પાલનપુર: નિવૃત્તિ બાદ મોટાભાગના લોકો આરામદાયક જીવન જીવવાનું પસંદ કરતા હોય છે, પરંતુ બનાસકાંઠા જિલ્લાના પાલનપુરમાં રહેતા એક વ્યક્તિએ પોતાની નિવૃત્તિને સમાજ અને પર્યાવરણ માટે સમર્પિત કરી દીધી છે. દાંતીવાડા કૃષિ યુનિવર્સિટીમાં સિક્યુરિટી ઓફિસર તરીકે ફરજ બજાવી નિવૃત્ત થયેલા ભવાનીભાઈ ખાણેશા છેલ્લા પાંચ વર્ષથી એક એવા કાર્યમાં જોડાયેલા છે, જે આજે સમગ્ર પાલનપુર માટે પ્રેરણાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. તેમણે ઉજ્જડ અને વેરાન પડેલા હિંદુ સમાજના અંતિમધામને હરિયાળા વનમાં પરિવર્તિત કરવાનો સંકલ્પ લીધો અને આજે હજારો વૃક્ષો વચ્ચે પ્રકૃતિનું જીવંત ઉદાહરણ ઊભું કર્યું છે.
નિવૃત્તિ પછી સમયનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવાનો લીધો નિર્ણય
સરકારી સેવામાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ ભવાનીભાઈ સામે પણ અન્ય લોકોની જેમ પ્રશ્ન હતો કે હવે જીવનનો બાકીનો સમય કેવી રીતે પસાર કરવો. એ દરમિયાન કોરોના મહામારી આવી અને સમગ્ર દેશમાં ઓક્સિજનની અછતના કારણે હજારો લોકો મુશ્કેલીમાં મુકાયા. આ ઘટનાએ ભવાનીભાઈના મન પર ઊંડી અસર કરી. તેમણે અનુભવ્યું કે જો આજે વૃક્ષો નહીં વાવવામાં આવે તો આવનારી પેઢીને વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડી શકે. આ વિચાર સાથે તેમણે પર્યાવરણ માટે કંઈક નક્કર કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.
પોતાના ઘરથી જ શરૂ કરી હરિયાળીનું અભિયાન
પરિવર્તનની શરૂઆત હંમેશા પોતાના ઘરથી થવી જોઈએ તે વિચાર સાથે ભવાનીભાઈએ સૌપ્રથમ પોતાના ઘર આગળ વૃક્ષો વાવવાનું શરૂ કર્યું. માત્ર વાવેતર જ નહીં પરંતુ દરેક છોડનું નિયમિત જતન, પાણી અને સંભાળ રાખીને તેમણે અનેક વૃક્ષોને વિકસાવ્યા. આ સફળતા બાદ તેમને સમજાયું કે જો વ્યક્તિગત સ્તરે આ શક્ય છે તો સામૂહિક પ્રયાસોથી ઘણું મોટું પરિવર્તન લાવી શકાય.
ઉજ્જડ અંતિમધામ પર પડી નજર, જન્મ્યો 'વન વગડો'નો વિચાર
પાલનપુરના માનસરોવર નજીક આવેલા હિંદુ સમાજના સ્મશાનગૃહમાં મોટી જગ્યા વર્ષો સુધી ઉજ્જડ અને વેરાન હાલતમાં પડેલી હતી. ભવાનીભાઈએ આ સ્થળને માત્ર સ્મશાન તરીકે નહીં પરંતુ ભવિષ્યના હરિયાળા વન તરીકે જોયું. ત્યારબાદ પોતાના મિત્રો સાથે મળીને પાંચ વર્ષ પહેલાં "વન વગડો" નામનું ગ્રુપ બનાવ્યું અને અહીં મોટા પાયે વૃક્ષારોપણ અભિયાન શરૂ કર્યું. શરૂઆતમાં અનેક પડકારો હતા. જમીન સૂકી હતી, પાણીની સમસ્યા હતી અને વાવેલા છોડ જીવંત રહેશે કે નહીં તે અંગે પણ ચિંતા હતી. છતાં હિંમત હાર્યા વગર સતત પ્રયત્નો ચાલુ રાખવામાં આવ્યા.
