UPSC Face Authentication: દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને સ્પર્ધાત્મક ગણાતી સિવિલ સર્વિસિસ પરીક્ષાની પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC)એ મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીકલ પગલું ભર્યું છે. UPSCએ સિવિલ સર્વિસિસ અને ઇન્ડિયન ફોરેસ્ટ સર્વિસ (પ્રિલિમિનરી) પરીક્ષા-2026 દરમિયાન પ્રથમવાર રિયલ-ટાઇમ ફેસ ઓથેન્ટિકેશન સિસ્ટમનો સફળ અમલ કર્યો છે. આ નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ પરીક્ષાઓમાં ડમી ઉમેદવારો, ઓળખની ખોટી રજૂઆત અને અન્ય ગેરરીતિઓને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાનો છે. UPSCના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિસ્ટમ દ્વારા અરજી ફોર્મ ભરતી વખતે ઉમેદવારે અપલોડ કરેલા ફોટોગ્રાફ અને પરીક્ષા કેન્દ્ર પર હાજર ઉમેદવારની ઓળખ રિયલ-ટાઇમમાં ચકાસવામાં આવી હતી. પરિણામે પરીક્ષા પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત બની છે અને પરીક્ષામાં ગેરરીતિની સંભાવનાઓમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
દેશભરના 2,072 પરીક્ષા કેન્દ્રોમાં એકસાથે અમલ
સિવિલ સર્વિસિસ (પ્રિલિમિનરી) પરીક્ષા-2026 દરમિયાન UPSCએ દેશભરના 2,072 પરીક્ષા કેન્દ્રો પર આ ફેસ ઓથેન્ટિકેશન પ્રક્રિયા અમલમાં મૂકી હતી. પરીક્ષા કેન્દ્રોમાં ફરજ બજાવતા ઇન્વિજિલેટરો દ્વારા મોબાઇલ ફોનની મદદથી ઉમેદવારોની ઓળખ ચકાસવામાં આવી હતી. આ સમગ્ર ટેક્નોલોજી UPSCએ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય હેઠળની નેશનલ ઇ-ગવર્નન્સ ડિવિઝન (NeGD)ના ટેક્નિકલ સહયોગથી વિકસાવી છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી ટેક્નોલોજી આધારિત છે.
પરીક્ષા હોલમાં પ્રવેશ પહેલાં ફરજિયાત ચહેરા ચકાસણી
UPSCએ આ પ્રક્રિયા માટે ખાસ બિઝનેસ મોડલ અને સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) તૈયાર કરી હતી. તેના અનુસાર દરેક ઉમેદવારને પરીક્ષા હોલમાં પ્રવેશ મળે તે પહેલાં ફેસ ઓથેન્ટિકેશનમાંથી પસાર થવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ SOP દેશના તમામ રાજ્યો, જિલ્લા તંત્ર અને પરીક્ષા કેન્દ્રોને અગાઉથી મોકલવામાં આવી હતી. ઉપરાંત હજારો ઇન્વિજિલેટરોને ખાસ તાલીમ પણ આપવામાં આવી હતી જેથી સમગ્ર પ્રક્રિયા કોઈ વિક્ષેપ વિના પૂર્ણ થઈ શકે.
મોંઘા સાધનો વગર માત્ર મોબાઇલથી થઈ ચકાસણી
આ સિસ્ટમની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેના માટે કોઈ ખાસ અથવા મોંઘા સાધનોની જરૂર પડી નથી. સામાન્ય એન્ડ્રોઇડ સ્માર્ટફોનમાં આ એપ્લિકેશન સરળતાથી કાર્ય કરે છે. પરીક્ષા દરમિયાન ઇન્વિજિલેટરોએ પોતાના મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કરીને ઉમેદવારોની ઓળખ ચકાસી હતી. જેના કારણે વધારાના હાર્ડવેર ખર્ચમાં બચત થઈ અને સમગ્ર પ્રક્રિયાને દેશવ્યાપી સ્તરે અમલમાં મૂકવી વધુ સરળ બની.
માત્ર 6 થી 8 સેકન્ડમાં થતી હતી ઓળખની પુષ્ટિ
UPSC દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ એપ્લિકેશનની ગતિ પણ ખૂબ ઝડપી રહી હતી. એક ઉમેદવારનું ફેસ ઓથેન્ટિકેશન પૂર્ણ કરવામાં સરેરાશ માત્ર 6 થી 8 સેકન્ડનો સમય લાગ્યો હતો. ઝડપી પ્રક્રિયાના કારણે પરીક્ષા કેન્દ્રો પર લાંબી કતારો લાગી નહોતી અને ઉમેદવારોને સમયસર પ્રવેશ આપવામાં સફળતા મળી હતી. પરીક્ષા શરૂ થાય તે પહેલાં લાખો ઉમેદવારોની ઓળખ ચકાસવા માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.
એક મિનિટમાં 12 હજારથી વધુ ઓથેન્ટિકેશન
UPSCના જણાવ્યા અનુસાર પરીક્ષા દરમિયાન એકસાથે 7,000થી વધુ ઇન્વિજિલેટરોએ આ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. પરીક્ષા કેન્દ્રોમાં સૌથી વધુ ભીડના સમયમાં સિસ્ટમ દર મિનિટે અંદાજે 12,000 ફેસ ઓથેન્ટિકેશન પ્રક્રિયા સંભાળી શકતી હતી. આટલા મોટા પાયે અને એકસાથે કામગીરી કરવા છતાં સિસ્ટમમાં કોઈ મોટા ટેક્નિકલ અવરોધ નોંધાયા નહોતા, જેને UPSC માટે મોટી સફળતા માનવામાં આવી રહી છે.
5.5 લાખ ઉમેદવારો માટે સફળ અમલ
UPSCના અધ્યક્ષ ડૉ. અજય કુમારે જણાવ્યું હતું કે આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ પરીક્ષાઓને ડમી ઉમેદવારોથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત બનાવવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે ટેક્નોલોજી વિકસાવવી જેટલી પડકારજનક હતી, એટલું જ મુશ્કેલ કામ દેશભરમાં હજારો ઇન્વિજિલેટરોને તાલીમ આપીને આ સિસ્ટમનો સફળ અમલ કરવાનું હતું. તેમણે UPSC, NeGD અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયની ટીમોને અભિનંદન આપતાં જણાવ્યું કે લગભગ 5.5 લાખ ઉમેદવારો અને 2,000થી વધુ પરીક્ષા કેન્દ્રો પર આ સિસ્ટમનો સફળ ઉપયોગ નોંધપાત્ર સિદ્ધિ છે.
પારદર્શક અને ટેક્નોલોજી આધારિત પરીક્ષા વ્યવસ્થાની દિશામાં મોટું પગલું
ફેસ ઓથેન્ટિકેશન ટેક્નોલોજીનો સફળ અમલ UPSCની પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ સિસ્ટમ ભવિષ્યમાં અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પણ અપનાવવામાં આવી શકે છે. UPSCની આ પહેલ માત્ર પરીક્ષાની સુરક્ષા વધારવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે જાહેર પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા, નિષ્પક્ષતા અને આધુનિક ટેક્નોલોજીના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના દિશામાં પણ એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે.
