એક મિસાઈલ તૈયાર કરવામાં કેટલો થાય છે ખર્ચ? : જાણો તેની અદભૂત ટેકનોલોજી અને વપરાતી સામગ્રી વિશે

વિશ્વભરમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મિસાઈલ એ સૌથી જટિલ અને ખર્ચાળ સૈન્ય હથિયારો પૈકીનું એક માનવામાં આવે છે. કોઈ પણ મિસાઈલની કિંમત ક્યારેય નિશ્ચિત હોતી નથી કારણ કે તેનો ખર્ચ તેની રેન્જ, ગતિ, ગાઈડન્સ ટેકનોલોજી અને તે હુમલા માટે છે કે સંરક્ષણ માટે તેના પર નિર્ધારિત હોય છે. મટીરિયલ સાયન્સ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે થયેલી પ્રગતિએ મિસાઈલોને વધુ ચોક્કસ અને ઘાતક બનાવી છે પરંતુ તેની સાથે જ તેના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ મંગીત ઉછાળો આવ્યો છે.

મિસાઈલ નિર્માણનો અંદાજિત ખર્ચ

મિસાઈલની કિંમત તેની ભૂમિકા અને ક્ષમતા મુજબ અલગ અલગ હોય છે. ભારતની Akash જેવી શોર્ટ રેન્જ એર ડિફેન્સ મિસાઈલની કિંમત અંદાજે 2 Crore રૂપિયા પ્રતિ યુનિટ છે. બીજી તરફ પોતાની ચોકસાઈ માટે જાણીતી BrahMos સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલની કિંમત 25 Croreથી 35 Crore રૂપિયાની વચ્ચે રહે છે. આ કિંમતમાં તફાવત તેના લોન્ચિંગ પ્લેટફોર્મ એટલે કે જમીન, સમુદ્ર કે હવામાંથી લોન્ચિંગના આધારે હોય છે. ભારતની શક્તિશાળી Agni 5 મિસાઈલનો અંદાજિત ખર્ચ 50 Crore રૂપિયાની આસપાસ છે જ્યારે અમેરિકાની Trident બેલિસ્ટિક મિસાઈલની કિંમત 750 Crore રૂપિયા જેટલી તોતિંગ હોય છે.

એરફ્રેમ અને મજબૂત માળખું

મિસાઈલનું બાહ્ય માળખું જેને Airframe કહેવામાં આવે છે તે મજબૂત હોવાની સાથે હલકું હોવું અનિવાર્ય છે. આ માટે Aluminum Alloy નો મોટા પાયે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વધુ પડતી ગરમી અને દબાણ સહન કરવા માટે Titanium, Magnesium Alloy અને Maraging Steel જેવી ધાતુઓ ભેળવવામાં આવે છે. આધુનિક મિસાઈલોમાં Carbon-Carbon Composites અને Fiber Reinforced Plastic જેવી અત્યાધુનિક સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેથી તે હવામાં ઘર્ષણ સામે ટકી શકે.

Guidance System અને ટેકનોલોજી

મિસાઈલનો સૌથી મહત્વનો અને ટેકનિકલ રીતે સંવેદનશીલ હિસ્સો તેની Guidance System છે. આ સિસ્ટમમાં Onboard Computer, Gyroscopes, Accelerometers, Radar Seeker અને Infrared Sensorsનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય Satellite Navigation Unit મિસાઈલને પોતાના નિર્ધારિત રસ્તા પર રહેવામાં મદદ કરે છે. આ તમામ ઉપકરણોને કારણે જ મિસાઈલ હજારો કિલોમીટર દૂર રહેલા લક્ષ્યને સચોટ રીતે વીંધી શકે છે.

Warhead અને હીટ રેઝિસ્ટન્ટ સામગ્રી

Warhead એટલે કે વિસ્ફોટક ભાગ મિસાઈલનો સૌથી મોંઘો હિસ્સો છે. તેને મિસાઈલના ખાસ ડિઝાઈન કરેલા ભાગમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. મિસાઈલનો આગળનો ભાગ એટલે કે Nose Cone સામાન્ય રીતે Ceramic અથવા ગરમી સામે ટકી શકે તેવા Composite Material થી બનેલો હોય છે. મિસાઈલ ભલે દેખાવમાં નાની લાગતી હોય પરંતુ તેમાં Aerospace Engineering અને એડવાન્સ ઈલેક્ટ્રોનિક્સનું અદભૂત સંયોજન હોય છે. આ જ કારણ છે કે એક મિસાઈલની કિંમત કરોડોથી લઈને અબજો રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે.