Missing checkbook: ડિજિટલ પેમેન્ટ અને UPIના વધતા ઉપયોગ છતાં આજે પણ ઘણા લોકો મોટા નાણાકીય વ્યવહારો માટે ચેકનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ જો તમારી સહી કરેલો ચેક, ભરેલો ચેક અથવા આખી ચેકબુક અચાનક ગુમ થઈ જાય તો ગભરાવાની જરૂર નથી. સમયસર કેટલાક જરૂરી પગલાં લેવાથી તમે તમારા બેંક ખાતાને સુરક્ષિત રાખી શકો છો અને કોઈપણ પ્રકારની છેતરપિંડીથી બચી શકો છો.
સહી કરેલો ચેક ગુમ થાય તો જોખમ કેટલું?
જો ચેક પર ચૂકવણી મેળવનાર વ્યક્તિનું નામ પહેલેથી જ લખેલું હોય, તો સામાન્ય રીતે માત્ર તે જ વ્યક્તિ ચેક જમા કરાવી શકે છે અથવા રોકડ મેળવી શકે છે.
પરંતુ જો ચેક પર માત્ર તમારી સહી હોય અને બાકીની વિગતો ખાલી હોય, તો તેનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈ વ્યક્તિ તેમાં પોતાનું નામ અને રકમ લખીને ગેરકાયદેસર રીતે તેનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. તેથી સહી કરેલો ખાલી ચેક ગુમ થવો વધુ ગંભીર બાબત માનવામાં આવે છે.
1. તરત જ 'સ્ટોપ પેમેન્ટ' કરાવો
ચેક ગુમ થયાની જાણ થતાં જ સૌથી પહેલાં તમારી બેંકનો ગ્રાહક સેવા નંબર સંપર્ક કરો અને સંબંધિત ચેક નંબર માટે 'સ્ટોપ પેમેન્ટ'ની વિનંતી કરો.
જો તમારી પાસે મોબાઇલ બેંકિંગ અથવા નેટ બેંકિંગની સુવિધા હોય તો મોટાભાગની બેંકોમાં તમે ઓનલાઈન પણ સ્ટોપ પેમેન્ટની પ્રક્રિયા થોડા જ મિનિટોમાં પૂર્ણ કરી શકો છો. આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને પ્રથમ પગલું છે.
2. નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ અથવા FIR નોંધાવો
ચેકબુક અથવા સહી કરેલો ચેક ગુમ થવો માત્ર નાણાકીય નુકસાનનો જ નહીં પરંતુ છેતરપિંડીનો પણ વિષય બની શકે છે.
આથી નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં લેખિત ફરિયાદ અથવા જરૂરી હોય તો FIR નોંધાવવી જોઈએ. ફરિયાદની નકલ ભવિષ્યમાં કોઈ વિવાદ ઊભો થાય તો તમારા માટે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા તરીકે કામ કરી શકે છે.
3. બેંક મેનેજરને લેખિત અરજી આપો
FIR નોંધાવ્યા બાદ તમારી બેંકની હોમ બ્રાન્ચમાં જઈને મેનેજરને લેખિત અરજી આપો.
આ અરજીમાં કયો ચેક અથવા ચેકબુક ગુમ થયો છે, તેનો ચેક નંબર અને સ્ટોપ પેમેન્ટની માંગનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરો. અરજી સાથે FIRની નકલ પણ જોડો અને બેંક પાસેથી અરજી સ્વીકાર્યાની લેખિત રસીદ જરૂર મેળવો.
4. જરૂર પડે તો ખાતું ફ્રીઝ અથવા બ્લોક કરાવો
જો ગુમ થયેલો ચેક સંપૂર્ણપણે ખાલી હોય અને તેમાં માત્ર તમારી સહી કરવામાં આવી હોય, તો જોખમ વધુ હોઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં બેંકની સલાહ મુજબ જરૂર પડે તો ખાતું તાત્કાલિક ફ્રીઝ અથવા બ્લોક કરાવી શકાય છે. ત્યારબાદ નવું ખાતું અથવા નવી ચેકબુક મેળવીને ભવિષ્યના જોખમથી બચી શકાય છે.
5. ખાતાના ટ્રાન્ઝેક્શન પર સતત નજર રાખો
ચેક ગુમ થયા બાદ થોડા દિવસો સુધી તમારા બેંક ખાતાના દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
મોબાઇલ એસએમએસ એલર્ટ અને ઇ-મેલ નોટિફિકેશન ચાલુ રાખો. જો કોઈ અજાણી ટ્રાન્ઝેક્શન અથવા શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જોવા મળે તો તરત જ બેંકને જાણ કરો.
શું કોઈ પણ વ્યક્તિ ભરેલો ચેક રોકડ કરાવી શકે?
જો ચેક પર લાભાર્થી (Payee)નું નામ સ્પષ્ટ રીતે લખેલું હોય અને ચેક 'Account Payee' તરીકે જારી કરાયો હોય, તો સામાન્ય રીતે તે રકમ માત્ર દર્શાવેલા વ્યક્તિના ખાતામાં જ જમા થઈ શકે છે.
જોકે, ચેકનો પ્રકાર, તેની વિગતો અને બેંકના નિયમો પ્રમાણે પ્રક્રિયામાં ફેરફાર હોઈ શકે છે. તેથી ચેક જારી કરતી વખતે તમામ વિગતો સ્પષ્ટ અને સાવધાનીપૂર્વક ભરવી જરૂરી છે.
ચેકનો ઉપયોગ કરતી વખતે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
ક્યારેય ખાલી ચેક પર માત્ર સહી કરીને ન રાખો.
ચેકબુક સુરક્ષિત જગ્યાએ જ રાખો.
ચેક આપતા પહેલાં તારીખ, રકમ અને લાભાર્થીનું નામ સંપૂર્ણ લખો.
ઉપયોગમાં ન હોય તેવા જૂના ચેકને સુરક્ષિત રીતે નષ્ટ કરો.
બેંક તરફથી મળતા SMS અને ઇ-મેલ એલર્ટ હંમેશા સક્રિય રાખો.
આ પણ વાંચો: 74 વર્ષ જૂના PFના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર! : જમા કરાવવા અને ઉપાડવાના નવા નિયમો લાગુ, જાણો શું પડશે અસર
શા માટે આ માહિતી મહત્વપૂર્ણ છે?
ડિજિટલ બેંકિંગના યુગમાં પણ ચેકનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે બંધ થયો નથી. ખાસ કરીને મોટા નાણાકીય વ્યવહારોમાં ચેક હજુ પણ મહત્વનું સાધન છે. આવી સ્થિતિમાં ચેક ગુમ થાય તો સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવાથી નાણાકીય નુકસાન, છેતરપિંડી અને કાનૂની મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય છે. સાવચેતી અને ઝડપી કાર્યવાહી જ તમારા પૈસાની સૌથી મોટી સુરક્ષા છે.
