મેડ ઇન ઇન્ડિયાનો દબદબો : વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય હથિયારોનો ડંકો

વૈશ્વિક સ્તરે રક્ષા ક્ષેત્રે ભારતનું કદ સતત વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં રમાયેલા 'ઓપરેશન સિંદૂર' માં ભારત સરકારે સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને દુનિયાને પોતાની તાકાત બતાવી હતી. આ ઓપરેશનમાં બ્રહ્મોસ (BrahMos) સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ, આકાશ (Akash) એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, લોઇટરિંગ મ્યુનિશન (ડ્રોન) અને નેત્ર (Netra) એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ જેવા ઘાતક હથિયારોનું શાનદાર પ્રદર્શન જોવા મળ્યું હતું. આ સફળતા બાદ હવે દુનિયાભરના દેશોમાં ભારતમાં બનેલા હથિયારો ખરીદવા માટે ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે અને અબજો રૂપિયાની નવી ડીલ સાઇન થઈ રહી છે.

રક્ષા મંત્રાલયનો દાવો: ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો

રક્ષા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા અનુસાર, વર્ષ 2025-26 માં ભારતની રક્ષા નિકાસ (Defense Export) ઓલ-ટાઇમ હાઇ એટલે કે રેકોર્ડ 38,424 કરોડ રૂપિયા પર પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો ગયા નાણાકીય વર્ષની સરખામણીએ 62% નો જંગી વધારો દર્શાવે છે. હાલમાં ભારત દુનિયાના 100 થી વધુ દેશોને નાના કમ્પોનન્ટ્સથી લઈને આખી મિસાઈલ સિસ્ટમ સુધીના રક્ષા ઉપકરણો સપ્લાય કરી રહ્યું છે.

બ્રહ્મોસ અને આકાશ મિસાઇલ માટે ₹21,000 કરોડથી વધુના સોદા

ભારતના સૌથી લોકપ્રિય હથિયારો માટે વૈશ્વિક બજારમાં અબજો રૂપિયાના કોન્ટ્રાક્ટ થઈ ચૂક્યા છે, જેની વિગતો નીચે મુજબ છે:

• બ્રહ્મોસ મિસાઇલ (BrahMos): ફિલિપાઇન્સ અને વિયેતનામ સહિત અન્ય બે દેશો સાથે આશરે 12,500 કરોડ રૂપિયાના સોદા પાકા થઈ ગયા છે. આ સિવાય ઇન્ડોનેશિયા સાથે પણ 3,600 કરોડ રૂપિયાની મહત્વની ડીલ હાલમાં અંતિમ મંજૂરીના તબક્કામાં છે.

• આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમ (Akash): યુરોપિયન દેશ આર્મેનિયા સાથે ભારતનો 6,100 કરોડ રૂપિયાનો મોટો કોન્ટ્રાક્ટ પહેલેથી જ થઈ ચૂક્યો છે, જે અંતર્ગત આર્મેનિયા ભારત પાસેથી આખી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદી રહ્યું છે.

અમેરિકા અને ફ્રાન્સ જેવા શક્તિશાળી દેશો પણ ભારતના ગ્રાહક

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે દુનિયાના સૌથી આધુનિક દેશો પણ ભારત પાસેથી ડિફેન્સના સાધનો ખરીદી રહ્યા છે. હાલમાં ભારતનો સૌથી મોટો ખરીદદાર અમેરિકા છે. અમેરિકાની બોઇંગ (Boeing) અને લોકહીડ માર્ટિન (Lockheed Martin) જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ ભારતમાં બનેલી સિસ્ટમ્સ અને તેના પાર્ટ્સ ખરીદે છે, જે વાર્ષિક આશરે 2.8 અબજ ડોલરની આસપાસ થાય છે. આ સિવાય ફ્રાન્સ અને આર્મેનિયા પણ ભારતના મુખ્ય ગ્રાહકોની યાદીમાં સામેલ છે.

10 વર્ષમાં નિકાસ 25 ગણી વધી: 2030 સુધીનો મોટો ટાર્ગેટ

જો પાછલા એક દાયકાની વાત કરીએ તો ભારતની રક્ષા નિકાસમાં ચમત્કારિક ઉછાળો આવ્યો છે. વર્ષ 2016-17 માં ભારતનું ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ માત્ર 1,522 કરોડ રૂપિયા હતું, જે આજે વધીને 38,424 કરોડ રૂપિયા થયું છે. એટલે કે માત્ર 10 વર્ષમાં આ સેક્ટરમાં 25 ગણો વધારો નોંધાયો છે. ભારત સરકારે હવે વર્ષ 2029-30 સુધીમાં સંરક્ષણ નિકાસને 50,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચાડવાનો મોટો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે, અને ઓપરેશન સિંદૂર બાદ બદલાયેલા માહોલથી આ ટાર્ગેટ સમય પહેલા પૂરો થાય તેવા મજબૂત સંકેતો મળી રહ્યા છે.