Vishwamitri River Crocodile Census: વડોદરા શહેરની વચ્ચેથી વહેતી વિશ્વામિત્રી નદીમાં મગરોની વસતિ હજુ પણ મજબૂત અને સ્થિર છે. તાજેતરમાં હાથ ધરાયેલી વૈજ્ઞાનિક ગણતરીમાં કુલ 417 મગરો નોંધાયા છે, જે નદીના સ્વાસ્થ્ય અને વન્યજીવન સંરક્ષણના પ્રયાસોની સફળતા દર્શાવે છે. આ ગણતરીમાં શહેરના તળાવોનો સમાવેશ ન કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં આ આંકડો નોંધપાત્ર છે અને તે વડોદરાના પર્યાવરણીય વારસાને મજબૂત બનાવે છે.
ગણતરીની વિગતો અને પદ્ધતિ
આ ગણતરી 7 ફેબ્રુઆરીના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વામિત્રી નદીના 25 કિલોમીટરના વિસ્તારને 10 ઝોનમાં વિભાજિત કરીને સઘન તપાસ કરવામાં આવી. દિવસ દરમિયાન સીધી નજરે અને રાત્રે ટોર્ચલાઈટની મદદથી મગરોની હાજરી ઓળખવામાં આવી. આ કાર્ય MS યુનિવર્સિટીના ઝૂઓલોજી વિભાગ, વન વિભાગ અને વિવિધ NGOના સહયોગથી પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રોફેસર ડો. રણજીતસિંહ દેવકરના માર્ગદર્શન હેઠળ આ ગણતરી અત્યંત વૈજ્ઞાનિક અને બારીકાઈપૂર્વક કરવામાં આવી છે. હાલ તમામ ડેટાનું વિગતવાર વિશ્લેષણ ચાલુ છે, અને સંપૂર્ણ અહેવાલ આગામી 10થી 15 દિવસમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
મગર માટે નરહરિ હોસ્પિટલથી કાલાઘોડા વિસ્તાર બન્યો હોટસ્પોટ
ગણતરીમાં સૌથી વધુ મગરો નરહરિ હોસ્પિટલથી કાલાઘોડા સુધીના અંદાજે 2 કિલોમીટરના પટમાં જોવા મળ્યા છે. આ વિસ્તારમાં એકલા 103 મગરો નોંધાયા છે, જે વિશ્વામિત્રી નદીના સૌથી વધુ મગર ઘનતા ધરાવતા વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે. આ વિસ્તારમાં મગરોની વધુ હાજરીનું કારણ નદીના પાણીની ગુણવત્તા, પર્યાપ્ત આહાર અને સુરક્ષિત આવાસ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આવા વિસ્તારોમાં માનવ-મગર સંઘર્ષને ઘટાડવા માટે વન વિભાગ દ્વારા વિશેષ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
ઐતિહાસિક તુલના અને સંરક્ષણના પ્રયાસો
વર્ષ 2020માં વિશ્વામિત્રીમાં મગરોની સંખ્યા માત્ર 212 હતી, જ્યારે 2025માં શહેરના તળાવો સહિતની ગણતરીમાં આ આંકડો 442 સુધી પહોંચ્યો હતો. આ વર્ષે તળાવોને બાદ કરીને પણ 417 મગરોની નોંધ થવી એ મગરોના સ્વસ્થ પ્રજનન અને સંરક્ષણ પ્રયાસોની સફળતા દર્શાવે છે. ડો. દેવકરે જણાવ્યું કે મગરોની વસતિ સ્થિર અને હેલ્ધી છે, જે પર્યાવરણીય સંતુલન માટે સકારાત્મક છે. વન વિભાગ અને NGOના પ્રયાસોને કારણે મગરોના આવાસને સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે, જેમાં જાગૃતિ અભિયાન અને પુનર્વસન કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
વડોદરાની અનોખી ઓળખ: ‘મગરનગરી’
ડો. દેવકરે વધુમાં કહ્યું કે વિશ્વના અનેક દેશોમાં મગરો જોવા મળે છે, પરંતુ એટલી મોટી માનવ વસતિ વચ્ચે, શહેરની મધ્યમાંથી પસાર થતી નદીમાં મગરોની આટલી મોટી વસતી હોવી એ વડોદરાની અનોખી ઓળખ છે. આ વિશેષતાને આધારે વડોદરાને ‘મગરનગરી’ તરીકે ઓળખ આપી શકાય તેમ છે. આ નદીમાં મગરોની હાજરી શહેરના પર્યટનને પણ વેગ આપી શકે છે, પરંતુ તેના માટે જાગૃતિ અને સુરક્ષા જરૂરી છે. ભવિષ્યમાં આવી ગણતરીઓને નિયમિત કરીને મગરોના સંરક્ષણને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.આ ગણતરી વડોદરાના પર્યાવરણીય વારસાને ઉજાગર કરે છે અને તેમાં શહેરી વિકાસ અને વન્યજીવન વચ્ચેના સંતુલનનું મહત્વ દર્શાવે છે.
