તપ અને ભક્તિના સમન્વય સમાન મહાશિવરાત્રિનો પર્વ માત્ર એક ઉત્સવ નથી, પરંતુ તે બ્રહ્માંડના સર્વોચ્ચ મિલનનું પ્રતીક છે. "તપસા હિ શુદ્ધ્યન્તિ દેહા ન સંશયઃ ભક્ત્યા તુ લભ્યતે દેવઃ શંકરઃ શાશ્વતઃ" અર્થાત્ તપસ્યાથી મન અને શરીર શુદ્ધ થાય છે અને સાચી ભક્તિ દ્વારા જ શાશ્વત શિવની પ્રાપ્તિ શક્ય છે. મહાશિવરાત્રિની રાત્રે જ્યારે મંદિરો દીવાઓના પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠે છે અને ‘ૐ નમઃ શિવાય’ના નાદ ગુંજે છે, ત્યારે તે શિવ અને શક્તિના અતૂટ બંધનની સાક્ષી પૂરે છે.
સતીના વિયોગથી પાર્વતીની કઠોર પ્રતીક્ષા સુધીની સફર
માતા સતીના દેહત્યાગ બાદ ભગવાન શિવ અત્યંત અંતર્મુખી (Introvert) બની ગયા હતા. સંસારથી વિરક્ત થઈને તેઓ ઊંડી સાધનામાં લીન હતા. બ્રહ્માંડનું સંતુલન જાળવવા માટે શક્તિનું પુનઃ આગમન અનિવાર્ય હતું. આ સમયે પાર્વતીએ હિમાલયના રાજા હિમવાનના ઘરે પુત્રી તરીકે જન્મ લીધો. રાજસી વૈભવમાં ઉછરવા છતાં તેમનું ચિત્ત હંમેશા ભસ્મધારી યોગી શિવમાં જ પરોવાયેલું રહેતું. શિવને પામવા માટે તેમણે એશો-આરામ છોડીને કઠોર તપનો માર્ગ પસંદ કર્યો.
પરીક્ષા અને અતૂટ સંકલ્પ
શિવ પુરાણ મુજબ માતા પાર્વતીએ હજારો વર્ષો સુધી માત્ર પાંદડા ખાઈને અને ત્યારબાદ તેનો પણ ત્યાગ કરીને શિવની આરાધના કરી હતી. તેમની તપસ્યાથી જ્યારે ત્રણેય લોક પ્રભાવિત થયા, ત્યારે ભગવાન શિવે ઋષિ વેશ ધારણ કરી તેમની પરીક્ષા લેવાનું નક્કી કર્યું. કપટી ઋષિના વેશે શિવે પોતે જ પોતાની નિંદા કરી અને પાર્વતીને પૂછ્યું કે તેઓ એક સ્મશાનવાસી અને અમંગળ દેખાતા યોગી સાથે લગ્ન કેમ કરવા માંગે છે? પાર્વતીએ અત્યંત શાંતિથી શિવના બ્રહ્માંડિય સ્વરૂપ અને સત્યનું વર્ણન કરીને ઋષિને નિરુત્તર કરી દીધા. આ મિલન સાબિત કરે છે કે દિવ્ય પ્રેમ માત્ર આકર્ષણ નહીં પણ આંતરિક પરિવર્તન છે.
ચૈતન્ય અને ઉર્જાનું મહાસંગમ
સ્કંદ પુરાણના ઉલ્લેખ પ્રમાણે શિવનું ગૃહસ્થ જીવન અપનાવવું એ જવાબદારી અને વૈરાગ્યના સંતુલનનું ઉદાહરણ છે. શક્તિ વગર શિવ અધૂરા છે અને શિવ વગર શક્તિ પ્રકટ થઈ શકતી નથી. લિંગ પુરાણમાં મહાશિવરાત્રિને અહંકારના પરાજય અને અનંત પ્રકાશના સ્તંભના પ્રાગટ્ય તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવી છે. આ દિવ્ય કથા આપણને શીખવે છે કે કોઈ પણ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરતા પહેલા પોતાની જાતને તે લાયક બનાવવી પડે છે. જ્યારે ભક્ત પોતાની ચેતનાને મહાદેવના સ્તર સુધી લઈ જાય છે, ત્યારે જ સાચું શિવ-શક્તિ મિલન શક્ય બને છે.
