Supreme Court: શું તાકીદના (અર્જન્ટ) મામલાઓની સુનાવણી માટે અદાલતો ચોવીસે કલાક ખુલ્લી રહી શકે છે? આ બાબતને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ હાઈકોર્ટને નોટિસ પાઠવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે આ વાત પર સહમતિ દર્શાવી હતી કે શું કોઈ એવો પ્રોટોકોલ (નિયમાવલી) બનાવી શકાય, જેનાથી જીવન અથવા સ્વતંત્રતાના અધિકાર પર જોખમ હોય તેવા જરૂરી મામલાઓની સુનાવણી કોર્ટના સામાન્ય કામકાજના સમય પછી પણ થઈ શકે. આ મુદ્દે વકીલ મહેરવિશ રેને એક અરજી દાખલ કરી હતી. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે તેમની અરજી પર નોટિસ જાહેર કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે એક સંભવિત એસઓપી (SOP - સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર) પર હાઈકોર્ટોને નોટિસ પાઠવવામાં આવે.
અરજીમાં શું માગણી કરવામાં આવી છે?
'બાર એન્ડ બેન્ચ'ના અહેવાલ મુજબ, રેને પોતાની અરજીમાં માગ કરી હતી કે એક એવી વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવે, જેથી મોડી રાત્રે ધરપકડ, વહેલી સવારે તોડફોડ અથવા વીકેન્ડ (શનિ-રવિ) પર દેશનિકાલ (ડિપોર્ટેશન)નો સામનો કરી રહેલા નાગરિકો સમયની રાહ જોયા વિના બંધારણીય ઉપાયોનો લાભ મેળવી શકે. અરજીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વર્તમાન વ્યવસ્થામાં ન્યાયિક ઉપાયો સુધી પહોંચ મોટે ભાગે કોર્ટના નિર્ધારિત સમય, કામકાજના દિવસો અને મર્યાદિત વેકેશન બેન્ચ સુધી જ સીમિત છે.
અરજીમાં વધુમાં કહેવાયું છે કે આઝાદી અને મૂળભૂત અધિકારોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સાઓમાં લોકોને અવારનવાર રાત્રે, વીકેન્ડમાં, જાહેર રજાઓ અને કોર્ટના વેકેશન દરમિયાન કોઈ અસરકારક ન્યાયિક રસ્તો મળતો નથી. આથી આવા કિસ્સાઓમાં સમયસર ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિર્દેશો આપવાની માગ કરવામાં આવી છે. અન્ય માગણીઓની સાથે, અરજદારે મૂળભૂત અધિકારો સાથે જોડાયેલા જરૂરી કેસોની સુનાવણી માટે યોગ્ય પ્રક્રિયાઓ અથવા રોસ્ટર બનાવવાની માગ કરી છે, જેથી નિયમિત કોર્ટના સમય પછી પણ સુનાવણી થઈ શકે.
અરજીમાં આવા તાકીદના મામલાઓની સુનાવણી માટે 'ઇમરજન્સી કોન્સ્ટિટ્યુશનલ બેન્ચ' અથવા નિયુક્ત ડ્યુટી જજોની નિમણૂક કરવાની પણ માગ કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ કહેવાયું છે કે આવી બેન્ચ સુધી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (ઓનલાઈન માધ્યમ) દ્વારા પણ પહોંચી શકાય તેવી વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.
અરજદાર રેને જણાવ્યું કે, "જો હું સાંજે 6 વાગ્યા પછી કોઈ અત્યંત તાકીદના મામલા માટે અરજી ફાઈલ કરું... તો બીજે દિવસે સવારે મારો ક્લાર્ક રજિસ્ટ્રી સમક્ષ જઈને જણાવે છે કે આ કેટલું જરૂરી છે. જરા અરજદાર વિશે વિચારો. હું જીવન અને આઝાદી સાથે જોડાયેલા ગંભીર મામલાઓ પર કામ કરી રહી છું."
સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?
અરજદારની માગણીઓ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટ પણ સહમત થઈ છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે આ માટે એક વ્યવસ્થિત ઉકેલ (સિસ્ટમેટિક સોલ્યુશન) પર વિચાર કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી હતી. જો કે, કોર્ટે એ ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી હતી કે શું કોર્ટ ચોવીસે કલાક ખુલ્લી રાખવાનો દુરુપયોગ બિન-જરૂરી કેસોની સુનાવણી માટે પણ થઈ શકે છે? આ ચર્ચા ત્યારે થઈ જ્યારે સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું કે એ નક્કી કરવું મુશ્કેલ છે કે કયા કેસની સુનાવણી રેગ્યુલર વર્કિંગ અવર્સ (નિયમિત સમય) સિવાય તાકીદના ધોરણે થવી જોઈએ.
તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું કે, "જો કાલે હું રાત્રે 11 વાગ્યે, બીજે દિવસે સવારે લગભગ 9 વાગ્યે સુનાવણી માટે અરજી દાખલ કરું, તો બેન્ચ અડધી રાત્રે તેની સુનાવણી કેવી રીતે કરી શકે? ત્યારે પણ, કટોકટી (અર્જન્સી) નક્કી કરવી મુશ્કેલ છે. આ બાબતને વહીવટી સ્તરે (એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સાઇડ) હેન્ડલ કરી શકાય છે."
આ કેસમાં હાઈકોર્ટોને નોટિસ જારી કરતા પહેલા સીજેઆઈ (CJI) સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે આ સુવિધાનો દુરુપયોગ પણ થઈ શકે છે. તેથી આ વ્યવસ્થા માત્ર જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાને લગતા અત્યંત ગંભીર કેસો પૂરતી જ મર્યાદિત હોવી જોઈએ.
