દેશમાં ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ નિવારણ કાયદો (UAPA) હેઠળ નોંધાયેલા કેસોની સુનાવણીમાં થઈ રહેલા વિલંબ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે આવા કેસોમાં ટ્રાયલ ઝડપથી પૂર્ણ થવો ખૂબ જરૂરી છે, જેથી લાંબા સમય સુધી જેલમાં રહેલા આરોપીઓની ફરિયાદોનું સમયસર નિરાકરણ આવી શકે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમણે કોઈ ચોક્કસ કેસ કે આરોપી અંગે ટિપ્પણી કરી નથી, પરંતુ સમગ્ર ન્યાયિક વ્યવસ્થાને લગતા એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા તરફ ધ્યાન દોર્યું છે.
UAPA કેસોમાં ઝડપી ટ્રાયલની જરૂરિયાત પર ભાર
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું કે UAPA જેવા ગંભીર કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા કેસોમાં ઘણીવાર ટ્રાયલ પૂર્ણ થવામાં લાંબો સમય લાગે છે. પરિણામે અનેક આરોપીઓ અંતિમ ચુકાદા પહેલાં જ લાંબા સમય સુધી જેલમાં રહે છે અને તેમને જામીન મેળવવામાં પણ મુશ્કેલી પડે છે. તેમણે કહ્યું કે જો આવા કેસોની સુનાવણી ઝડપથી પૂર્ણ કરવામાં આવે તો આરોપીઓ દ્વારા લાંબા સમય સુધી જેલમાં રાખવામાં આવવાની ફરિયાદોનું અસરકારક નિરાકરણ લાવી શકાય.
તેમણે ઉમેર્યું કે આ મુદ્દો માત્ર એક કેસ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં સુધારાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. તેથી ટ્રાયલ કોર્ટ સ્તરે ઝડપ વધારવી સમયની માંગ બની ગઈ છે.
UAPA, PMLA અને NDPS કેસો માટે સ્પેશિયલ કોર્ટ
CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું કે આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું તરીકે કેન્દ્ર સરકારને UAPA, PMLA (પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ) અને NDPS (નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટાન્સિસ એક્ટ) સંબંધિત કેસોની સુનાવણી માટે વિશેષ અદાલતો (સ્પેશિયલ કોર્ટ) સ્થાપવા માટે રાજી કરવામાં આવી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકારની સંમતિ બાદ આવા કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે સ્પેશિયલ કોર્ટની સ્થાપના શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમનું માનવું છે કે જો એક વર્ષ અથવા શક્ય તેટલા ઓછા સમયમાં આવા કેસોની સુનાવણી પૂર્ણ કરવામાં આવશે તો લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદો અને આરોપીઓની ફરિયાદોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. આગામી વર્ષોમાં આ વ્યવસ્થાના સકારાત્મક પરિણામો જોવા મળશે તેવી પણ તેમણે આશા વ્યક્ત કરી.
દેશના ટ્રાયલ કોર્ટમાં 5 કરોડથી વધુ કેસ પેન્ડિંગ
મુખ્ય ન્યાયાધીશે દેશની ન્યાયિક વ્યવસ્થા સામે ઊભેલા સૌથી મોટા પડકાર તરીકે પેન્ડિંગ કેસોની વધતી સંખ્યાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે દેશભરના ટ્રાયલ કોર્ટમાં હાલ કુલ 5 કરોડથી વધુ કેસો બાકી છે. તેમાં અંદાજે 1.1 કરોડ સિવિલ કેસ અને 3.9 કરોડ ફોજદારી કેસોનો સમાવેશ થાય છે.
તેમણે જણાવ્યું કે આટલી મોટી સંખ્યામાં કેસો પેન્ડિંગ હોવાને કારણે ન્યાય મેળવવામાં વિલંબ થાય છે, જે ન્યાયિક વ્યવસ્થાની સૌથી મોટી સમસ્યાઓમાંની એક છે. કેસોની ઝડપી સુનાવણી અને અસરકારક કેસ મેનેજમેન્ટ દ્વારા જ આ પડકારનો સામનો કરી શકાય છે.
સામાન્ય લોકો અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાની જરૂર
CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું કે ન્યાય વ્યવસ્થાનો બીજો મોટો પડકાર સામાન્ય નાગરિક અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે ઘણા લોકો માટે સુપ્રીમ કોર્ટનું નામ જ ભય પેદા કરે છે. સામાન્ય નાગરિકોને લાગે છે કે તેમનો કેસ વર્ષો સુધી પેન્ડિંગ રહી શકે છે અથવા તેઓ મોંઘા વકીલની ફી ચૂકવી શકશે નહીં.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ પ્રકારની નકારાત્મક માનસિકતા દૂર કરવી ખૂબ જરૂરી છે. તેના માટે બાર અને બેન્ચે સાથે મળીને કામ કરવું પડશે અને ન્યાયને સામાન્ય લોકો સુધી સરળતાથી પહોંચાડવા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી પડશે.
મફત કાનૂની સહાયમાં સુધારાનો દાવો
મુખ્ય ન્યાયાધીશે જણાવ્યું કે છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન કાનૂની સહાય સેવાઓમાં અનુભવી અને લાયકાત ધરાવતા વકીલોને જોડવામાં આવ્યા છે. તેના કારણે આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના લોકોને આપવામાં આવતી મફત કાનૂની સહાયની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ન્યાય માત્ર ઉપલબ્ધ હોવો પૂરતો નથી, પરંતુ તે દરેક વ્યક્તિ સુધી સરળતાથી અને સમયસર પહોંચે તે પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. મફત કાનૂની સહાયને વધુ અસરકારક બનાવવાના પ્રયાસો આગામી સમયમાં પણ ચાલુ રહેશે.
