Red Sea Crisis: મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સતત વધી રહેલા તણાવની અસર હવે માત્ર સૈન્ય મોરચા સુધી મર્યાદિત રહી નથી. તેની સીધી અસર વૈશ્વિક વેપાર, સમુદ્રી પરિવહન અને ઊર્જા બજારો પર પણ દેખાવા લાગી છે. વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાં ગણાતા હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને પહેલેથી જ અનિશ્ચિતતા હતી, પરંતુ હવે લાલ સમુદ્રમાં પણ સુરક્ષાની સ્થિતિ બગડતાં આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ ઉદ્યોગમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. આ જ વધતા જોખમ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયાથી ભારત અને ચીન માટે કાચું તેલ લઈને નીકળેલા બે વિશાળ તેલ ટેન્કરોને રસ્તામાંથી જ પોતાનો માર્ગ બદલવાની ફરજ પડી છે. યમનમાં ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરોની નવી ધમકીઓ બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો આવી સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા સાંકળ પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે અને કાચા તેલના ભાવમાં વધુ વધારો જોવા મળી શકે છે.
ભારત અને ચીન તરફ જતાં તેલ ટેન્કરોને બદલવો પડ્યો માર્ગ
માહિતી અનુસાર, સાઉદી અરેબિયાના પશ્ચિમ કિનારે આવેલા યાનબૂ (Yanbu) બંદરથી કાચું તેલ લઈને ભારત અને ચીન તરફ જઈ રહેલા બે તેલ ટેન્કરો લાલ સમુદ્રમાંથી બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગ પસાર કરીને હિંદ મહાસાગર તરફ આગળ વધવાના હતા. જોકે સુરક્ષા સંબંધિત જોખમ વધતાં બંને જહાજોએ નક્કી કરેલો માર્ગ છોડીને પાછા વળી અન્ય વિકલ્પ અપનાવ્યો. આ નિર્ણયને કારણે હવે આ ટેન્કરોને વધુ લાંબા અને ખર્ચાળ માર્ગથી ગંતવ્ય સુધી પહોંચવું પડશે. તેના કારણે માત્ર મુસાફરીનો સમય જ નહીં વધે, પરંતુ ઇંધણ ખર્ચ, વીમા પ્રીમિયમ અને શિપિંગ ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હૂતી બળવાખોરોની નવી ધમકીએ વધારી ચિંતા
યમનના ઉત્તર અને પશ્ચિમના મોટા વિસ્તારો પર નિયંત્રણ ધરાવતા ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરોએ તાજેતરમાં સાઉદી અરેબિયા સામે નૌકાદળ ઘેરાબંધી જેવી કાર્યવાહી કરવાની જાહેરાત કરી હતી. ત્યારબાદ શિપિંગ કંપનીઓને મોકલાયેલા સંદેશમાં હૂતીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે જે જહાજો સાઉદી અરેબિયાના તેલનું લોડિંગ અથવા અનલોડિંગ કરશે, તેઓને નિશાન બનાવવામાં આવશે. આ ધમકી બાદ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓએ લાલ સમુદ્રમાં પોતાના જહાજોની અવરજવર અંગે ફરીથી જોખમનું મૂલ્યાંકન શરૂ કર્યું છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ આ સમગ્ર વિસ્તારમાં વધારાની સતર્કતા રાખી રહી છે.
આ પણ વાંચો: આ શહેરનું નામ સાંભળીને જ મોઢામાં પાણી આવી જશે : દુનિયાની આઇસક્રીમ રાજધાનીની કહાની છે અનોખી
હોર્મુઝ બાદ લાલ સમુદ્ર બન્યો હતો મહત્વનો વિકલ્પ
હોર્મુઝ જળમાર્ગ લાંબા સમયથી ખાડી દેશોમાંથી વૈશ્વિક બજારો સુધી તેલ પહોંચાડવાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ માનવામાં આવે છે. પરંતુ અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે આ જળમાર્ગ પર સતત જોખમની સ્થિતિ સર્જાતી રહી છે. એવા સમયમાં સાઉદી અરેબિયાએ પોતાના પશ્ચિમ કિનારે આવેલા યાનબૂ બંદર મારફતે લાલ સમુદ્રનો વિકલ્પ વધુ સક્રિય રીતે અપનાવ્યો હતો. આ માર્ગ દ્વારા દરરોજ લાખો બેરલ કાચું તેલ યુરોપ અને એશિયાના વિવિધ દેશોમાં પહોંચાડવામાં આવતું હતું. હવે લાલ સમુદ્રમાં પણ સુરક્ષા સંકટ ઊભું થતાં વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે નવી મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ શકે છે.
