જ્યારે પણ ગીતાની વાત આવે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે લોકોના મનમાં કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ અર્જુનને આપેલા ઉપદેશ એટલે કે શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનો જ વિચાર આવે છે. આ ગ્રંથ માનવ જીવનને સાચી દિશા આપનાર અને કર્મનો સિદ્ધાંત સમજાવનાર માનવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમને ખબર છે કે સનાતન ધર્મમાં માત્ર એક જ નહીં પરંતુ 300 થી પણ વધુ પ્રકારની ગીતાઓ ઉપલબ્ધ છે?
જી હા, હિન્દુ ધર્મ અને પુરાણોમાં ભગવદ્ ગીતા સિવાય પણ અનેક ગીતાઓનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ તમામ ગ્રંથોમાં જીવનના ગૂઢ રહસ્યો અને ધર્મનું જ્ઞાન છુપાયેલું છે. જેમાં અષ્ટાવક્ર ગીતા, અવધૂત ગીતા, અનુ ગીતા, ઉત્તર ગીતા, ઉદ્ધવ ગીતા, નારદ ગીતા, ભીષ્મ ગીતા, વિદુર ગીતા અને રામ ગીતા જેવી અનેક ગીતાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ દરેક ગીતા કોઈને કોઈ વિશેષ પરિસ્થિતિમાં માર્ગદર્શન આપવા માટે રચાયેલી છે.
આ તમામ ગીતાઓમાં 'અષ્ટાવક્ર ગીતા' નું સ્થાન ખૂબ જ વિશિષ્ટ અને ઊંચું માનવામાં આવે છે. આ ગીતાને મહાગીતાનું સન્માન પણ પ્રાપ્ત છે. અષ્ટાવક્ર ગીતા એ મિથિલા નરેશ રાજા જનક અને મહર્ષિ અષ્ટાવક્ર વચ્ચેનો સંવાદ છે. ઋષિ અષ્ટાવક્રનું શરીર આઠ જગ્યાએથી વાંકું હતું, પરંતુ તેમનું જ્ઞાન અતિ શ્રેષ્ઠ હતું.
અષ્ટાવક્ર ગીતા મુખ્યત્વે અદ્વૈત વેદાંત પર આધારિત છે. તે આત્માનુભૂતિ અને મોક્ષનો માર્ગ બતાવે છે. આ ગીતામાં ઋષિ અષ્ટાવક્ર રાજા જનકને સમજાવે છે કે મનુષ્ય જ્યાં સુધી ભૌતિક સુખ-સુવિધાઓ અને સંસારની મોહ-માયામાં ફસાયેલો રહે છે ત્યાં સુધી તે અશાંત રહે છે. સાચી શાંતિ અને મુક્તિ ત્યારે જ મળે છે જ્યારે વ્યક્તિ પોતાને શરીર નહીં પણ શુદ્ધ આત્મા માને.
જે રીતે શ્રીકૃષ્ણએ અર્જુનને યુદ્ધના મેદાનમાં કર્તવ્યનું ભાન કરાવ્યું હતું, તેવી જ રીતે અષ્ટાવક્ર ગીતા મનુષ્યને પોતાના અસ્તિત્વની સાચી ઓળખ કરાવે છે. તેમાં કહેવાયું છે કે સુખ અને દુઃખ એ મનના ભ્રમ છે. જ્યારે વ્યક્તિ સાક્ષી ભાવે જગતને જુએ છે ત્યારે જ તેને પરમ આનંદની પ્રાપ્તિ થાય છે. આમ, સનાતન ધર્મનો આ વિશાળ જ્ઞાન ભંડાર મનુષ્યને દરેક પરિસ્થિતિમાં માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.
