ચીન અને પાકિસ્તાન દ્વારા સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવવામાં આવતા પ્રચાર છતાં, રાફેલ ફાઇટર જેટ માટે વૈશ્વિક સ્તરે માંગ સતત વધી રહી છે. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સકીએ 17 નવેમ્બરે એક મહત્ત્વના રાફેલ સોદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં આગામી 10 વર્ષમાં યુક્રેનને 100 રાફેલ ફાઇટર જેટ પહોંચાડવાનું નક્કી થયું છે.
ડાસોલ્ટ એવિએશનએ આ વર્ષે તેનું 300મું રાફેલ વિમાન તૈયાર કર્યું. વર્ષના અંત સુધીમાં ફ્રાન્સ અને ભારત, ઇજિપ્ત, કતાર, ગ્રીસ, ક્રોએશિયા, યુએઈ, સર્બિયા અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશો વચ્ચે મળીને 533 રાફેલ ઓર્ડર થઈ જશે.
ભારતનો 114 રાફેલનો સોદો હજુ લંબિત
ભારતના સંરક્ષણ મંત્રાલયને 114 રાફેલ ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટે વાયુસેનાની દરખાસ્ત મળી છે, પરંતુ સોદો હજુ અંતિમ સ્વરૂપે નથી. હાલ ડાસોલ્ટ પાસે 533માંથી 233 રાફેલની ડિલિવરી બાકી છે. આમાં યુક્રેનના 100 વિમાનોનો સમાવેશ નથી, તેમજ ભારતના 114 રાફેલ માટેની દરખાસ્તનો પણ સમાવેશ નથી.
જો ભારત અને યુક્રેન બંનેના સોદા ફાઈનલ થાય, તો કુલ ઓર્ડર સંખ્યા વિશ્વમાં રાફેલ માટે એક નવો રેકોર્ડ બનાવી શકે છે.
શું ભારત ‘રાફેલ ઉત્પાદન હબ’ બની શકે?
યુરેશિયન ટાઈમ્સમાં લખેલા લેખમાં ભારતીય વાયુસેનાના ભૂતપૂર્વ એર માર્શલ અનિલ ચોપરા કહે છે કે ભારત પાસે રાફેલ ઉત્પાદન માટે વૈશ્વિક હબ બનવાની મજબૂત સંભાવના છે.
હાલમાં ભારતીય વાયુસેના પાસે 36 રાફેલ છે અને ભારતીય નૌકાદળ માટે 26 રાફેલ-મરીન ઓર્ડર કરાયા છે. વાયુસેનાનો 114 રાફેલનો પ્રસ્તાવ “Make in India” હેઠળ થશે, જેની કિંમત આશરે ₹2 લાખ કરોડ (US$22 બિલિયન) છે — જે ભારતના ઇતિહાસનો સૌથી મોટો સંરક્ષણ સોદો બની શકે છે.
2025 થી ભારતમાં રાફેલ ફ્યુઝલેજનું ઉત્પાદન
જૂન 2025માં દસોલ્ટ એવિએશન અને ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ લિમિટેડ (TASL) વચ્ચે એક ઐતિહાસિક કરાર થયો, જેના અનુસાર:
રાફેલ વિમાનનું સંપૂર્ણ ફ્યુઝલેજ હૈદરાબાદમાં ઉત્પાદન થશે
આ પહેલી વાર થશે કે રાફેલનો ફ્યુઝલેજ ફ્રાન્સની બહાર બનાવવામાં આવશે
2028થી દર મહિને 2 ફ્યુઝલેજનું ઉત્પાદન થશે
દર વર્ષે 25 ફ્યુઝલેજ તૈયાર કરી વિશ્વભરમાં નિકાસ કરવામાં આવશે
આ ઉપરાંત, ભારતમાં MRO (Maintenance, Repair and Overhaul) પ્લાન્ટ, તેમજ M-88 એન્જિન ઓવરહોલ સુવિધા પણ વિકસાવવામાં આવી છે. આ ભારતને એશિયામાં રાફેલ સપોર્ટ માટે મુખ્ય હબ બનાવવા તરફનો મોટો પગલું છે.
ભારત–ફ્રાન્સનું જેટ એન્જિન વિકાસ સહયોગ: 5મી પેઢીના ફાઇટર માટે મોટું પગલું
સફરાન અને DRDO મળીને 120 kN thrust ધરાવતા સ્વદેશી જેટ એન્જિન માટે સંયુક્ત કાર્યક્રમ શરૂ કરી રહ્યા છે. આ એન્જિનનો ઉપયોગ ભારતના 5મી પેઢીના ફાઇટર – AMCA માં થશે.
આ પ્રોજેક્ટની વિશેષતાઓ:
100% ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, ક્રિસ્ટલ બ્લેડ ટેકનોલોજી સહિત
12 વર્ષમાં 9 પ્રોટોટાઈપ વિકસાવવાના
એન્જિન ક્ષમતા 140 kN સુધી વધારવાની શક્યતા
આ ક્ષમતા મેળવ્યા પછી, ભારત એન્જિન ટેક્નોલોજીમાં વિશ્વના ટોપ-5 દેશોમાં સામેલ થઈ જશે.
રાફેલ F4 અને F5: ભવિષ્યના અદ્યતન વેરિયન્ટ
દસોલ્ટ હાલમાં Rafale F4 અને F5 વિકસાવી રહ્યું છે, જે વર્તમાન F3R કરતા ઘણી આગળ છે.
જો ભારત 114 રાફેલ ખરીદે છે, તો તે F4 વેરિયન્ટ હશે.
ભારત પાસે હાલ F3R વેરિયન્ટ છે જેમાં સામેલ છે:
Meteor BVR મિસાઇલ
SCALP ક્રૂઝ મિસાઇલ
HAMMER મ્યુનિશન
AESA રડાર
SPECTRA ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સુટ
ભારત આ શરત પર સોદો કરવા ઈચ્છે છે કે દેશમાં એસેમ્બલી લાઇન સ્થાપિત થાય, જેથી આત્મનિર્ભરતા વધે અને ભાવિ નિકાસનો રસ્તો ખૂલે.
જો આ થાય છે, તો ભારત માત્ર “ખરીદનાર દેશ” નહિ, પરંતુ રાફેલનું એક્સપોર્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બની શકે છે — જે ઐતિહાસિક પરિવર્તન હશે.
