તમિલનાડુના હોસુર પ્લાન્ટ અંગે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડની નોટિસ; ટાટાનો દાવો – તમામ નિયમોનું પાલન કર્યું છે
ભારતમાં એપલની ઉત્પાદન વ્યૂહરચનાનો મહત્વનો ભાગ બની રહેલી ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સની હોસુર સ્થિત iPhone પાર્ટ્સ ફેક્ટરી હવે પર્યાવરણ સંબંધિત ગંભીર વિવાદમાં ઘેરાઈ છે. તમિલનાડુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (TNPCB) એ આરોપ લગાવ્યો છે કે ફેક્ટરીમાંથી છોડવામાં આવેલા ગંદા પાણીના કારણે આસપાસની ખેતીની જમીન અને ખુલ્લા કૂવાઓના ભૂગર્ભજળ પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે. બોર્ડે કંપનીને સ્પષ્ટીકરણ આપવા નોટિસ પાઠવી છે અને સંતોષકારક જવાબ ન મળે તો વીજ પુરવઠો કાપી પ્લાન્ટ બંધ કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે તેવી ચેતવણી આપી છે.
આ મામલો ખાસ મહત્વનો છે કારણ કે ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ હાલમાં એપલ માટે iPhoneના બેક પેનલ અને અન્ય મહત્વના ઘટકોનું ઉત્પાદન કરે છે. ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના એપલના પ્રયાસોમાં ભારત અને ખાસ કરીને ટાટા ગ્રુપની ભૂમિકા ઝડપથી વધી રહી છે.
ખેડૂતોની ફરિયાદ બાદ પાંચ વખત તપાસ
અહેવાલો અનુસાર, ફેક્ટરીની આસપાસના ખેડૂતો છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી ફરિયાદ કરી રહ્યા હતા કે પ્લાન્ટમાંથી નીકળતું ગંદુ પાણી તેમની જમીન અને ખુલ્લા કૂવાઓને અસર કરી રહ્યું છે. આ ફરિયાદોને આધારે ડિસેમ્બર 2025થી મે 2026 વચ્ચે રાજ્યના અધિકારીઓએ પાંચ અલગ-અલગ નિરીક્ષણો કર્યા હતા.
તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓએ નોંધ્યું કે ફેક્ટરીનું ગંદુ પાણી કેમ્પસની અંદર આવેલા વરસાદી પાણી સંગ્રહ તળાવમાં છોડવામાં આવતું હતું. પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર આ તળાવ ઓવરફ્લો થતાં તેની અસર નજીકના કૃષિ વિસ્તારોના ખુલ્લા કૂવાઓ અને ભૂગર્ભજળ સુધી પહોંચી હતી. બોર્ડની નોટિસમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે નજીકની ખેતીની જમીનમાં આવેલા કૂવાઓનું પાણી પ્રદૂષિત થયું હોવાની નોંધ લેવામાં આવી છે. નોટિસમાં વધુમાં એવો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ડિસેમ્બર 2025માં જ આપવામાં આવેલી સૂચનાઓ છતાં કંપનીએ જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લીધા નહોતા.
ટાટાનો બચાવ: સ્વતંત્ર પરીક્ષણમાં નિયમોનું પાલન
આરોપો વચ્ચે ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતાં જણાવ્યું છે કે કંપનીએ માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળા દ્વારા સ્વતંત્ર પરીક્ષણ કરાવ્યું હતું. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર આ અભ્યાસમાં તમામ પર્યાવરણીય અને નિયમનકારી માપદંડોનું સંપૂર્ણ પાલન થતું હોવાનું બહાર આવ્યું છે. ટાટાએ વધુમાં કહ્યું છે કે તે જવાબદાર ઔદ્યોગિક કામગીરી, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને સ્થાનિક સમુદાયોના હિત માટે પ્રતિબદ્ધ છે અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ સત્તાવાળાઓને જરૂરી જવાબ મોકલવામાં આવ્યો છે. જોકે, કંપનીએ સ્વતંત્ર પરીક્ષણના વિગતવાર પરિણામો જાહેર કર્યા નથી. બીજી તરફ, એપલ અને તમિલનાડુ સરકાર તરફથી આ મુદ્દે કોઈ સત્તાવાર પ્રતિભાવ મળ્યો નથી.
એપલની ભારતીય સપ્લાય ચેઇન માટે પડકાર
આ ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે ભારત વૈશ્વિક iPhone ઉત્પાદનનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. માર્કેટ રિસર્ચ ફર્મ કાઉન્ટરપોઇન્ટના અંદાજ મુજબ 2026 દરમિયાન વિશ્વભરના કુલ iPhone ઉત્પાદનમાંથી આશરે 26 ટકા ઉત્પાદન ભારતમાં થવાની સંભાવના છે, જ્યારે ચાર વર્ષ પહેલાં આ આંકડો માત્ર 6 ટકા હતો.
હોસુર પ્લાન્ટ અગાઉ પણ ચર્ચામાં રહ્યો હતો. સપ્ટેમ્બર 2024માં આ જ પ્લાન્ટમાં લાગેલી આગને કારણે ઉત્પાદન થોડા સમય માટે ખોરવાયું હતું. તે પહેલાં એપલના અન્ય સપ્લાયર પેગાટ્રોનના પ્લાન્ટમાં પણ આગની ઘટના બની હતી. આ નવી પર્યાવરણીય વિવાદને કારણે એપલની ભારતીય સપ્લાય ચેઇન અંગે ફરી પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
હાલમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ દ્વારા આપવામાં આવનાર સ્પષ્ટીકરણથી તમિલનાડુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ સંતોષ પામે છે કે નહીં. જો બોર્ડ કંપનીના જવાબને અપૂરતો માને તો પ્લાન્ટ સામે કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે. જોકે, કંપની દ્વારા રજૂ કરાયેલા સ્વતંત્ર પરીક્ષણના પરિણામો અને બોર્ડની તપાસ વચ્ચે વિરોધાભાસ દેખાઈ રહ્યો હોવાથી મામલો વધુ તપાસ અને સંભવિત કાનૂની પ્રક્રિયા તરફ આગળ વધી શકે છે.
હાલની સ્થિતિમાં એક બાબત સ્પષ્ટ છે કે આરોપો હજુ નિયમનકારી પ્રક્રિયા હેઠળ છે અને અંતિમ જવાબદારી અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય આવ્યો નથી. પરંતુ ભારતના ઝડપથી વિસ્તરી રહેલા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે આ કેસ પર્યાવરણીય પાલન અને ઔદ્યોગિક વિકાસ વચ્ચેના સંતુલન અંગે મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
