સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે સગીરો વચ્ચેના વૈવાહિક વિવાદો અને સંમતિથી બનેલા પ્રેમ સંબંધોને લગતા કેસોમાં POCSO કાયદાનો વધતો દુરુપયોગ જોવા મળ્યો છે. કોર્ટોએ નોંધ્યું કે એવા ઘણા કેસોમાં પ્રેમ, સંમતિ, ઉંમર અને ગુનાની સીમાઓ ગૂંચવાઈ રહી છે, જેના કારણે કોર્ટો પર ભારણ વધ્યું છે.
તમિલનાડુનો કેસ: પ્રેમ સંબંધને ‘વાસના’ તરીકે નહિ ગણાય
તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે POCSO અને અપહરણના આરોપમાં દોષિત ઠરાવાયેલા એક પુરુષને નિર્દોષ જાહેર કરતા જણાવ્યું કે મામલો પ્રેમનો છે, વાસનાનો નહીં. પીડિતા અને આરોપી બંને પરિણીત હતા અને તેમને બાળકો પણ હતા.
મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં અપીલ દરમિયાન બંનેએ મે 2021માં લગ્ન કર્યા હતા, ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે દોષમુક્તિ આપી.
16 વર્ષની મુસ્લિમ છોકરીના લગ્નનો કેસ
19 ઑગસ્ટ 2025ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે 16 વર્ષની મુસ્લિમ છોકરીના લગ્નને પડકારતી અરજી ફગાવી હતી. કોર્ટએ જણાવ્યું કે પુખ્તાવસ્થાના ઉંબરે પહોંચેલા યુવાનો વચ્ચેના પ્રેમ સંબંધોને ફોજદારી ગુનાની નજરે જોવાનું યોગ્ય નથી.
કોર્ટ અનુસાર, “POCSO ફોજદારી કાયદો છે, પરંતુ દરેક કિશોર પ્રેમ સંબંધને ગુનાની શ્રેણીમાં મૂકવી ન્યાયસંગત નથી.”
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચના અવલોકન
ન્યાયાધીશો બી.વી. નાગરત્ના અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે PILની સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું કે વૈવાહિક વિવાદો અને કિશોરો વચ્ચે સંમતિથી બનેલ સંબંધોમાં POCSO નો અતિરેકથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
કોર્ટની બીજી બેન્ચ હાલમાં એ મુદ્દે વિચારી રહી છે કે POCSO હેઠળ સંમતિની ઉંમર 18 વર્ષ પરથી 16 વર્ષ સુધી લાવવી જોઈએ કે નહીં, જેથી કિશોરો વચ્ચેના સંમતિ આધારિત સંબંધો ગુનાહિત ન થાય.
POCSO કાયદો શું કહે છે?
18 વર્ષથી ઓછી કોઈપણ વ્યક્તિને “બાળક” માનવામાં આવે છે.
સંમતિથી થયેલા સંબંધો પણ POCSO હેઠળ ગુનો ગણાય છે.
બાળકો વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે આજીવન કેદ સુધી સજા થઈ શકે છે.
લગ્નનો સંદર્ભ હોવા છતાં કાયદો કોઈ છૂટછાટ આપતો નથી.
લગ્નયોગ્ય ઉંમર અને કાયદાકીય જટિલતા
સ્પેશિયલ મેરેજ ઍક્ટ: છોકરો 21 વર્ષથી ઓછી અને છોકરી 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની હોય તો લગ્ન અમાન્ય.
હિન્દુ મેરેજ ઍક્ટ (1955): લગ્ન રદબાતલ જાહેર થવાના પાત્ર, પરંતુ આપોઆપ રદ નહીં થાય.
મુસ્લિમ પર્સનલ લો: છોકરી તરુણાવસ્થામાં પહોંચે એટલે લગ્ન કરી શકાય છે; સગીર હોય તો માતાપિતાની સંમતિ જરૂરી.
આ વિવિધ કાયદાકીય માળખાના કારણે ઘણી છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના થઈ રહ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદા મુજબ, 15–18 વર્ષની પરિણીત છોકરી જો તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ સંભોગ થાય તો તે બળાત્કારનો કેસ દાખલ કરી શકે છે. તેમજ POCSO કાયદો લગ્નને કોઇ છૂટ આપતો નથી, જે વ્યક્તિગત કાયદાઓ સાથે સીધો અથડામણ સર્જે છે.
કાયદામાં ફેરફારની જરૂર
વિવિધ પર્સનલ લો અને POCSO વચ્ચેની ટકરાવતી જોગવાઈઓને કારણે ન્યાયિક અને સામાજિક વિસંગતિઓ ઊભી થઈ રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના અવલોકનો એ સ્પષ્ટ કરે છે કે સમયોચિત કાયદાકીય સુધારાની તાતી જરૂરિયાત છે, જેથી કિશોરોની પસંદગી, સંમતિ અને વૈવાહિક હક અંગે સ્પષ્ટતા આવી શકે.