ભારત માટે શું હોઈ શકે અસર?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા કાચા તેલ આયાતકાર દેશોમાંનું એક છે અને પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી આયાત કરે છે. જો લાલ સમુદ્ર અને બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગમાં અવરોધ લાંબા સમય સુધી રહેશે તો ભારતીય રિફાઇનરીઓ સુધી તેલ પહોંચવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે. શિપિંગ ખર્ચ વધવાથી આયાતી તેલ મોંઘું પડી શકે છે, જેની અસર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ખર્ચ પર પણ પડી શકે છે. જોકે હાલમાં ભારત પાસે વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર અને વિવિધ દેશોમાંથી આયાતના વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોવાથી તાત્કાલિક પુરવઠા સંકટની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ઉછાળો
મધ્ય પૂર્વમાં વધતી અનિશ્ચિતતાની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય કોમોડિટી બજારમાં પણ જોવા મળી રહી છે. વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં તેજી નોંધાઈ છે અને પ્રતિ બેરલ કિંમત 91 ડોલરથી ઉપર પહોંચી હોવાનું બજારના અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. અમેરિકામાં પણ પેટ્રોલના ભાવમાં ફરી વધારો નોંધાયો છે અને અનેક વિસ્તારોમાં પ્રતિ ગેલન કિંમત 4 ડોલરથી વધુ થઈ ગઈ છે. ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો લાલ સમુદ્ર અને હોર્મુઝ બંને વિસ્તારમાં જોખમ યથાવત રહેશે તો આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક તેલ બજારમાં વધુ અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો: POKમાં સરકાર વિરોધી આંદોલન યથાવત : 'કોઈ સમજૂતી થઈ નથી', 23 જુલાઈએ શક્તિ પ્રદર્શનનું એલાન
ટ્રમ્પની ચેતવણી વચ્ચે વધ્યો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે, હૂતીઓએ હજુ સુધી બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કર્યો નથી, પરંતુ જો તેઓ આવું કરવાનો પ્રયાસ કરશે તો અમેરિકા તેનો કડક જવાબ આપશે. બીજી તરફ અમેરિકી સેનાએ સતત 11મી રાત્રે ઈરાનના વિવિધ વિસ્તારોમાં હવાઈ હુમલાઓ કર્યા હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. ચાબહાર, કોનારક અને બુશહેર સહિતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વિસ્ફોટોના અહેવાલ મળ્યા છે. આ ઘટનાઓને કારણે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય અને રાજકીય તણાવ વધુ ઘેરો બન્યો છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની નજર હવે આગામી પગલાં પર
વિશ્વભરના ઊર્જા બજારો, શિપિંગ કંપનીઓ અને તેલ આયાતકાર દેશો હાલ મધ્ય પૂર્વની દરેક ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. જો હૂતી બળવાખોરો પોતાની ધમકીઓને અમલમાં મૂકે અથવા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ વિસ્તરે, તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા, સમુદ્રી વેપાર અને ઊર્જા સુરક્ષા પર તેની લાંબા ગાળાની અસર પડી શકે છે. લઆવતા દિવસોમાં બાબ-અલ-મંદેબ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગની સ્થિતિ, સાઉદી અરેબિયાની નિકાસ વ્યવસ્થા તેમજ અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના સૈન્ય પગલાં પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે, કારણ કે આ વિસ્તારની દરેક હલચલ સીધી રીતે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને તેલ બજારને પ્રભાવિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
