ભારતમાં લગ્નની સીઝન હવે માત્ર સામાજિક કાર્યક્રમ નહીં, પરંતુ એક વિશાળ આર્થિક પાવરહાઉસ બની ગઈ છે. કોન્ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડર્સ (CAIT)ના તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, 2025માં નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી સુધીની સીઝનમાં અંદાજે 46 લાખ લગ્નો થશે, જેમાંથી લગભગ 6.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનો વ્યાપાર થશે. આ આંકડા ગયા વર્ષની તુલનામાં 10%નો વધારો દર્શાવે છે અને તેનાથી 1 કરોડથી વધુ અસ્થાયી અને પાર્ટ-ટાઈમ નોકરીઓનું સર્જન થશે. દેશની જીડીપીમાં પણ આનું યોગદાન મહત્વનું છે, જેમાં જ્વેલરી, કેટરિંગ, ડેકોરેશન અને ટ્રાવેલ જેવા સેક્ટર્સને બૂસ્ટ મળે છે. પરંતુ આ વિશાળ ખર્ચા સાથે જોડાયેલા જોખમોને કારણે હવે લોકો વેડિંગ ઈન્સ્યોરન્સ તરફ વળી રહ્યા છે.
વેડિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીનું વિશાળ સ્કેલ અને આર્થિક અસર
ભારતની વેડિંગ માર્કેટ વિશ્વમાં ચોથી સૌથી મોટી છે, જેનું મૂલ્ય અંદાજે 130 અબજ ડોલર છે. CAITના અહેવાલ અનુસાર, આ વર્ષે દિલ્હીમાં જ 4.8 લાખ લગ્નો થશે અને તેમાંથી 1.8 લાખ કરોડનો વ્યાપાર થશે. સરેરાશ એક લગ્ન પાછળ 30-35 લાખ રૂપિયા ખર્ચાય છે, જ્યારે લક્ઝરી અને ડેસ્ટિનેશન વેડિંગ્સમાં આ આંકડો 1.5 કરોડથી 10 કરોડ સુધી પહોંચે છે. આ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં જ્વેલરીનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે, જ્યાં સોના-ચાંદીના ભાવ વધવા છતાં ખરીદી વધી રહી છે. ઉપરાંત, ટ્રાવેલ અને હોસ્પિટાલિટી સેક્ટર્સને પણ મોટો ફાયદો થાય છે, કારણ કે ઘણા લગ્નો હવે ડેસ્ટિનેશન પર થાય છે.
વેડિંગ ઈન્સ્યોરન્સની વધતી જરૂરિયાત અને ટ્રેન્ડ્સ
લગ્નમાં વધતા ખર્ચા સાથે જોડાયેલા જોખમો જેમ કે અચાનક કેન્સલેશન, મેડિકલ ઈમર્જન્સી, ચોરી અથવા કુદરતી આફતોને કારણે નુકસાન થવું સામાન્ય બન્યું છે. વેડિંગ ઈન્સ્યોરન્સ આવા કિસ્સાઓમાં નાણાકીય રક્ષણ આપે છે, જેમાં કેટરિંગ, ડેકોરેશન, જ્વેલરી અને વેન્યુના ખર્ચાને કવર કરવામાં આવે છે. 2025માં આ ટ્રેન્ડ વધી રહ્યો છે, જ્યાં પ્રીમિયમ માત્ર 15,000થી 50,000 રૂપિયા હોય છે અને કવરેજ કરોડોમાં મળે છે. ભારતમાં વેડિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીનું મૂલ્ય 10 લાખ કરોડને પાર કરી રહ્યું છે, જેના કારણે વીમાની માંગ વધી છે. ખાસ કરીને સોનાના ભાવ વધવા (હાલમાં 70,000 રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામ)ને કારણે જ્વેલરીનું રિસ્ક કવર વધુ મહત્વનું બન્યું છે.
લગ્ન પાછળ સૌથી વધુ ખર્ચ કરતા ટોપ 5 રાજ્યો
ભારતમાં લગ્નના ખર્ચા રાજ્ય અનુસાર અલગ-અલગ છે, જ્યાં ડેસ્ટિનેશન અને લક્ઝરી વેડિંગ્સનું પ્રમાણ વધુ છે. અહીં ટોપ 5 રાજ્યોની વિગતો:
રાજસ્થાન: પેલેસ અને રાજાશાહી વેડિંગ્સ માટે પ્રખ્યાત. ઉદયપુર અને જયપુરમાં લગ્નનું બજેટ 1.5 કરોડથી 10 કરોડ સુધી પહોંચે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મહેમાનો અને નવેમ્બર-ફેબ્રુઆરીની સીઝનમાં વધુ ડિમાન્ડ.
મહારાષ્ટ્ર: મુંબઈ અને પુણેમાં NRI અને હાઈ-પ્રોફાઈલ વેડિંગ્સ. ખર્ચ 50 લાખથી 15 કરોડ સુધી, જેમાં લક્ઝરી હોટલ્સ અને થીમ ડેકોરેશનનો સમાવેશ.
ગોવા: બીચ ડેસ્ટિનેશન વેડિંગ્સ માટે આદર્શ. બજેટ 75 લાખથી 5 કરોડ સુધી, જેમાં રિસોર્ટ્સ અને પાર્ટીઝનો મોટો હિસ્સો.
દિલ્હી-NCR: પંજાબ અને હરિયાણાના પ્રભાવથી ભવ્ય લગ્નો. સરેરાશ બજેટ રાષ્ટ્રીય એવરેજથી વધુ, જેમાં ફાર્મહાઉસ અને ડિઝાઈનર આઉટફિટ્સનું પ્રમાણ વધુ.
ગુજરાત: અમદાવાદ અને સુરતમાં વેપારી વર્ગના કારણે મોટા ખર્ચા. રાજ્યમાં લગ્નના ખર્ચા ઈન્ડસ્ટ્રીના મોટા હિસ્સાને આવરી લે છે, જેમાં જ્વેલરી અને કેટરિંગનો મુખ્ય ભાગ.
ગુજરાતમાં વેડિંગ ઈન્સ્યોરન્સની વધતી જાગૃતિ
ગુજરાતમાં પહેલા લગ્નના ખર્ચાના માત્ર 2% જેટલું વીમા લેવાતું હતું, પરંતુ હવે જાગૃતિ વધી રહી છે. આ સીઝનમાં અંદાજે 500 કરોડ રૂપિયાનું વેડિંગ ઈન્સ્યોરન્સ લેવાયું છે. સોના-ચાંદીના વધતા ભાવને કારણે લોકો જ્વેલરી અને અન્ય રિસ્કને કવર કરવા વધુ સક્રિય થયા છે. નિષ્ણાતો અનુસાર, નજીવા પ્રીમિયમથી મોટું કવરેજ મેળવવું હવે સરળ છે, જે લગ્નને વધુ સુરક્ષિત બનાવે છે.