છ હજારથી વધુ વૃક્ષો સાથે આજે હરિયાળું બની ગયું છે અંતિમધામ
પાંચ વર્ષના સતત પરિશ્રમનું પરિણામ આજે સૌની સામે છે. જ્યાં ક્યારેક સૂની અને ઉજ્જડ જમીન હતી ત્યાં આજે 6 હજારથી વધુ વૃક્ષો પવન સાથે લહેરાઈ રહ્યા છે. વિવિધ પ્રકારના ફળફળાદી, છાયાદાર અને સ્થાનિક પ્રજાતિના વૃક્ષોએ સમગ્ર વિસ્તારને લીલાછમ બનાવી દીધો છે. આ હરિયાળી માત્ર સૌંદર્ય પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી પરંતુ આસપાસના વાતાવરણમાં પણ નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. વૃક્ષોના કારણે ઠંડકમાં વધારો થયો છે, હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થયો છે અને સમગ્ર વિસ્તાર વધુ જીવંત બન્યો છે.
એક પણ વૃક્ષ સુકાઈ ન જાય તે માટે દરરોજ કરે છે જાતે જ જતન
વૃક્ષો વાવી દેવું સરળ છે પરંતુ તેને જીવંત રાખવું સૌથી મોટી જવાબદારી છે. આ જવાબદારી ભવાનીભાઈએ સંપૂર્ણપણે પોતાના ખભે લીધી છે. તેઓ રોજ સવારથી અંતિમધામમાં પહોંચે છે, વૃક્ષોની આસપાસનું નિકંદન દૂર કરે છે, પાણી આપે છે, જરૂરી કાપકૂપ કરે છે અને દરેક છોડની વ્યક્તિગત રીતે સંભાળ રાખે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો શરૂઆતના વર્ષોમાં યોગ્ય જતન કરવામાં આવે તો વૃક્ષો જીવનભર પર્યાવરણને સેવા આપી શકે છે. આ જ કારણ છે કે અત્યાર સુધી વાવેલા લગભગ તમામ વૃક્ષો આજે સફળતાપૂર્વક વિકસ્યા છે.
પક્ષીઓ માટે પણ બની ગયું છે નવું આશ્રયસ્થાન
વન તૈયાર થતાં અહીં કુદરતી રીતે પક્ષીઓનું આગમન પણ વધ્યું છે. ફળફળાદીના વૃક્ષો પર વિવિધ જાતિના પક્ષીઓ ખોરાક મેળવવા આવે છે. અનેક પક્ષીઓએ અહીં પોતાનો વસવાટ પણ શરૂ કર્યો છે. જેના કારણે આ વિસ્તારની જૈવ વૈવિધ્યતામાં પણ વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મત મુજબ, આવા સ્થાનિક સ્તરના પ્રયાસો શહેરોમાં કુદરતી સંતુલન જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતમાં આગામી દિવસોમાં કેવું રહેશે હવામાન? : વરસાદને લઈને IMDની મોટી આગાહી, જાણો કયાં વરસશે મેઘરાજા
અંતિમધામનું બદલાયું સંપૂર્ણ વાતાવરણ
એક સમય એવો હતો જ્યારે લોકો અંતિમવિધિ પૂર્ણ થતાં જ સ્મશાનગૃહમાંથી તરત જ નીકળી જતા હતા. આજે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. હરિયાળી, ઠંડો પવન અને પક્ષીઓનો કલરવ અહીં આવતા લોકોને થોડો સમય રોકાઈને શાંતિનો અનુભવ કરવાની તક આપે છે. ભવાનીભાઈનું માનવું છે કે અંતિમધામ માત્ર વિદાયનું સ્થળ નહીં પરંતુ જીવન, પ્રકૃતિ અને શાંતિનો સંદેશ આપતું સ્થાન પણ બની શકે.
