બોટાદ જિલ્લાના શ્રી કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી મંદિર ખાતે સ્થાપિત 54 ફૂટ ઊંચી ‘કિંગ ઓફ સાળંગપુર’ પ્રતિમા અને તેની સાથે જોડાયેલી સર્જનાત્મક કૃતિઓના કૉપીરાઇટ અને બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર (IPR)ની નોંધણીને લઈને સમગ્ર ગુજરાતમાં ચર્ચા અને વિવાદ ઊભો થયો છે. વિવિધ સનાતન સંગઠનો, મહામંડલેશ્વરો, સંતો અને અખાડાના આગેવાનો દ્વારા આ નિર્ણય સામે ખુલ્લો વિરોધ નોંધાવવામાં આવી રહ્યો છે, જ્યારે મંદિર ટ્રસ્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ પગલું ભગવાન પર માલિકી હક્ક જમાવવા માટે નહીં પરંતુ મંદિરની આગવી ઓળખ અને ભક્તોની સુરક્ષા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
તાજેતરમાં મંદિર પ્રશાસન દ્વારા ‘કિંગ ઓફ સાળંગપુર’ પ્રતિમા, વિશિષ્ટ વાઘા શણગાર અને કેટલીક સર્જનાત્મક ડિઝાઇન માટે કૉપીરાઇટ નોંધણી કરાવવામાં આવી હોવાનું જાહેર થયા બાદ સોશિયલ મીડિયા અને ધાર્મિક વર્તુળોમાં ચર્ચાનો માહોલ સર્જાયો હતો. હવે આ મુદ્દો ધાર્મિક, કાનૂની અને સામાજિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગયો છે.
સુરતમાં કાયદો-વ્યવસ્થાના લીરેલીરા!: નશામાં ધૂત ASIએ BRTS બસને મારી ટક્કર, કારમાંથી મળી દારૂની બોટલ અને પોલીસ વર્દી
‘ભગવાન પર કોઈનો એકાધિકાર ન હોઈ શકે’
આ મુદ્દે વિવિધ સંતો અને ધાર્મિક આગેવાનોએ કડક વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. કેટલાક સંગઠનોનું કહેવું છે કે દેવી-દેવતાઓ અને તેમની સાથે જોડાયેલી આસ્થા કોઈ એક સંસ્થા, ટ્રસ્ટ કે સંપ્રદાયની માલિકી હોઈ શકે નહીં. તેઓ માને છે કે ભગવાન સર્વના છે અને તેમના કોઈપણ સ્વરૂપ પર કાનૂની હક્કનો દાવો કરવો યોગ્ય નથી.
સનાતન ધર્મ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓએ એવો પણ મત વ્યક્ત કર્યો છે કે જો કૉપીરાઇટનો અર્થ સામાન્ય ભક્તોને પ્રતિમા કે ધાર્મિક પ્રતીકોના ઉપયોગથી રોકવાનો નથી, તો તેની સ્પષ્ટતા વધુ પારદર્શક રીતે થવી જોઈએ.
મહામંડલેશ્વર અને સંતોના નિવેદનો
મહામંડલેશ્વર અખિલેશ્વર દાસજીએ આ મુદ્દે પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું કે દેવી-દેવતાઓના દિવ્ય સ્વરૂપો પર ક્યારેય કૉપીરાઇટ અથવા પેટન્ટ હોઈ શકે નહીં. તેમના મતે ભગવાન સમગ્ર વિશ્વના છે અને કોઈપણ સંસ્થા તેના પર માલિકી હક્કનો દાવો કરી શકે નહીં.
રાજકોટના સંત જ્યોતિન્દ્રનાથ બાપુએ પણ આ નિર્ણયની ટીકા કરતાં કહ્યું કે સનાતન પરંપરાના દેવી-દેવતાઓને કાનૂની હક્કોના દાયરામાં બાંધવાનો પ્રયાસ યોગ્ય નથી. તેમણે આ મુદ્દે વધુ સ્પષ્ટતા અને પુનર્વિચારની માંગ કરી છે.
