ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને અવકાશ પ્રેમીઓ માટે સૂર્ય ગ્રહણ એ કુદરતની સૌથી અદભૂત ઘટનાઓ પૈકીની એક છે. જોકે આ રોમાંચક દ્રશ્ય જોવાની લાલચ તમારી આંખોની રોશની માટે કાયમી ખતરો બની શકે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે જ્યારે સૂર્ય આંશિક રીતે ઢંકાયેલો હોય ત્યારે તેને જોવો સલામત છે પરંતુ વિજ્ઞાન આ માન્યતાને સદંતર નકારે છે. વાસ્તવમાં ગ્રહણ સમયે સૂર્યને જોવો સામાન્ય દિવસો કરતા પણ વધુ ખતરનાક સાબિત થાય છે.
શું છે Solar Retinopathy અને તે કેવી રીતે અસર કરે છે?
તબીબી વિજ્ઞાનની ભાષામાં ગ્રહણ જોવાથી આંખોને થતા નુકસાનને Solar Retinopathy કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે સૂર્યનો તીવ્ર પ્રકાશ સીધો Retina પર પ્રહાર કરે છે. Retina એ આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલું પ્રકાશ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ પડ છે જે પ્રકાશને Visual Signal માં રૂપાંતરિત કરવાનું કામ કરે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સૂર્ય સામે સીધું જુએ છે ત્યારે તેની Ultraviolet અને Infrared Radiation રેટિનાની કોશિકાઓને બાળી નાખે છે. આ પ્રક્રિયા એટલી ઝડપી હોય છે કે તેનાથી કોશિકાઓમાં કેમિકલ અને થર્મલ રિએક્શન થાય છે જે દ્રષ્ટિને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ગ્રહણ દરમિયાન વધતું જોખમ અને પુતળીઓનું વિજ્ઞાન
સામાન્ય સંજોગોમાં જ્યારે આપણે સૂર્ય સામે જોઈએ છીએ ત્યારે આપણી પુતળીઓ આપમેળે સંકોચાઈ જાય છે જેથી આંખમાં ઓછો પ્રકાશ પ્રવેશે. પરંતુ ગ્રહણ દરમિયાન આસપાસના વાતાવરણમાં અંધકાર છવાવા લાગે છે જેના કારણે મગજને એવો સંકેત મળે છે કે અજવાળું ઓછું છે. પરિણામે આંખની પુતળીઓ વધુ ફેલાય છે. આ સ્થિતિમાં જ્યારે કોઈ સૂર્ય સામે જુએ છે ત્યારે ફેલાયેલી પુતળીઓ દ્વારા અતિશય માત્રામાં હાનિકારક કિરણો અંદર જાય છે અને Retina ના કેન્દ્રબિંદુ પર ફોકસ થાય છે. સૂર્ય ઝાંખો દેખાતો હોવાથી લોકો તેને લાંબો સમય સુધી નિહાળવાની ભૂલ કરે છે જે સૌથી વધુ જોખમી છે.
સામાન્ય સનગ્લાસીસ કેમ સુરક્ષા નથી આપતા?
બજારમાં મળતા સામાન્ય સનગ્લાસીસ માત્ર દેખીતા પ્રકાશની તેજસ્વીતાને ઘટાડે છે પરંતુ તે ખતરનાક અલ્ટ્રાવાયોલેટ કે ઈન્ફ્રારેડ કિરણોને રોકવામાં સક્ષમ હોતા નથી. આવા ચશ્મા પહેરીને સૂર્યને જોવાથી સુરક્ષાનો ખોટો અહેસાસ થાય છે અને કિરણો રેટિના સુધી પહોંચતા રહે છે. નિષ્ણાતોના મતે સૂર્ય ગ્રહણ જોવા માટે માત્ર પ્રમાણિત ISO 12312-2 Solar Viewing Glasses નો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ કારણ કે તે સૂર્યના પ્રકાશને 1,00,000 ગણો ઘટાડીને સુરક્ષિત સ્તર સુધી લાવે છે.
