Social Media Ban For Children: ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા અનિવાર્ય બની ગયા છે, પરંતુ તેની સૌથી વધુ વિપરીત અસર કુમળા માનસ ધરાવતા બાળકો પર પડી રહી છે. કોરોના કાળમાં ઓનલાઇન શિક્ષણના બહાને બાળકોના હાથમાં આવેલા મોબાઈલ હવે 'વળગણ' બની ગયા છે. રીલ્સ અને સોશિયલ મીડિયાના વધતા ક્રેઝને કારણે બાળકોના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર થતી ગંભીર અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતનાં બે મોટા રાજ્યોએ કડક કદમ ઉઠાવ્યા છે. આંધ્રપ્રદેશ અને કર્ણાટક સરકારે સત્તાવાર રીતે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકશે.
આ નિર્ણય સાથે ભારત પણ હવે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ઈન્ડોનેશિયા જેવા દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે, જ્યાં બાળકોના હિતમાં સોશિયલ મીડિયા પર મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુ અને કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ પોતપોતાની વિધાનસભામાં આ અંગે સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બાળકોને સોશિયલ મીડિયાની માયાવી દુનિયામાંથી બહાર લાવી તેમના અભ્યાસ અને સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો છે.
કર્ણાટકમાં બજેટ સાથે મોટી જાહેરાત: 16 વર્ષની મર્યાદા
કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ વર્ષ 2026-27નું રાજ્ય બજેટ રજૂ કરવાની સાથે બાળકોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે એક ક્રાંતિકારી નિર્ણયની જાહેરાત કરી છે. આ નવી જોગવાઈ અનુસાર, રાજ્યમાં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ મર્યાદા હેઠળના બાળકો શૈક્ષણિક જરૂરિયાતો કે અન્ય ઉપયોગ માટે મોબાઈલ ફોન પોતાની પાસે રાખી શકશે, પરંતુ તેઓ ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ટિકટોક જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ એક્સેસ કરી શકશે નહીં. આ પ્રતિબંધને શાળાઓ, કોલેજો અને ઘરના વાતાવરણમાં અસરકારક રીતે કેવી રીતે અમલી બનાવવો, તે માટે સરકાર ટૂંક સમયમાં એક ચોક્કસ કાર્યક્રમ અને વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા (Guideline) તૈયાર કરી રહી છે, જેની જાણકારી આગામી સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
આંધ્રપ્રદેશ: 90 દિવસમાં કડક નિયમો લાગુ થશે
આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુએ બાળકોના ભવિષ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરતા વિધાનસભામાં એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકાર આગામી 90 દિવસની અંદર પ્રથમ તબક્કાનું અમલીકરણ કરશે, જેમાં 13 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા એક્સેસ સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, બીજા તબક્કામાં સરકાર આ પ્રતિબંધની વય મર્યાદા વધારીને 16 વર્ષ સુધી કરવા અંગે પણ ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ભાર મૂક્યો હતો કે ટેકનોલોજી નિઃશંકપણે ઉપયોગી છે, પરંતુ તેનો અનિયંત્રિત દુરુપયોગ આવનારી પેઢીઓને બરબાદ કરી શકે છે, તેથી આ પ્રકારના કડક નિયમો લાવવા અનિવાર્ય બન્યા છે.
વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પણ પ્રતિબંધની લહેર
બાળકોના હિતમાં લેવાયેલા આ કડક નિર્ણયમાં ભારત એકલું નથી, પરંતુ વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પણ સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધની લહેર જોવા મળી રહી છે. આ બાબતે ઓસ્ટ્રેલિયાએ વૈશ્વિક સ્તરે પહેલ કરી છે, જે વર્ષ 2025માં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકનાર વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો હતો. ત્યાંની સરકાર દ્વારા યુટ્યુબ, ટિકટોક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવા લોકપ્રિય પ્લેટફોર્મ્સ પર કડક ફિલ્ટર્સ મૂકવામાં આવ્યા છે જેથી બાળકો તેની એક્સેસ ન મેળવી શકે. ઓસ્ટ્રેલિયાના આ ક્રાંતિકારી પગલાને અનુસરતા ઈન્ડોનેશિયાએ પણ 16 વર્ષની વય મર્યાદા નક્કી કરી છે અને બાળકોને સોશિયલ મીડિયાની આદતથી દૂર રાખવાનો મજબૂત નિર્ણય લીધો છે. આમ, ડિજિટલ યુગમાં બાળકોના માનસિક વિકાસને સુરક્ષિત રાખવા માટે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ મજબૂત કાયદાઓ ઘડવામાં આવી રહ્યા છે.
શા માટે પ્રતિબંધ જરૂરી છે? (નિષ્ણાતોનો મત)
માનસિક તણાવ: સતત સ્ક્રીન ટાઈમ અને લાઈક્સ/વ્યુઝની દોડ બાળકોમાં ડિપ્રેશન અને એન્ઝાયટી વધારે છે.
સાયબર ક્રાઈમ: બાળકો સોશિયલ મીડિયા પર સરળતાથી સાયબર ફ્રોડ કે ઓનલાઇન ઉત્પીડનનો શિકાર બની શકે છે.
અભ્યાસ પર અસર: સોશિયલ મીડિયાની લત બાળકોની એકાગ્રતા ઘટાડે છે.
