Neem cultivation: ભારતના ગામડે-ગામડે “ગામનું દવાખાનું” તરીકે ઓળખાતું લીમડાનું ઝાડ આજે ખેડૂતો માટે વરદાન સાબિત થઈ રહ્યું છે. ઓછા ખર્ચે, ઓછી મહેનતે અને લાંબા સમય સુધી આવક આપતી આ ખેતી હવે ખેડૂતોની પ્રથમ પસંદગી બની રહી છે.
લીમડાની ખેતી ખેડૂતોની પસંદગી કેમ બની?
એક વાર વાવો, 50 થી 200 વર્ષ સુધી ફાયદો
ઓછામાં ઓછી સિંચાઈ અને કાળજીની જરૂર
બીજ, તેલ, પાંદડા, છાલ અને લાકડું – બધું જ વેચાણક્ષમ
વર્ષભર મજબૂત બજાર માંગ અને સારી કિંમત
કયા વાતાવરણ અને જમીનમાં લીમડો સારી રીતે ઉગે છે?
લીમડો એ “જીદ્દી” વૃક્ષ છે. તે ગરમી, દુષ્કાળ અને નબળી જમીનનો પણ સામનો કરી લે છે. તાપમાન : 0° થી 45° સેલ્સિયસ સુધી સહન કરે
જમીન : ખડકાળ, રેતાળ, લોમી કે થોડી ખારાશવાળી – લગભગ બધી જ જમીનમાં ઉગે
પાણી : પહેલા વર્ષે થોડું પાણી, પછી વરસાદ પર જ નિર્ભર
વાવેતરનો શ્રેષ્ઠ સમય
ચોમાસું (જુલાઈ-ઓગસ્ટ) એ લીમડાના રોપા રોપવાનો સૌથી સારો સમય છે. 1-1.5 ફૂટના તંદુરસ્ત રોપા નર્સરીમાંથી લઈને ખેતર કે બંધ પર સરળતાથી રોપી શકાય છે.
સંભાળ – નહિવત મહેનત
પહેલાં બે વર્ષ : નીંદણ દૂર કરવું, ઉનાળામાં થોડું પાણી, પશુઓથી બચાવ
ત્રીજા વર્ષ પછી : ઝાડ પોતે જ મજબૂત બની જાય છે, કોઈ ખાસ કાળજીની જરૂર નથી
ખેડૂતોને ચાર મોટા આર્થિક લાભ
1. ગેરંટીકૃત વધારાની આવક
લીમડાના બીજમાંથી નીકળતું તેલ આજે ₹400-600 પ્રતિ લિટર સુધી વેચાય છે. સાબુ, કોસ્મેટિક્સ, ઔષધ અને કાર્બનિક ખાતર બનાવવા માટે મોટી કંપનીઓ સીધા ખેડૂતો પાસેથી ખરીદે છે.
2. રાસાયણિક જંતુનાશકો પરનો ખર્ચ બચે
લીમડાની ખોળ, પાન અને તેલનો છંટકાવ કરીને જંતુ નિયંત્રણ થાય છે, ખર્ચ ઘટે છે અને પાકની ગુણવત્તા વધે છે.
3. જમીનની ફળદ્રુપતામાં વધારો
લીમડાની ખોળ અને પાન જમીનમાં નાખવાથી કાર્બનિક પદાર્થ વધે છે, જમીનનું સ્વાસ્થ્ય સુધરે છે અને ઉપજમાં વધારો થાય છે.
4. પર્યાવરણ અને જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ
લીમડાનું ઝાડ હવાને શુદ્ધ કરે છે, કાર્બન શોષે છે, જમીન ધોવાણ અટકાવે છે અને પક્ષીઓ-જંતુઓ માટે આશ્રયસ્થાન બની રહે છે.આજે જ્યારે ખેડૂતો ટકાઉ, ઓછા ખર્ચાળ અને લાંબા ગાળાના વિકલ્પ શોધી રહ્યા છે, ત્યારે લીમડાની ખેતી એક એવું વૃક્ષ છે જે એક વાર રોપ્યા પછી પેઢીઓ સુધી આવક અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરતું રહે છે.“એક લીમડો રોપો, આજીવન લાભ લો!”
