દેશના દરિયાકિનારાઓને સ્વચ્છ બનાવવા અને સમુદ્રી પ્રદૂષણને નિયંત્રણમાં લેવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે. 10 સપ્ટેમ્બરથી 19 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં 'સ્વચ્છ સાગર, સુરક્ષિત સાગર' અભિયાન યોજાશે. આ અભિયાન અંતર્ગત માત્ર દરિયાકિનારાઓની સફાઈ જ નહીં પરંતુ પર્યાવરણ સંરક્ષણ અંગે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે પણ વિવિધ કાર્યક્રમો યોજાશે. કેન્દ્ર સરકારનું લક્ષ્ય આ અભિયાનને દેશના સૌથી મોટા તટીય સ્વચ્છતા અભિયાનોમાં સામેલ કરવાનો છે, જેમાં વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ, સરકારી વિભાગો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સમુદાયોની સક્રિય ભાગીદારી રહેશે.
10 દિવસ સુધી દેશભરના દરિયાકિનારાઓ પર વિશેષ અભિયાન
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા કાર્યક્રમ અનુસાર 10 સપ્ટેમ્બરથી 19 સપ્ટેમ્બર સુધી દેશના વિવિધ સમુદ્રી કિનારાઓ પર વિશેષ સ્વચ્છતા અભિયાન હાથ ધરવામાં આવશે. દર વર્ષે વધતું સમુદ્રી પ્રદૂષણ દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ, પર્યાવરણ અને દરિયાકાંઠે વસતા લોકો માટે ગંભીર પડકાર બની રહ્યું છે. પ્લાસ્ટિકનો કચરો, માઇક્રોપ્લાસ્ટિક અને અન્ય ઘન કચરાના કારણે દરિયાઈ પરિસ્થિતિ પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે વ્યાપક જનભાગીદારી સાથે આ અભિયાન શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
અભિયાન દરમિયાન દરિયાકિનારાઓ પરથી પ્લાસ્ટિક અને અન્ય કચરો દૂર કરવાની સાથે લોકોમાં સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ પ્રત્યે જવાબદારીની ભાવના વિકસાવવા માટે જાગૃતિ કાર્યક્રમો પણ યોજાશે. વિવિધ સ્થળોએ સ્વચ્છતા શપથ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અંગે માર્ગદર્શન, શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો અને જનજાગૃતિ અભિયાનનું આયોજન કરવામાં આવશે.
વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ અને વિવિધ વિભાગો વચ્ચે સંકલન પર ભાર
રવિવારે કેન્દ્રના વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે વિજ્ઞાન મંત્રાલય અને વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી. બેઠક દરમિયાન તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે જ્યારે તમામ વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓએ અલગ-અલગ કાર્ય કરવાને બદલે એક ટીમ તરીકે કામ કરવું જોઈએ, જેથી વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીનો સીધો લાભ સામાન્ય નાગરિકો સુધી પહોંચી શકે.
તેમણે જણાવ્યું કે પર્યાવરણ સંરક્ષણ, સમુદ્રી પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને ટકાઉ વિકાસ જેવા મુદ્દાઓમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ખૂબ જ જરૂરી છે. તેથી આ અભિયાનમાં વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓની સક્રિય ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. સરકારનું માનવું છે કે આધુનિક ટેક્નોલોજી અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના આધારે દરિયાકિનારાઓને વધુ અસરકારક રીતે સ્વચ્છ રાખી શકાય છે.
શાળા-કોલેજથી લઈને સ્થાનિક સમુદાયો સુધી સૌની ભાગીદારી
'સ્વચ્છ સાગર, સુરક્ષિત સાગર' અભિયાનને માત્ર સરકારી કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવશે નહીં. તેમાં શાળા-કોલેજોના વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો, સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ, પર્યાવરણપ્રેમી સંગઠનો, સ્થાનિક માછીમાર સમુદાયો, યુવાનો અને સામાન્ય નાગરિકોને પણ જોડવામાં આવશે. સરકારનું માનવું છે કે જનભાગીદારી વિના પર્યાવરણ સંરક્ષણના પ્રયાસોને લાંબા ગાળે સફળ બનાવી શકાશે નહીં.
અભિયાન દરમિયાન વિવિધ સ્થળોએ સ્વચ્છતા અભિયાન ઉપરાંત પર્યાવરણ સંરક્ષણ અંગે વર્કશોપ, પ્રદર્શન, જાગૃતિ રેલીઓ અને અન્ય કાર્યક્રમો પણ યોજાશે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ લોકોને દરિયાકિનારાઓ પર કચરો ન ફેંકવા અને સમુદ્રી પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખવા માટે પ્રેરિત કરવાનો છે.
વિજ્ઞાન ક્ષેત્રની ઉપલબ્ધિઓ લોકો સુધી પહોંચાડવા વિશેષ અભિયાન
સમીક્ષા બેઠકમાં છેલ્લા 12 વર્ષ દરમિયાન વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં દેશે હાંસલ કરેલી મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓને સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે પણ વિશેષ જનસંપર્ક અભિયાન ચલાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. તેના અંતર્ગત વિડિયો, ડોક્યુમેન્ટરી, ઇન્ફોગ્રાફિક્સ, સોશિયલ મીડિયા અભિયાન અને સફળતાની પ્રેરણાદાયક વાર્તાઓ દ્વારા લોકોને માહિતી આપવામાં આવશે.
સરકારનું માનવું છે કે જ્યારે સામાન્ય નાગરિકો વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને ટેક્નોલોજીની અસરને સમજી શકશે ત્યારે તેઓ પર્યાવરણ અને સ્વચ્છતા સંબંધિત અભિયાનોમાં વધુ સક્રિય રીતે જોડાશે. આ અભિયાન માત્ર દરિયાકિનારાની સફાઈ પૂરતું નહીં રહે, પરંતુ વિજ્ઞાન આધારિત જનજાગૃતિનું પણ મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બનશે.
