પાકિસ્તાનમાં પહેલેથી જ મોંઘવારી અને આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહેલા સામાન્ય લોકોને ઈંધણના ભાવમાં વધારાનો વધુ એક ઝટકો લાગ્યો છે. પેટ્રોલ અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલના ભાવમાં ફરી વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લીટર 6.39 પાકિસ્તાની રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે હાઈ-સ્પીડ ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લીટર 7.83 રૂપિયાનો વધારો થયો છે. આ વધારા બાદ પેટ્રોલનો ભાવ 327.12 પાકિસ્તાની રૂપિયા પ્રતિ લીટર અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલનો ભાવ 375.04 રૂપિયા પ્રતિ લીટર સુધી પહોંચી ગયો છે.
આ ભાવવધારો એવા સમયે થયો છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા યથાવત છે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત ચઢાવ-ઉતાર જોવા મળી રહ્યો છે. પાકિસ્તાન પોતાની ઈંધણ જરૂરિયાતના મહત્વના હિસ્સા માટે આયાત પર નિર્ભર હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને પ્રદેશમાં ઊભી થતી ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાની સીધી અસર સ્થાનિક ઈંધણના ભાવ પર પડે છે. પાકિસ્તાન સરકારે તાજેતરમાં પેટ્રોલિયમના ભાવ નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે અને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના વલણને ધ્યાનમાં રાખીને દૈનિક ધોરણે ભાવ નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે.
પેટ્રોલ અને ડીઝલના નવા ભાવ શું છે?
નવી વધારેલી કિંમતો અનુસાર પાકિસ્તાનમાં હવે એક લીટર પેટ્રોલ માટે 327.12 પાકિસ્તાની રૂપિયા ચૂકવવા પડશે. પેટ્રોલના ભાવમાં 6.39 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ હાઈ-સ્પીડ ડીઝલની કિંમતમાં 7.83 રૂપિયાનો વધારો થતાં તેનો ભાવ પ્રતિ લીટર 375.04 પાકિસ્તાની રૂપિયા થઈ ગયો છે.
આ ભાવવધારો પાકિસ્તાનના સામાન્ય પરિવારોના માસિક બજેટ પર સીધી અસર કરી શકે છે. પેટ્રોલનો ઉપયોગ મોટરસાયકલ, કાર અને ઓટો-રિક્ષા જેવા વાહનોમાં વ્યાપક પ્રમાણમાં થાય છે, જ્યારે ડીઝલનો ઉપયોગ માલવાહક ટ્રકો, બસો, કૃષિ ક્ષેત્રના વાહનો, જનરેટર અને અન્ય વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં થાય છે. તેથી ઈંધણ મોંઘું થતાં માત્ર વાહનચાલકોનો ખર્ચ જ નહીં, પરંતુ માલસામાનની હેરફેર અને ઉત્પાદન ખર્ચ પણ વધવાની શક્યતા રહે છે.
પાકિસ્તાનમાં ઈંધણના ભાવમાં અગાઉ પણ નોંધપાત્ર વધઘટ જોવા મળી છે. સત્તાવાર પાકિસ્તાની માહિતી મુજબ જુલાઈના મધ્યમાં પણ પેટ્રોલ અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. 18 જુલાઈના સુધારા દરમિયાન પેટ્રોલનો ભાવ 316.15 રૂપિયા અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલનો ભાવ 354.35 રૂપિયા પ્રતિ લીટર નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. હવે ફરી વધારા બાદ બંને ઈંધણના ભાવ વધુ ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકાને ઈરાનની ખુલ્લી ધમકી! : 'આંખના બદલે આંખ', હુમલો કરશો તો મળશે કરારો જવાબ
હવે રોજ નક્કી થશે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ
પાકિસ્તાન સરકારે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં મોટો ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. હવે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ અગાઉની જેમ નિશ્ચિત સમયાંતરે બદલવાને બદલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના વલણ પ્રમાણે દૈનિક ધોરણે નક્કી કરવામાં આવશે. આ જવાબદારી ઓઈલ એન્ડ ગેસ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી એટલે કે OGRAને સોંપવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનના પેટ્રોલિયમ મંત્રી અલી પરવેઝ મલિકે જણાવ્યું હતું કે નવી વ્યવસ્થાનો હેતુ પેટ્રોલિયમ ભાવ નિર્ધારણમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાનો છે. OGRA આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના પ્લેટ્સ બેન્ચમાર્કના આધારે દૈનિક પેટ્રોલિયમ ભાવ જાહેર કરશે અને ભાવમાં ફેરફાર પાછળના ઘટકો પણ જાહેર કરવાની યોજના છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો કે ઘટાડો થાય તો તેની અસર સ્થાનિક બજારમાં વધુ ઝડપથી પ્રતિબિંબિત થઈ શકે છે.
