દેશના અન્નદાતાઓ અને આર્થિક રીતે નબળા ખેડૂતોને સહાયરૂપ થવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના (PM Kisan Yojana) આજે દેશની સૌથી મોટી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ સ્કીમ્સમાંથી એક બની ગઈ છે. આ યોજના અંતર્ગત પાત્ર ખેડૂતોને દર વર્ષે ₹6,000 ની આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે, જે ₹2,000 ના ત્રણ સમાન હપ્તામાં સીધી જ બેંક ખાતામાં જમા થાય છે. પરંતુ ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં હજુ પણ એક મોટો પ્રશ્ન વારંવાર ઉઠે છે કે એક જ ઘરમાં જો એકથી વધુ લોકો ખેતી સાથે જોડાયેલા હોય તો શું બધા લોકોને આ યોજનાનો લાભ મળી શકે?
સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલા નિયમો અનુસાર આ યોજનામાં “પરિવાર”ને એક અલગ યુનિટ તરીકે ગણવામાં આવે છે. યોજના માટે પરિવારની વ્યાખ્યા પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે, જેમાં પતિ, પત્ની અને તેમના સગીર બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. એટલે કે આવા એક પરિવાર માટે માત્ર એક જ વ્યક્તિ PM Kisan Yojana નો લાભ લઈ શકે છે.
જો પતિ અને પત્ની બંને અલગ-અલગ અરજી કરે છે, તો તે નિયમ વિરુદ્ધ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર અરજી રદ કરી શકે છે અને જો અગાઉ ગેરરીતિથી સહાય મેળવી હોય તો વધારાની રકમ પરત વસૂલવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
કયા કિસ્સામાં એક જ ઘરના બે સભ્યોને મળી શકે લાભ?
જોકે કેટલાક કાયદેસર કિસ્સાઓમાં એક જ ઘરના બે કે તેથી વધુ સભ્યો અલગ-અલગ લાભ લઈ શકે છે. જો ઘરમાં પુખ્ત વયનો દીકરો હોય અને તેના નામે અલગ ખેતીની જમીન નોંધાયેલી હોય, તો કાયદાની નજરમાં તેનો પરિવાર અલગ ગણાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તે વ્યક્તિ પોતે અલગથી PM Kisan માટે અરજી કરી શકે છે.
આ ઉપરાંત જો સંયુક્ત પરિવારમાં કાયદેસર રીતે જમીનના ભાગલા થઈ ગયા હોય અને મહેસૂલી રેકોર્ડમાં અલગ નામે એન્ટ્રી થઈ ગઈ હોય, તો આવા સભ્યોને પણ અલગ લાભ મળી શકે છે. જોકે આ માટે જમીનના દસ્તાવેજો અને સ્થાનિક મહેસૂલી વિભાગ દ્વારા વેરિફિકેશન ફરજિયાત રહે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણા રાજ્યોમાં એક જ પરિવારના અનેક સભ્યો ગેરરીતિથી સહાય લેતા હોવાના કિસ્સા સામે આવ્યા હતા. કેટલાક એવા લોકો પણ લાભ લઈ રહ્યા હતા, જેઓ વાસ્તવમાં ખેડૂત નહોતા. આ પ્રકારની ગેરરીતિઓ અટકાવવા સરકારે હવે નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે.
આ પણ વાંચો: ખાંડ નિકાસ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય : સ્થાનિક બજાર અને ખેડૂતો પર પડશે સીધી અસર, ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં ચર્ચા તેજ
હવે e-KYC અને Land Seeding ફરજિયાત
સરકારે PM Kisan યોજનામાં પારદર્શિતા વધારવા માટે હવે e-KYC ફરજિયાત બનાવી છે. ઉપરાંત આધાર કાર્ડને બેંક ખાતા સાથે લિંક કરવું અને જમીનના ડિજિટલ રેકોર્ડનું વેરિફિકેશન એટલે કે Land Seeding કરાવવું પણ જરૂરી બનાવાયું છે.
આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ નહીં કરનાર ખેડૂતોના હપ્તા અટકી શકે છે. સરકારનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે સહાય માત્ર સાચા અને જરૂરિયાતમંદ ખેડૂતો સુધી જ પહોંચે.
આ લોકો યોજનાનો લાભ લઈ શકતા નથી
PM Kisan Yojana દરેક જમીન ધરાવતા નાગરિક માટે ઉપલબ્ધ નથી. સરકાર દ્વારા કેટલાક વર્ગોને સ્પષ્ટ રીતે બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે. નિયમિત આવકવેરો ભરતા લોકો આ યોજના માટે પાત્ર નથી.
તે ઉપરાંત કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારના કર્મચારીઓ, નિવૃત્ત પેન્શનધારકો, સાંસદ, ધારાસભ્ય, મેયર, મંત્રી જેવા જાહેર પદાધિકારીઓને પણ આ સહાય મળતી નથી. સમાજના ઉચ્ચ વ્યાવસાયિકો જેવા કે ડૉક્ટર, એન્જિનિયર, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) અને વકીલો પણ ભલે ખેતીની જમીન ધરાવતા હોય, તો પણ તેઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકતા નથી.
જો કોઈ વ્યક્તિ ખોટી માહિતી આપી લાભ મેળવે છે તો તેની સામે કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે અને સરકાર રકમ પરત વસૂલ પણ કરી શકે છે.
PM Kisan માટે અરજી કેવી રીતે કરશો?
યોજનાનો લાભ લેવા માટે ખેડૂતો ઓનલાઈન તેમજ ઓફલાઈન બંને રીતે અરજી કરી શકે છે. ઓનલાઈન અરજી માટે ખેડૂતોને PM Kisan ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈ “New Farmer Registration” વિકલ્પ પસંદ કરવો પડે છે.
ત્યારબાદ આધાર નંબર, રાજ્ય, બેંક ખાતાની વિગતો અને જમીનના દસ્તાવેજોની માહિતી ભરવાની રહે છે. તમામ વિગતોની ચકાસણી પૂર્ણ થયા બાદ લાભાર્થી યાદીમાં નામ ઉમેરવામાં આવે છે.
જે ખેડૂતો ઓનલાઈન પ્રક્રિયા કરી શકતા નથી તેઓ નજીકના CSC સેન્ટર, ગ્રામ પંચાયત અથવા ખેતીવાડી કચેરીનો સંપર્ક કરી શકે છે. ત્યાં આધાર કાર્ડ, બેંક પાસબુક અને જમીનના દસ્તાવેજો આપીને ફોર્મ ભરાવી શકાય છે.
આ પણ વાંચો: મોદી સરકારનો ખેડૂતો માટે મોટો નિર્ણય : 14 ખરીફ પાકોના MSPમાં ભારે વધારો, જાણો કેટલો મળશે નફો
ખેડૂતો માટે નિયમો જાણવું કેમ જરૂરી?
ઘણા ખેડૂતો માહિતીના અભાવે ગેરસમજનો ભોગ બને છે અને પછી હપ્તા અટકવાની અથવા રિકવરીની સમસ્યા ઉભી થાય છે. તેથી અરજી કરતા પહેલા પરિવારની વ્યાખ્યા, જમીનના રેકોર્ડ અને પાત્રતા સંબંધિત નિયમો સારી રીતે સમજી લેવું અત્યંત જરૂરી છે.
સરકાર સતત ડિજિટલ વેરિફિકેશન અને ડેટા મેચિંગ દ્વારા ગેરરીતિઓ રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેથી ખેડૂતો માટે સાચી માહિતી આપવી અને સમયસર e-KYC જેવી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી હવે વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.
