Digital Arrest Scam: ડિજિટલ અરેસ્ટ કૌભાંડ પર લગામ લગાવવા માટે સરકારે મોટો આદેશ આપ્યો છે. સરકારે તે ડિવાઈસ (સાધનો) ને બ્લોક કરવાનો આદેશ આપ્યો છે, જેનો ઉપયોગ સાયબર ઠગો નિર્દોષ લોકોને 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' કરવા માટે કરી રહ્યા છે.
સરકારનો મોટો નિર્ણય
ડિજિટલ અરેસ્ટ સ્કેમ અંગે સરકારે મોટી કાર્યવાહીની જાહેરાત કરી છે. સરકારે વોટ્સએપને આ કૌભાંડમાં વપરાતા ડિવાઈસ IDs બ્લોક કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. મોટાભાગના કૌભાંડોમાં ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ એપ WhatsAppનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમાં પીડિતને વોટ્સએપ કોલ, વીડિયો કોલ અને મેસેજ મોકલવામાં આવે છે. ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત સાયબર વિંગ 'ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોર્ડિનેશન સેન્ટર' (I4C) ના રિપોર્ટના આધારે આ કાર્યવાહી કરવા જણાવાયું છે. વાસ્તવમાં સાયબર સ્કેમર્સ વારંવાર નવા એકાઉન્ટ બનાવે છે, તેથી હવે સીધા ડિવાઈસ લેવલ પર જ પ્રતિબંધ લગાવવાની તૈયારી છે.
નવા નિયમો પર વિચાર
WhatsApp જેવા પ્લેટફોર્મ પર Skype જેવા સેફ્ટી ફીચર્સ લાગુ કરવા પર વિચારણા ચાલી રહી છે. IT Rules 2021 હેઠળ ડિલીટ કરેલા એકાઉન્ટનો ડેટા 180 દિવસ સુધી સુરક્ષિત રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવી શકે છે, જેથી તપાસ એજન્સીઓને મદદ મળી શકે. આ ઉપરાંત, જોખમી APK અને નકલી એપ્સને ઓળખીને તેને બ્લોક કરવાની પણ યોજના છે.
ડિવાઈસ IDs શું હોય છે?
ડિવાઈસ ID એ કોઈપણ ગેજેટની ઓળખ હોય છે, જે એક યુનિક નંબર છે. આ બરાબર એવો જ નંબર છે જેવો ભારતમાં દરેક નાગરિકનો આધાર નંબર હોય છે. ડિવાઈસ આઈડી અનેક પ્રકારના હોઈ શકે છે. IMEI નંબર મોબાઈલ નેટવર્કમાં ફોનની ઓળખ માટે (સિમ આધારિત). MAC એડ્રેસ Wi-Fi અથવા નેટવર્ક ઓળખ માટે. ડિવાઈસ સિરીયલ નંબર આ કંપની દ્વારા આપવામાં આવે છે અને તે યુનિક હોય છે. એડવર્ટાઈઝિંગ ID એપ્સ અને જાહેરાતો માટે ઉપયોગ થાય છે.
ડિજિટલ અરેસ્ટ સ્કેમ શું છે?
ડિજિટલ અરેસ્ટ સ્કેમમાં આરોપીઓ પોતાની જાતને પોલીસ અથવા તપાસ એજન્સીના અધિકારી ગણાવીને પીડિતને ડરાવે છે અને પૈસા પડાવે છે. તેઓ વોટ્સએપ જેવા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને પીડિતને અલગ-અલગ બહાને ધરપકડની ધમકી આપે છે. ત્યારબાદ તેઓને તપાસ માટે બીજા શહેરમાં બોલાવે છે અને જ્યારે પીડિત ત્યાં પહોંચવામાં અસમર્થતા દર્શાવે છે, ત્યારે તેને 'ડિજિટલી' તપાસમાં સહયોગ કરવાનું કહેવામાં આવે છે. આને જ ડિજિટલ અરેસ્ટ કહેવાય છે. આ કિસ્સામાં પીડિતને કેમેરા સામે રહેવાનો ફેક ઓર્ડર આપવામાં આવે છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં અનેક લોકોની મહેનતની કમાણી આ રીતે લૂંટાઈ છે.
આ રીતે સુરક્ષિત રહો
અજાણ્યા નંબરથી સાવધ: અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલ પર વિશ્વાસ ન કરો અને ગભરાશો નહીં. નકલી આક્ષેપોથી ન ડરો: જો કોઈ નકલી આરોપ લગાવીને ડરાવે, તો તરત જ નજીકના પોલીસ સ્ટેશન અથવા 'સંચાર સાથી' હેલ્પલાઈન પર સંપર્ક કરો. ઓનલાઈન ધરપકડ જેવું કંઈ હોતું નથી: યાદ રાખો કે કાયદામાં ઓનલાઈન તપાસ કે ડિજિટલ ધરપકડ જેવી કોઈ જોગવાઈ નથી. OTP કે બેંક વિગતો શેર ન કરો: તપાસના નામે જો કોઈ તમારી બેંક ડિટેલ્સ અથવા OTP માંગે, તો તે ચોક્કસપણે સ્કેમ છે.
