Amazing Facts of Nature: કુદરતની રચના ખરેખર અકલ્પનીય છે. પૃથ્વી પર લાખો જીવો વસે છે અને દરેકની પ્રજનન કરવાની પદ્ધતિ અને સમય અલગ-અલગ હોય છે. મનુષ્યોમાં ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો નવ મહિનાનો હોય છે, જે દરમિયાન ગર્ભમાં બાળકનો સંપૂર્ણ વિકાસ થાય છે. જ્યારે હાથી જેવા મોટા પ્રાણીઓમાં આ સમયગાળો 22 મહિના જેટલો લાંબો હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય એવા પ્રાણી વિશે સાંભળ્યું છે જેનો ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો માત્ર 11 દિવસનો જ હોય? હા, માત્ર 11 દિવસમાં આ નાનકડું પ્રાણી નવી પેઢીને જન્મ આપી દે છે. દેખાવમાં તમારા ઘરમાં ફરતા ઉંદર જેવું લાગતું આ પ્રાણી કુદરતની સૌથી ઝડપી 'રિપ્રોડક્શન મશીન' ગણાય છે. આવો જાણીએ આ અજીબ જીવ વિશે.
કોણ છે આ 'સુપર-ફાસ્ટ' પ્રાણી?
આ યાદીમાં વિશ્વમાં સૌથી ટોચ પર ઓસ્ટ્રેલિયામાં જોવા મળતું 'સ્ટ્રાઇપ-ફેસ્ડ ડનર્ટ' (Stripe-faced Dunnart) નામનું પ્રાણી છે. વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં તેને સ્મિન્થોપ્સિસ મેક્રોરા કહેવામાં આવે છે. તે એક માર્સુપિયલ (કાંગારૂની જેમ કોથળી ધરાવતું) સસ્તન પ્રાણી છે. તેની ખાસિયત એ છે કે તે ગર્ભધારણ કર્યાના માત્ર ૧૧મા દિવસે બચ્ચાને જન્મ આપી દે છે.
દેખાવમાં ઉંદર જેવું પણ કામમાં કાંગારૂ જેવું
સ્ટ્રાઇપ-ફેસ્ડ ડનર્ટ દેખાવમાં આબેહૂબ ઉંદર જેવું લાગે છે. તેની લંબાઈ માત્ર 8 થી 10 સેન્ટીમીટર અને વજન 25 ગ્રામથી પણ ઓછું હોય છે. 11 દિવસના ટૂંકા ગાળામાં જન્મેલા બચ્ચા ખૂબ જ અપરિપક્વ અને ૧ ગ્રામ કરતા પણ ઓછા વજનના હોય છે. જન્મ બાદ આ બચ્ચા માતાની કોથળીમાં પહોંચી જાય છે અને ત્યાં રહીને 3-4 અઠવાડિયા સુધી દૂધ પીને પોતાનો વિકાસ પૂર્ણ કરે છે.
કેમ આટલી ઝડપથી કરે છે પ્રજનન?
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ પ્રાણીનું 'સુપર-ફાસ્ટ રિપ્રોડક્શન' તેની મજબૂરી અને પર્યાવરણને અનુકૂળ થવાની વ્યૂહરચના છે. ડનર્ટ મુખ્યત્વે ઓસ્ટ્રેલિયાના રણ પ્રદેશમાં વસે છે, જ્યાં ખોરાક અને પાણીની ભારે અછત હોય છે. કઠોર વાતાવરણમાં પ્રજાતિનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે તેઓ વારંવાર અને ઝડપથી સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, માદા બચ્ચાને જન્મ આપ્યાના થોડા જ કલાકોમાં ફરીથી ગર્ભવતી થઈ શકે છે.
કુદરતની અનોખી પ્રજનન વ્યૂહરચના
વૈજ્ઞાનિકો આ પ્રક્રિયાને "Iteroparous reproduction with short gestation" તરીકે ઓળખાવે છે. રણના જોખમી વાતાવરણમાં જો અમુક બચ્ચા મૃત્યુ પામે તો પણ આ પ્રજાતિ નાશ ન પામે તે માટે કુદરતે તેમને આ ઝડપી ગર્ભધારણ શક્તિ આપી છે. માદા ડનર્ટ વર્ષમાં ૩ થી ૪ વખત પ્રજનન કરી શકે છે અને એકસાથે 8 થી 10 બચ્ચાને જન્મ આપી શકે છે.
