Kheda News: ખેડા જિલ્લામાં ચોમાસાની સિઝન વચ્ચે ભારે વરસાદની સ્થિતિએ જળસંકટ અને પૂરનો ખતરો વધાર્યો છે. મધ્ય અને ઉત્તર ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં સતત વરસી રહેલા વરસાદ તથા ઉપરવાસમાંથી પાણીની આવકને પગલે ખેડા જિલ્લાના નદી વિસ્તારોમાં પાણીનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. ખાસ કરીને વૌઠા અને પાલ્લા નજીક આવેલા ઐતિહાસિક સપ્તનદી સંગમ વિસ્તારમાં પૂરના પાણીની આવકથી સમગ્ર પરિસ્થિતિ ગંભીર બની હોવાનું સ્થાનિક સ્તરે જણાવાઈ રહ્યું છે. સપ્તનદી સંગમમાં સાબરમતી, વાત્રક સહિતની સાત નદીઓનું મિલન થતું હોવાથી ઉપરવાસમાં ભારે વરસાદ પડે ત્યારે અહીં પાણીની આવક ઝડપથી વધી શકે છે.
સપ્તનદી સંગમ વિસ્તાર કાર્તિકી પૂનમના મેળા માટે પણ જાણીતો છે અને ગુજરાતના ધાર્મિક તથા સાંસ્કૃતિક નકશા પર તેનું વિશેષ સ્થાન છે. જોકે હાલ ચોમાસાની સ્થિતિને કારણે આ જ વિસ્તારનું સ્વરૂપ બદલાઈ ગયું છે. નદીના પટ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પાણીનો વ્યાપ વધતાં દૂર સુધી પાણી જ પાણી દેખાઈ રહ્યું છે. સ્થાનિકો માટે આ દૃશ્ય એક તરફ કુદરતના રૌદ્ર સ્વરૂપની યાદ અપાવે છે, તો બીજી તરફ પાણીના વધતા પ્રવાહને કારણે સુરક્ષાની ચિંતા પણ ઊભી થઈ છે.
સાત નદીઓમાં પાણીની આવકથી સંગમ વિસ્તારમાં ચિંતા
વૌઠા-પાલ્લા નજીકના સપ્તનદી સંગમ વિસ્તારમાં સાબરમતી, વાત્રક, શેઢી, માઝમ, મેશ્વો, ખારી અને હાથમતી નદીઓનો સંગમ થાય છે. ઉપરવાસના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં વરસાદ અને નદી વ્યવસ્થામાં વધતી પાણીની આવકના કારણે આ સમગ્ર પટ્ટામાં પાણીનો પ્રવાહ વધ્યો છે. ખાસ કરીને સાબરમતી અને વાત્રકમાં પાણીનું સ્તર વધતાં સંગમ વિસ્તારના દૃશ્યો બદલાઈ ગયા છે.
વરસાદી સિઝનમાં નદીઓમાં પાણીની આવક વધવી સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ જ્યારે એક સાથે અનેક નદીઓમાં પ્રવાહ વધે ત્યારે સંગમ વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે. નદીના પટમાં પાણીનો ફેલાવો વધવાથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો, પશુપાલકો અને ખેતરોમાં કામ કરતા ખેડૂતો માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. આ જ કારણસર સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા લોકોને સાવચેતી રાખવા અને નદીના પ્રવાહથી દૂર રહેવાની સૂચના આપવામાં આવી રહી છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગના તાજેતરના પ્રાદેશિક હવામાન ડેટામાં ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદની સ્થિતિ દર્શાવવામાં આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે, વડોદરા માટે 25 જુલાઈના અહેવાલમાં 24 કલાકમાં 19 મિમી વરસાદ નોંધાયો હતો અને 26 જુલાઈ માટે ભારે વરસાદની ચેતવણી દર્શાવવામાં આવી હતી. ગાંધીનગર માટે પણ 24 કલાકમાં નોંધપાત્ર વરસાદ નોંધાયો હતો અને આગામી દિવસોમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદની આગાહી દર્શાવવામાં આવી હતી. આ પ્રકારની હવામાન પરિસ્થિતિઓ નદી અને જળાશયોના પાણીના સ્તર પર સીધી અસર કરી શકે છે.
વૌઠા અને પાલ્લા વિસ્તારમાં હાઈ એલર્ટ
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને વૌઠા, પાલ્લા અને આસપાસના નદી કાંઠાના વિસ્તારોમાં તંત્ર દ્વારા સાવચેતી વધારવામાં આવી છે. નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને નદીના પટમાં નહીં જવા અને પાણીના પ્રવાહથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવા માટે સૂચના આપવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને પશુપાલકોને પોતાના ઢોર-ઢાંખરને લઈને નદીના પટ કે પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં નહીં જવા માટે ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં જાહેર સૂચનાઓ પહોંચાડવા માટે સરપંચો, તલાટીઓ અને પોલીસ તંત્રને સક્રિય રાખવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી છે. વરસાદ અને પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિની સ્થિતિમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે લોકો સમયસર ચેતવણીને ગંભીરતાથી લે અને જોખમી વિસ્તારોમાં જવાનું ટાળે. નદીમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધે ત્યારે શરૂઆતમાં પાણી ઓછું દેખાતું હોવા છતાં પ્રવાહની ગતિ અત્યંત જોખમી બની શકે છે.