આ નવી વ્યવસ્થા પાકિસ્તાનના ગ્રાહકો માટે બે ધારવાળી તલવાર સાબિત થઈ શકે છે. એક તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટે તો સ્થાનિક ગ્રાહકોને તેનો લાભ ઝડપથી મળી શકે છે, પરંતુ બીજી તરફ વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધે તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પણ ઝડપથી વધારો થઈ શકે છે. એટલે હવે પાકિસ્તાનના લોકો માટે ઈંધણના ભાવ વધુ અસ્થિર રહેવાની શક્યતા છે.
સામાન્ય લોકો પર મોંઘવારીનો વધારાનો બોજ
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારાની સૌથી સીધી અસર પરિવહન ખર્ચ પર પડે છે. પેટ્રોલ મોંઘું થતાં વ્યક્તિગત વાહન ચલાવતા લોકોનું દૈનિક બજેટ વધી શકે છે. ખાસ કરીને મોટરસાયકલનો ઉપયોગ કરતા મધ્યમ અને નીચી આવક ધરાવતા પરિવારો માટે ઈંધણના ભાવમાં દરેક વધારાની અસર મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. બીજી તરફ ડીઝલના ભાવમાં વધારો વધુ વ્યાપક અસર પેદા કરી શકે છે. ટ્રકો અને અન્ય માલવાહક વાહનોમાં ડીઝલનો મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. તેથી ડીઝલ મોંઘું થતાં એક શહેરથી બીજા શહેર સુધી માલ પહોંચાડવાનો ખર્ચ વધે છે. આ વધારાનો બોજ અંતે ખાદ્યપદાર્થો, શાકભાજી, દૂધ, અનાજ અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં જોવા મળી શકે છે.
ડીઝલનો ઉપયોગ જનરેટર અને કેટલાક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં પણ થાય છે. વીજળીની અછત અથવા બેકઅપ પાવરની જરૂરિયાત ધરાવતા વ્યવસાયો માટે ઈંધણ ખર્ચ વધે તો ઉત્પાદન અને સંચાલન ખર્ચ પણ વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પહેલેથી મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલા સામાન્ય નાગરિકો પર પરોક્ષ રીતે વધુ આર્થિક દબાણ આવી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની અસ્થિરતા પાકિસ્તાન માટે પડકાર
પાકિસ્તાન સરકારનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવમાં તાજેતરમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, પ્લેટ્સ બેન્ચમાર્કમાં ડીઝલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં ઝડપી વધારો નોંધાયો હતો, જ્યારે પેટ્રોલના ભાવમાં પણ વધારો થયો હતો. સરકારના જણાવ્યા મુજબ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં વધેલી અનિશ્ચિતતાની અસર પાકિસ્તાનના સ્થાનિક ભાવ પર પડી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં પાકિસ્તાન માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ અને સ્થાનિક ગ્રાહકોની ચૂકવણી ક્ષમતા વચ્ચે સંતુલન જાળવી શકે. સરકાર તરફથી અગાઉ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પર સબસિડી આપીને સામાન્ય લોકોને રાહત આપવાનો પ્રયાસ પણ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે લાંબા ગાળે વૈશ્વિક ભાવ સતત ઊંચા રહે તો આવી સબસિડી સરકારના નાણાકીય બોજમાં વધારો કરી શકે છે.
આગામી દિવસોમાં ઈંધણના ભાવ પર સતત નજર
પાકિસ્તાનમાં હવે પેટ્રોલિયમ ભાવ દૈનિક ધોરણે નક્કી કરવાની નવી પદ્ધતિ અમલમાં આવતાં આગામી દિવસોમાં ઈંધણના ભાવ પર સતત નજર રહેશે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ નવી વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના સરેરાશ ભાવ અને સંબંધિત બેન્ચમાર્કને ધ્યાનમાં રાખીને કામ કરશે. તેનો અર્થ એ છે કે વૈશ્વિક બજારમાં રાહત મળે તો પાકિસ્તાનમાં પણ ઈંધણના ભાવ ઘટી શકે છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં ફરી ઉછાળો આવે તો સ્થાનિક ગ્રાહકોને વધુ મોંઘા પેટ્રોલ-ડીઝલનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
હાલ પેટ્રોલ 327.12 રૂપિયા અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ 375.04 રૂપિયા પ્રતિ લીટરના સ્તરે પહોંચતાં પાકિસ્તાનની જનતા માટે મોંઘવારીનો પડકાર વધુ ગંભીર બની શકે છે. ઈંધણના ભાવમાં વધારો માત્ર પેટ્રોલ પંપ સુધી સીમિત રહેતો નથી, પરંતુ તેની અસર પરિવહન, ખેતી, ઉદ્યોગ, વીજળી, ખાદ્યસામગ્રી અને રોજિંદા જીવનના ખર્ચ સુધી પહોંચે છે. તેથી હવે પાકિસ્તાનમાં સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર ઈંધણના વધતા ભાવને નિયંત્રિત કરવા સાથે સામાન્ય નાગરિકોને મોંઘવારીના વધારાના બોજથી બચાવવાનો રહેશે.
