સબરીમાલા મંદિર પ્રવેશ મુદ્દે ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી એક મહત્વપૂર્ણ અવાજ ઉઠ્યો છે. મહિલાઓને માસિક ધર્મના આધારે ‘અછૂત’ ગણવાની પરંપરાને લઈને કોર્ટએ સવાલો ઉઠાવતાં આ મુદ્દો ફરી રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. શું ધાર્મિક પરંપરા અને બંધારણીય સમાનતાના અધિકાર વચ્ચે સંતુલન શક્ય છે?
ભારતમાં મહિલાઓના અધિકારો અને ધાર્મિક પરંપરાઓ વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. સબરીમાલા મંદિર પ્રવેશ કેસની સુનાવણી દરમિયાન Supreme Court of India ના ન્યાયાધીશ Justice B. V. Nagarathna એ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી કે કોઈપણ મહિલાને મહિને ત્રણ દિવસ માટે ‘અછૂત’ ગણવી અને ચોથા દિવસે સામાન્ય ગણવી તર્કસંગત નથી. આ ટિપ્પણી ત્યારે આવી જ્યારે સોલિસિટર જનરલ Tushar Mehta એ 2018ના સબરીમાલા ચુકાદામાં ‘અછૂત’ શબ્દના ઉપયોગ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમના મતે, 10 થી 50 વર્ષની મહિલાઓના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધને બંધારણના Article 17 of Indian Constitution હેઠળ ‘અસ્પૃશ્યતા’ ગણવું યોગ્ય નથી. જસ્ટિસ નાગરત્નાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રકારની વ્યાખ્યા વ્યવહારિક રીતે યોગ્ય નથી. તેઓએ કહ્યું કે સમાજમાં મહિલાઓને માસિક ધર્મના આધારે અલગ ગણવી અને પછી ફરી સામાન્ય ગણવી, આ વિચારધારા આધુનિક બંધારણીય મૂલ્યો સાથે મેળ ખાતી નથી.
સબરીમાલા કેસનું પૃષ્ઠભૂમિ
Sabarimala Temple લાંબા સમયથી મહિલાઓના પ્રવેશને લઈને વિવાદમાં છે. ખાસ કરીને 10 થી 50 વર્ષની ઉંમરની મહિલાઓને મંદિર પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ રાખવામાં આવ્યો હતો. 2018માં સુપ્રીમ કોર્ટે આ પ્રતિબંધને અયોગ્ય ગણાવ્યો હતો અને મહિલાઓને પ્રવેશની મંજૂરી આપી હતી. આ ચુકાદામાં Justice D. Y. Chandrachud એ જણાવ્યું હતું કે મહિલાઓને ઉંમર અથવા માસિક ધર્મના આધારે મંદિરમાં પ્રવેશથી રોકવું તેમને નીચા દરજ્જે રાખવાનું સમાન છે. તેમણે આને મહિલાઓની ગૌરવના વિરુદ્ધ ગણાવ્યું અને પિતૃસત્તાત્મક માનસિકતાનું પ્રતિબિંબ કહ્યું.
સરકાર અને ધાર્મિક પક્ષોની દલીલો
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટમાં દલીલ કરી કે સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓ પર પ્રતિબંધ માસિક ધર્મને કારણે નહીં પરંતુ એક વિશિષ્ટ ઉંમર વર્ગ સાથે જોડાયેલ છે. તેમણે જણાવ્યું કે દેશ અને વિશ્વના અન્ય અય્યપ્પા મંદિરોમાં તમામ ઉંમરની મહિલાઓને પ્રવેશ આપવામાં આવે છે, તેથી આ મામલો એક ખાસ પરંપરાગત સંદર્ભમાં જોવો જોઈએ. આ દલીલ દ્વારા તેઓએ સૂચવ્યું કે આ મુદ્દો માત્ર લિંગ સમાનતાનો નહીં પરંતુ ધાર્મિક પરંપરાનો પણ છે, જેને બંધારણ હેઠળ સુરક્ષા મળે છે.
9 ન્યાયાધીશોની બંધારણીય પીઠ શું તપાસી રહી છે?
હાલમાં આ મામલો 9 ન્યાયાધીશોની બંધારણીય પીઠ સમક્ષ છે, જેમાં Justice Surya Kant સહિત ઘણા વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો સામેલ છે. આ પીઠ વિવિધ ધાર્મિક પરંપરાઓમાં મહિલાઓ સામેના ભેદભાવ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની મર્યાદાઓનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે. આ સુનાવણી માત્ર સબરીમાલા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશભરના વિવિધ ધર્મસ્થળોમાં મહિલાઓના પ્રવેશ અને અધિકારો સંબંધિત પ્રશ્નોને આવરી લે છે.