ખેડા જિલ્લામાં નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં સ્થાનિક તંત્રની કામગીરી ઉપરાંત નાગરિકોની સતર્કતા પણ મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે. પાણી ભરાયેલા રસ્તાઓ, નદીના પુલ અને કોઝવે પરથી પસાર થતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે. પાણીનો પ્રવાહ રસ્તા ઉપરથી પસાર થતો હોય તો વાહન લઈને તેને પાર કરવાનો પ્રયાસ જોખમી બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: વડોદરા એરપોર્ટ બનશે એવિએશન હબ : જાણો ઉદ્યોગોથી યુવાનો સુધી કોને થશે સૌથી મોટો ફાયદો?
24 કલાક પાણીની સ્થિતિ પર નજર
સપ્તનદી સંગમ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પાણીની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવા માટે તંત્ર દ્વારા મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ફ્લડ કંટ્રોલ રૂમ મારફતે નદીના પાણીના સ્તર અને પ્રવાહની સ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવે છે. ઉપરવાસમાંથી પાણીની આવકમાં વધારો થાય કે વરસાદનું જોર યથાવત રહે તો સંગમ વિસ્તારમાં પાણીનું સ્તર વધુ વધી શકે છે, તેથી તંત્ર માટે સતત દેખરેખ રાખવી જરૂરી બની છે.
આ પ્રકારની સ્થિતિમાં નદીમાં પાણી કેટલું છે તે ઉપરાંત પાણી કઈ ઝડપે વધી રહ્યું છે અને ઉપરવાસમાંથી કેટલો પ્રવાહ આવી રહ્યો છે તે પણ મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બને છે. તેથી તંત્ર દ્વારા માત્ર વર્તમાન પરિસ્થિતિ જ નહીં પરંતુ આગામી કલાકો દરમિયાન પાણીની સંભવિત સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આયોજન કરવામાં આવે છે.
ખેડા જિલ્લામાં અગાઉ પણ ભારે વરસાદ દરમિયાન નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિ સર્જાતી રહી છે. આ વખતે સપ્તનદી સંગમ વિસ્તારમાં સાતેય નદીઓના પ્રવાહને કારણે લોકોનું ધ્યાન ખાસ કરીને આ વિસ્તાર તરફ ખેંચાયું છે. જોકે, પાણીનું સ્તર અને પૂર અંગેના ચોક્કસ જોખમનું મૂલ્યાંકન સત્તાવાર જળસ્તર તથા સ્થાનિક તંત્રની આગામી સૂચનાઓના આધારે જ કરવું યોગ્ય રહેશે.
અફવાઓથી દૂર રહેવા અને સતર્ક રહેવા અપીલ
વરસાદ અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિમાં સોશિયલ મીડિયા મારફતે અફવાઓ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે. પાણીના સ્તર, ડેમમાંથી પાણી છોડવા અથવા સ્થળાંતર અંગેની કોઈપણ માહિતી સત્તાવાર સ્ત્રોતો પાસેથી ચકાસ્યા બાદ જ માનવી જરૂરી છે. તંત્ર દ્વારા પણ નાગરિકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા અને અધિકૃત સૂચનાઓનું પાલન કરવા અપીલ કરવામાં આવી રહી છે.
સ્થાનિક લોકો માટે હાલ સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે નદીકાંઠા અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં બિનજરૂરી અવરજવર ટાળવામાં આવે. ખાસ કરીને બાળકો અને પશુઓને પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં ન જવા દેવા, રાત્રિના સમયે નદી અથવા કોઝવે નજીક ન જવું અને તંત્રની ચેતવણી મળે તો સમયસર સુરક્ષિત સ્થળે ખસવું જરૂરી છે.
સપ્તનદી સંગમ ખાતે હાલ સર્જાયેલી સ્થિતિ ચોમાસાની તીવ્રતાની યાદ અપાવે છે. દૂર સુધી ફેલાયેલું પાણી અને સાત નદીઓનો વધેલો પ્રવાહ કુદરતના રૌદ્ર સ્વરૂપને દર્શાવે છે. પરંતુ આ દૃશ્યની સાથે સુરક્ષાની ચિંતા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો આગામી કલાકોમાં વરસાદનું જોર વધે અથવા ઉપરવાસમાંથી પાણીની આવકમાં વધારો થાય તો સંગમ વિસ્તાર અને આસપાસના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. તેથી ખેડા જિલ્લા તંત્ર માટે આગામી સમય દરમિયાન સતત મોનિટરિંગ, સમયસર ચેતવણી અને જરૂર પડે ત્યારે ઝડપી બચાવ-રાહત કામગીરી સૌથી મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
