આપણે બધાએ રેલવેમાં એકવાર તો મુસાફરી કરી હશે કે રેલવે જોઈ હશે, ભારતીય રેલવેની ટ્રેનોમાં મુસાફરી કરતી વખતે તમે ક્યારેય ધ્યાન આપ્યું છે કે, ટ્રેનના છેલ્લા કોચ પર મોટો લાલ કે નારંગી રંગનો 'X' નિશાન કેમ બનાવવામાં આવે છે? આ નાનકડું નિશાન ખૂબ જ મહત્વનું છે અને તેનું કારણ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. ચાલો જાણીએ આ 'X' નિશાનનું સાચું મહત્વ.
'X' નિશાનનું મુખ્ય કારણ – સુરક્ષા અને ટ્રેનની પૂર્ણતા
આ 'X' નિશાનનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ટ્રેનના બધા કોચ સ્ટેશન પરથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ ગયા છે. જ્યારે ટ્રેન સ્ટેશન છોડે છે ત્યારે પ્લેટફોર્મ પર રહેલા રેલવે સ્ટાફને ખાતરી થાય છે કે ટ્રેનનો છેલ્લો કોચ પણ પસાર થઈ ગયો છે. જો 'X' દેખાય તો તેનો અર્થ એ કે ટ્રેન સંપૂર્ણ રીતે સ્ટેશનથી નીકળી ગઈ છે અને બીજી ટ્રેનને મોકલવાની રાહ જોવાની જરૂર નથી.
ધુમ્મસ, વરસાદ કે રાત્રે પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે
ખાસ કરીને શિયાળામાં ધુમ્મસ, વરસાદ કે અંધારી રાત્રે વિઝિબિલિટી ખૂબ ઘટી જાય છે. આવા સમયે ટ્રેનના છેલ્લા કોચ પરનો 'X' નિશાન ખૂબ મોટો અને ચટક રંગ (લાલ કે નારંગી)માં બનાવવામાં આવે છે, જેથી દૂરથી પણ સ્પષ્ટ દેખાય. આનાથી રેલવે સ્ટાફને ટ્રેનની પૂર્ણતા તરત જ ખબર પડે છે અને અકસ્માતનું જોખમ ઘટે છે.
રેલવેની સુરક્ષા માટેનું આ નાનું પણ મહત્વનું પગલું
ભારતીય રેલવે દેશના કરોડો લોકોને મુસાફરી અને માલ પરિવહનની સુવિધા આપે છે. આવા વિશાળ નેટવર્કમાં નાની-નાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ જ દરરોજ લાખો મુસાફરોને સલામત રાખે છે. આ 'X' નિશાન એ એક એવું સરળ પણ અસરકારક પગલું છે જે દેખાતું નથી, પણ ખૂબ જ મહત્વનું છે.આગલી વખતે જ્યારે તમે ટ્રેનમાં મુસાફરી કરો ત્યારે છેલ્લા કોચ પરના આ 'X' તરફ ધ્યાન આપજો – તે ફક્ત એક ચિહ્ન નથી, પણ તમારી સુરક્ષાનું પ્રતીક છે!
નિશાનનો રંગ અને કદ
મોટાભાગે લાલ કે નારંગી રંગનો ઉપયોગ થાય છે, કારણ કે આ રંગો દૂરથી અને ઓછી વિઝિબિલિટીમાં પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
'X' નું કદ ખૂબ મોટું હોય છે (સામાન્ય રીતે 2-3 ફૂટ જેટલું), જેથી દૂરથી પણ સરળતાથી દેખાય.
આ નિશાન ક્યારથી શરૂ થયું?
આ પ્રથા બ્રિટિશ રેલવેના સમયથી ચાલી આવે છે, જ્યારે ટ્રેનોમાં વિઝિબિલિટી ઓછી હોય ત્યારે સ્ટાફને ટ્રેનના છેલ્લા ભાગની ખાતરી કરવી જરૂરી હતી. આજે પણ આ પ્રથા ચાલુ છે, કારણ કે ભારતમાં ઘણી જગ્યાએ ધુમ્મસ, વરસાદ અને અંધારાની સમસ્યા રહે છે. માત્ર ભારત જ નહીં ઘણા દેશોની રેલવેમાં પણ છેલ્લા કોચ પર લાલ લાઇટ, રિફ્લેક્ટર કે ચિહ્ન હોય છે, પરંતુ ભારતમાં 'X' નિશાનની પ્રથા ખૂબ જ પ્રચલિત છે.
