હિન્દુ ધર્મમાં જીવનથી લઈને મૃત્યુ સુધી અનેક પ્રકારના સંસ્કારો અને પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. આમાંની જ એક પરંપરા અંતિમ સંસ્કાર બાદ પીપળાના ઝાડ પર પાણી ભરેલું માટલું લટકાવવાની છે. સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપ્યા બાદ ઘણા પરિવારો આ વિધિ કરે છે, પરંતુ તેની પાછળના ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય કારણો વિશે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે.
ત્રિદેવનો વાસ અને પીપળાની પવિત્રતા
ધાર્મિક ગ્રંથો મુજબ પીપળાના વૃક્ષમાં ભગવાન બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ એટલે કે ત્રિદેવનો વાસ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આથી જ આ વૃક્ષને અત્યંત પવિત્ર અને પૂજનીય ગણવામાં આવે છે. અંતિમ સંસ્કાર બાદ આ પવિત્ર વૃક્ષની પસંદગી ખાસ હેતુ માટે કરવામાં આવે છે.
આત્માની તરસ અને શાંતિ માટેની વિધિ
પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, દેહત્યાગ કર્યા બાદ આત્મા અમુક સમય સુધી સંસારમાં ભ્રમણ કરે છે. એવું કહેવાય છે કે આ મુસાફરી દરમિયાન આત્માને ભૂખ અને તરસનો અનુભવ થાય છે. જ્યારે પીપળાના ઝાડ પર કાણું પાડેલું અને પાણીથી ભરેલું માટલું લટકાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંથી ટીપે ટીપે પાણી ટપકે છે. માનવામાં આવે છે કે આ પાણીથી મૃતકની આત્મા તૃપ્ત થાય છે અને તેની તરસ છિપાય છે.
પિતૃ દોષમાંથી મુક્તિ અને અંતિમ યાત્રા
આ વિધિ કરવા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આત્માને શાંતિ આપવાનો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પાણીથી તૃપ્ત થયેલો આત્મા પોતાની અંતિમ યાત્રા સુખપૂર્વક પૂર્ણ કરી શકે છે. આ પરંપરા નિભાવવાથી પરિવારના સભ્યોને પિતૃ દોષમાંથી મુક્તિ મળે છે અને પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. આ એક પ્રકારે પરિવાર તરફથી મૃત આત્માને આપવામાં આવેલી છેલ્લી ભેટ સમાન છે.
ન્યાયના દેવતા શનિ દેવ સાથે સંબંધ
જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં આ પરંપરાને શનિ દેવ સાથે પણ જોડવામાં આવી છે. શનિ દેવને ન્યાયના દેવતા માનવામાં આવે છે, જે આત્માના કર્મોનો હિસાબ રાખે છે. પીપળા પર માટલું ચઢાવવાથી શનિ દેવ પ્રસન્ન થાય છે અને મૃત આત્માને યોગ્ય ગતિ પ્રદાન કરે છે. આ વિધિથી આત્માની પરલોક તરફની સફરમાં આવતા અવરોધો દૂર થાય છે અને તેને કષ્ટ પડતું નથી.
ટૂંકમાં, આ પરંપરા માત્ર એક રિવાજ નથી પરંતુ મૃત આત્મા પ્રત્યે આદર અને તેમની મુક્તિ માટેની પ્રાર્થનાનું પ્રતીક છે.
