ષીઓ આવે છે.
અહીં પક્ષીઓની 250થી વધુ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.
મુખ્ય પક્ષીઓમાં ગુલાબી પેલિકન, મોટા ફ્લેમિંગો, ક્રેક્સ, બ્રાહ્મણ બતક, સારસ ક્રેન અને હેરોન્સનો સમાવેશ થાય છે.
તાજેતરના 2026 ના પક્ષી ગણતરી મુજબ, અહીં લાખોની સંખ્યામાં પક્ષીઓની હાજરી નોંધાઈ છે, જે તેને પક્ષીવિદો માટે તીર્થસમાન બનાવે છે.
નળસરોવરના રસપ્રદ તથ્યો
પ્રાગૈતિહાસિક ઇતિહાસ: એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રાચીન સમયમાં ખંભાતનો અખાત અને કચ્છનો અખાત નળસરોવર મારફતે જોડાયેલા હતા અને સૌરાષ્ટ્ર એક અલગ ટાપુ હતો.
શાંત નૌકાવિહાર: અહીં મોટરબોટ પર પ્રતિબંધ છે. સ્થાનિક પઢાર જાતિના લોકો વાંસની લાકડી (હલેસા) વડે હોડી ચલાવે છે, જેથી પક્ષીઓને અવાજથી ખલેલ ન પહોંચે.
પઢાર સંસ્કૃતિ: અહીંના સ્થાનિક 'પઢાર' લોકો તેમનો વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક વારસો અને લોકનૃત્ય માટે જાણીતા છે.
મુલાકાતીઓ માટે ખાસ માહિતી
![]()
શ્રેષ્ઠ સમય: સવારે 6:00 થી 9:00 અને સાંજે સૂર્યાસ્ત સમયે. વહેલી સવારે પક્ષીઓ સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે.
ખાસ વાનગી: ટાપુ પર મળતો દેશી બાજરીનો રોટલો, લસણની ચટણી અને દેશી શાકની કાઠિયાવાડી થાળી અચૂક માણવા જેવી છે.
પ્રવૃત્તિઓ: બોટિંગ, હોર્સ રાઈડિંગ, વોચ ટાવર પરથી વ્યુ અને ફોટોગ્રાફી.
જો તમે નળસરોવર જવાનું વિચારતા હોવ તો વહેલી સવારે સૂર્યોદય પહેલા પહોંચવાનો આગ્રહ રાખજો, જેથી તમે શાંતિથી પક્ષીઓને નિહાળી શકો.