જૂનાગઢના ખાખીમઢી આશ્રમના મહંત Sukhramdas Bapuએ પણ નિવેદન આપતાં જણાવ્યું કે ભગવાન ઉપર ક્યારેય કૉપીરાઇટ હોઈ શકે નહીં અને આ મુદ્દે સંત સમાજમાં ગંભીર અસંતોષ છે.
ખેડાના ગળતેશ્વર નજીક ખાનગી લક્ઝરી બસ પલટી: 55 થી વધુ મહિલા-બાળકો ઈજાગ્રસ્ત; 1 વૃદ્ધાનું મોત
ટ્રસ્ટની સ્પષ્ટતા: ‘ભગવાન નહીં, બ્રાન્ડ અને કૃતિઓનું રક્ષણ’
વિવાદ વધતા મંદિર ટ્રસ્ટે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા જાહેર કરી છે. ટ્રસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર નોંધણીનો હેતુ ભગવાન હનુમાનજી અથવા શ્રદ્ધા પર માલિકી હક્ક સ્થાપિત કરવાનો નથી.
ટ્રસ્ટનું કહેવું છે કે ‘કિંગ ઓફ સાળંગપુર’ પ્રતિમા, વિશિષ્ટ શણગાર અને અન્ય મૂળ સર્જનાત્મક કૃતિઓને કાનૂની સુરક્ષા આપવા માટે IPR અને કૉપીરાઇટ લેવામાં આવ્યા છે. ટ્રસ્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે હનુમાનજી સમગ્ર સૃષ્ટિના છે અને સદાય સર્વના જ રહેશે.
ડિજિટલ છેતરપિંડી સામે રક્ષણનો દાવો
મંદિર પ્રશાસન અનુસાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સાળંગપુરના નામે નકલી વેબસાઇટ, ફેક સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ અને ખોટા રૂમ બુકિંગ, પ્રસાદ તથા દાનના નામે છેતરપિંડીના બનાવોમાં વધારો થયો છે.
ટ્રસ્ટનું કહેવું છે કે કૉપીરાઇટ અને IP રાઈટ્સના કારણે આવા તત્વો સામે ઝડપી કાનૂની કાર્યવાહી શક્ય બનશે. ખાસ કરીને સાયબર ક્રાઈમ વિભાગ મારફતે ફેક પ્લેટફોર્મ સામે કાર્યવાહી કરવામાં સરળતા રહેશે.
મંદિરે ભક્તોને પણ અપીલ કરી છે કે હાલમાં મંદિર તરફથી કોઈ ઓનલાઈન રૂમ બુકિંગ અથવા ઘર બેઠા પ્રસાદની સેવા આપવામાં આવતી નથી. તેથી માત્ર સત્તાવાર માધ્યમો પર જ વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ.
'મોટા પગાર છતાં નિષ્ઠાથી કામ કરતા નથી': શિક્ષકો પર કૃષિ મંત્રી રમેશ કટારાના પ્રહાર
વિવાદ વધુ ઉગ્ર બનવાની શક્યતા
સંત સમાજ અને વિવિધ સંગઠનો દ્વારા સ્પષ્ટ માંગ કરવામાં આવી છે કે મંદિર દ્વારા લેવાયેલા કાનૂની પગલાં અંગે વધુ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે અથવા નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કરવામાં આવે. કેટલાક સંગઠનોએ ભવિષ્યમાં આંદોલન અથવા કાનૂની લડતની ચેતવણી પણ આપી છે.
બીજી તરફ, ટ્રસ્ટના સમર્થકોનું કહેવું છે કે કૉપીરાઇટનો હેતુ માત્ર મંદિરની આગવી ઓળખ અને ભક્તોની સુરક્ષા છે, તેથી તેને ભગવાન પર માલિકી હક્ક સાથે જોડવો યોગ્ય નથી.
હાલ આ મુદ્દે ધાર્મિક અને કાનૂની બંને સ્તરે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આગામી દિવસોમાં સંબંધિત પક્ષો વચ્ચે સંવાદ થાય છે કે વિવાદ વધુ ઉગ્ર બને છે તે જોવાનું રહેશે.
