લગભગ 32 વર્ષથી અટવાયેલો યમુના જળ પ્રોજેક્ટ હવે હકીકત બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે. નવી દિલ્હીમાં રાજસ્થાન અને હરિયાણા સરકાર વચ્ચે Yamuna Water Project માટે મહત્વપૂર્ણ Memorandum of Agreement (MoA) પર હસ્તાક્ષર થયા છે. અંદાજે ₹34,102 કરોડના આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ દ્વારા રાજસ્થાનને તેના હિસ્સાનું 577 MCM યમુના જળ મળશે, જેના કારણે ખાસ કરીને શેખાવાટી વિસ્તાર સહિત વર્ષોથી પીવાના પાણીની સમસ્યા વેઠતા જિલ્લાઓને મોટી રાહત મળવાની આશા છે.
32 વર્ષથી અટકેલો પ્રોજેક્ટ હવે અમલીકરણના તબક્કામાં
રાજસ્થાનમાં પાણીની અછત વર્ષોથી સૌથી મોટો પડકાર રહી છે. ખાસ કરીને શેખાવાટી વિસ્તારના સીકર, ઝુંઝુનૂં અને ચુરુ જેવા જિલ્લાઓમાં પીવાના પાણી માટે ભૂગર્ભ જળ અને ટેન્કરો પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. આવી સ્થિતિમાં યમુનાનું પાણી લાવવાની યોજના લગભગ ત્રણ દાયકાથી વિવિધ સ્તરે અટવાયેલી હતી.
હવે બંને રાજ્યો વચ્ચે સત્તાવાર સમજૂતી થતાં પ્રોજેક્ટને અમલીકરણ માટેનો માર્ગ લગભગ સંપૂર્ણપણે સાફ થયો છે. આ કરારને રાજસ્થાન માટે પાણીની સુરક્ષા તરફનું ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
₹34,102 કરોડના પ્રોજેક્ટ હેઠળ કેવી રીતે પહોંચશે યમુનાનું પાણી?
આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજનાની કુલ અંદાજિત કિંમત ₹34,102 કરોડ છે. કરાર મુજબ રાજસ્થાનને તેના હિસ્સાનું 577 MCM (Million Cubic Meter) યમુના જળ મળશે.
આ પાણી હરિયાણાના હથિનીકુંડ બેરેજમાંથી લગભગ 295.5 કિલોમીટર લાંબી ભૂગર્ભ પાઇપલાઇન મારફતે ચુરુ જિલ્લાના હંસિયાવાસ જળાશય સુધી પહોંચાડવામાં આવશે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ત્રણ વિશાળ 3.6 મીટર વ્યાસની ભૂગર્ભ પાઇપલાઇનો, આધુનિક જળ વ્યવસ્થાપન સિસ્ટમ, નિરીક્ષણ માર્ગ (Inspection Road) તેમજ કૃત્રિમ જળાશયોનું પણ નિર્માણ કરવામાં આવશે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને પાણીનું અસરકારક વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.
અમિત શાહની હાજરીમાં થયા ઐતિહાસિક હસ્તાક્ષર
આ મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી પર કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ, કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી સી.આર. પાટીલ, રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્મા અને હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી નાયબ સિંહ સૈનીની હાજરીમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
આ સાથે વર્ષોથી ફાઇલોમાં અટવાયેલો પ્રોજેક્ટ હવે જમીન પર ઉતારવાના નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગયો છે. સરકારનું માનવું છે કે આ યોજના માત્ર પીવાના પાણી પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ લાંબા ગાળે કૃષિ, ઉદ્યોગ અને સમગ્ર વિસ્તારના વિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
શેખાવાટી સહિત અનેક જિલ્લાઓને મળશે સીધો લાભ
આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મોટો લાભ શેખાવાટી વિસ્તારને મળશે. સીકર, ઝુંઝુનૂં અને ચુરુ જેવા જિલ્લાઓમાં લાંબા સમયથી પાણીની ગંભીર સમસ્યા છે. અહીંના લોકો મોટા ભાગે ભૂગર્ભ જળ અને ટેન્કરો પર નિર્ભર રહે છે.
યમુનાનું પાણી ઉપલબ્ધ થતાં પીવાના પાણીની સ્થાયી વ્યવસ્થા ઉભી થશે. ભૂગર્ભ જળ પરનો દબાણ ઘટશે અને સતત ઘટતા જળસ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ મળશે. ઉપરાંત ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે વધુ સારી સુવિધા મળશે જ્યારે ઉદ્યોગોને પણ પૂરતું પાણી ઉપલબ્ધ થઈ શકશે.
સરકારના અંદાજ મુજબ આવનારા વર્ષોમાં આ પ્રોજેક્ટનો સીધો લાભ લાખો લોકોને મળશે અને જળસુરક્ષાની દિશામાં મોટો ફેરફાર જોવા મળશે.
DPR તૈયાર, હવે બનશે ખાસ SPV
રાજસ્થાન સરકારે જણાવ્યું છે કે પ્રોજેક્ટની Detailed Project Report (DPR) પહેલેથી જ તૈયાર કરીને Central Water Commission (CWC)ને મોકલી દેવામાં આવી છે. હરિયાણા સરકારે પણ પાઇપલાઇનના એલાઇનમેન્ટને સિદ્ધાંતતઃ મંજૂરી આપી દીધી છે.
હવે પ્રોજેક્ટના નિર્માણ અને સંચાલન માટે Rajasthan-Haryana Yamuna Water Project SPV (Special Purpose Vehicle)ની રચના કરવામાં આવશે. આ વિશેષ સંસ્થા સમગ્ર પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને કામગીરીની દેખરેખ રાખશે.
જો પ્રોજેક્ટ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ થશે તો તે માત્ર પાણી પહોંચાડતી યોજના નહીં પરંતુ રાજસ્થાન, ખાસ કરીને શેખાવાટી વિસ્તાર માટે જળ સુરક્ષા, કૃષિ વિકાસ, ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ અને ભવિષ્યના ટકાઉ વિકાસની સૌથી મોટી જીવનરેખા બની શકે છે.
