આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો દર વર્ષે પહેલી જાન્યુઆરીએ નવા વર્ષની ઉજવણી કરે છે, પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી આ દિવસને વર્ષનો '0 Point' ગણવામાં આવે છે. વિજ્ઞાનની ભાષામાં શૂન્ય એ કોઈપણ ગણતરીની શરૂઆતનું પ્રતીક છે. 1 January ને આ બિંદુ માનવા પાછળ માત્ર પરંપરા જ નહીં, પરંતુ ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક કારણો પણ જવાબદાર છે. આ એક એવું પ્રારંભિક બિંદુ છે જ્યાંથી સમયના નવા ચક્રની ગણતરી સત્તાવાર રીતે શરૂ થાય છે.
રોમન દેવતા 'જેનસ' સાથે જોડાયેલું છે નામ
જાન્યુઆરી મહિનાનું નામ પ્રાચીન રોમન દેવતા 'Janus' ના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. રોમન સંસ્કૃતિમાં જેનસને શરૂઆત અને અંતના દેવતા માનવામાં આવતા હતા. તેમની વિશેષતા એ હતી કે તેમને બે ચહેરા હતા, જેમાં એક પાછળની તરફ (વીતેલા વર્ષ તરફ) અને બીજો આગળની તરફ (આવનારા ભવિષ્ય તરફ) જોતો હતો. આ પ્રતીકાત્મક જોડાણને કારણે વર્ષના પ્રથમ મહિનાને જાન્યુઆરી નામ આપી તેને પ્રારંભ બિંદુ માનવામાં આવ્યો.
Gregorian Calendar અને પોપ ગ્રેગરીનું યોગદાન
વર્ષ 1582 પહેલા દુનિયામાં અનેક પ્રકારના કેલેન્ડરો પ્રચલિત હતા, જેના કારણે તારીખ અને સમયની ગણતરીમાં ભારે વિસંગતતા સર્જાતી હતી. આ અવ્યવસ્થાને દૂર કરવા માટે Pope Gregory XIII એ જૂના કેલેન્ડરની ભૂલો સુધારીને Gregorian Calendar રજૂ કર્યું. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર, સંદેશાવ્યવહાર અને મુસાફરીમાં એકરૂપતા લાવવા માટે 1 January ને સત્તાવાર રીતે વર્ષનો પ્રથમ દિવસ જાહેર કરવામાં આવ્યો.
ખગોળશાસ્ત્રીય મહત્વ અને સમયનું સંતુલન
વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે જો વર્ષની શરૂઆત માટે કોઈ નિશ્ચિત '0 Point' ન હોય, તો ઋતુઓ અને તારીખો વચ્ચેનું તાલમેલ ખોરવાઈ શકે છે. પૃથ્વીને સૂર્યની આસપાસ એક સંપૂર્ણ ચક્ર પૂર્ણ કરવામાં અંદાજે 365.25 દિવસ લાગે છે. આ સમયગાળાની સચોટ ગણતરી રાખવા માટે એક નિશ્ચિત પ્રારંભિક બિંદુ હોવું અનિવાર્ય છે.
ગણતરીની સરળતા માટે શૂન્ય બિંદુ
કોઈપણ વૈજ્ઞાનિક ગણતરીમાં જ્યારે આપણે કહીએ છીએ કે એક વર્ષ પૂર્ણ થયું, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે આપણે શૂન્યથી શરૂ કરીને 365 દિવસ સુધી પહોંચ્યા છીએ. 1 January એ એક પ્રકારનું ડિજિટલ રિસેટ બટન છે, જે માનવજાતને સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે હવે જૂનું ચક્ર પૂર્ણ થયું છે અને નવા સમયની ગણતરી શરૂ થઈ રહી છે. આ વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત પદ્ધતિને કારણે જ આજે આખી દુનિયા એક જ સમયે નવા વર્ષનું સ્વાગત કરે છે.
